വിശ്വാനരഃ സപത്നീകസ്തച്ഛ്രുത്വാ നാരദേരിതമ്
വിശ്വാനരനും ഭാര്യയും നാരദൻ പറഞ്ഞത് കേട്ടു.
ഹാഹതോസ്മീതി വചസാ ഹൃദയം സമതാഡയത് 4.1.11.
'ഹാ, ഞാൻ നശിച്ചുപോയി!' എന്ന വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവൻ ഹൃദയം തട്ടിക്കളഞ്ഞു.
ശുചിഷ്മത്യപി ദുഃഖാര്താ രുരോദാതീവ ദുഃസഹമ്
പവിത്രമനസ്സുള്ള അവൾ പോലും ദുഃഖത്തിൽ പെട്ടു; അതിനൊക്കെ അതിരില്ലാതെ അവൾ കരഞ്ഞു.
ഹാശിശോ ഹാഗുണനിധേ ഹാ പിതുര്വാക്യകാരക
'ഹാ കുഞ്ഞേ! ഹാ ഗുണനിധിയേ! ഹാ അച്ഛന്റെ വാക്ക് പാലിക്കുന്നവനേ!'
ത്വദേകപുത്രാം ഹാപുത്രകോഽത്ര മാം ത്രായതേ പുരാ
'ഹാ, എന്റെ ഏകപുത്രാ! ഹാ, ഈ കുഞ്ഞ് എന്നെ ഇവിടെ രക്ഷിക്കണമേ!'
ഹാ ബാല ഹാ വിമല ഹാ കമലായതാക്ഷ ഹാ ലോകലോചനചകോര കുരംഗലക്ഷ്മന്
'ഹാ ബാലാ! ഹാ നിർമ്മലനേ! ഹാ താമരക്കണ്ണനേ! ഹാ ലോകത്തിന്റെ ചന്ദ്രനേ, കുരങ്ങിന്റെ അടയാളമുള്ളവനേ!'
ഹാ പൂര്ണചംദ്രമുഖ ഹാ സുനഖാംഗുലീക ഹാ ചാടുകാരവചനാമൃതവീചിപൂര
അയ്യോ, പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖം! അയ്യോ, പൊന്നുപോലുള്ള വിരലുകൾ! അയ്യോ, അമൃതം പോലെ മധുരമായ വാക്കുകൾ, മനോഹാരിതയിൽ നിറഞ്ഞു ഒഴുകുന്നു!
നോപ്തോ ബലിര്ന ബത കാസു ച ദേവതാ സുതീര്ഥാനി കാനി ന മയാധ്യുഷിതാനി വത്സ
ബലി എന്നെയും മറ്റേതെങ്കിലും ദേവന്മാരെയും ഞാൻ നേടിയിട്ടില്ല, മകനേ, ഞാൻ തീർത്ഥങ്ങളിൽ താമസിക്കാതിരുന്നിട്ടില്ല; ഏത് പുണ്യനദീതീരവും ഞാൻ സന്ദർശിക്കാതിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു?
സംസാരസാഗരതരേ ഹര ദുഃഖഭാരം സാരം മുഖേംദുമഭിദര്ശയ സൌഖ്യസിംധോ
ഈ ജനനമരണസമുദ്രത്തിൽ, ദുഃഖത്തിന്റെ ഭാരമെടുത്ത് നീക്കേണം; സാരമായവനേ, ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖം കാണിച്ചുതരേണം, സുഖസമുദ്രമായവനേ!
കിംദേവതാ അഹഹ ജന്മമഹോത്സവേഽസ്യ ജ്ഞാത്വേതി ഭാവിമിലിതാ യുഗപത്സമസ്താഃ
ദേവന്മാരേ, ഈ വലിയ ജന്മോത്സവത്തിൽ, ഇതറിഞ്ഞ് എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് ഒന്നിച്ച് വന്നു ചേർന്നതെന്ത്?
ശംഭോ മഹേശ കരുണാകര ശൂലപാണേ മൃത്യുംജയസ്ത്വമിതി വേദവിദോ വദംതി
ശംഭുവേ, മഹേശ്വരനേ, കരുണാമയനേ, ത്രിശൂലം കൈവശമുള്ളവനേ, മരണത്തെ ജയിച്ചവനേ — ഇങ്ങനെ തന്നെ വേദം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു.
ഹാ ഹംതഹംതഭവതാ ഭവ താപഹാരീ കസ്മാദ്വിധേഽത്ര വിദധേ ബഹുഭിഃ പ്രയത്നൈഃ 4.1.11.
അയ്യോ, അയ്യോ! ഭവൻ ദുഃഖം നീക്കുന്നവനല്ലേ, ഇതെന്തിനാണ് ഇത്രയും പരിശ്രമത്തോടെ സൃഷ്ടിച്ചത്?
ഹാ കാലബാലകവതീ കിമുതേന രാജ്ഞീ ത്വത്കാലതാം ന ഹൃതവാന്നസുതാനനേംദുഃ
അയ്യോ, കാലപോലെയുള്ള മകനുള്ള രാജ്ഞിയേ, ചന്ദ്രമുഖിയായവളേ, മകന്റെ കാലം നീ നീക്കിയില്ലേ?
ഇത്ഥം വിലപ്യ ബഹുശോ നയനാംബുധാരാസംപാതജാത തടിനീ ശതമുത്തരംഗമ്
ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ചപ്പോൾ, കണ്ണുനീർ ഒഴുകി ഒരു നദിപോലെ ഒഴുകി.
ആകര്ണ്യ തത്കരുണവത്പരിദേവിതാനി താനി ദ്രുമാ വ്രതതയഃ കുസുമാശ്രുപാതൈഃ
അവളുടെ കരുണയോടെയുള്ള വിലാപങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ച മരങ്ങൾ കണ്ണുനീർ കലർന്ന പൂക്കൾ ചിതറിച്ചു.
രുണ്ണം തയാ കില തഥാ ബഹുമുക്തകംഠമാര്തസ്വരൈഃ പ്രതിരവച്ഛലതോ യഥോച്ചൈഃ
അവൾ പലതവണ കണ്ണുനിറഞ്ഞ സ്വരത്തിൽ, വേദനയോടെ നിലവിളിച്ചപ്പോൾ, അതിന്റെ പ്രതിധ്വനി കാട്ടിൽ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
ശ്രുത്വാര്തനാദമിതി വിശ്വനരോപി മോഹം ഹിത്വോത്ഥിതഃ കിമിതി കിംത്വിതി കിംകിമേതത്
ആ ദുഃഖനാദം കേട്ടു, വിഷ്വനരൻ മായ വിട്ട് എഴുന്നേറ്റു, 'ഇത് എന്താണ്? എന്താണിത്? ഇതെല്ലാം എന്താണ്?' എന്നു ചോദിച്ചു.
അഗസ്ത്യ ഉവാച തതോ ദൃഷ്ട്വാ സ പിതരൌ ബഹുശോകസമാവൃതൌ
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: പിന്നെ, അവൻ മാതാപിതാക്കളെ വലിയ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നതുകണ്ടു—
ന മാംകൃത വപുസ്ത്രാണം ഭവച്ചരണരേണുഭിഃ
ഞാൻ നിങ്ങളുടെ കാലിടിയിലുണ്ടായിട്ടുള്ള പൊടിയാൽ ഈ ശരീരം രക്ഷിക്കാനായി ചെയ്തില്ല.
പ്രതിജ്ഞാം ശൃണുതം താതൌ യദി വാം തനയോ ഹ്യഹമ്
മാതാപിതാക്കളേ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ മകനാണെങ്കിൽ എന്റെ വാഗ്ദാനം കേൾക്കൂ.
മൃത്യുംജയം സമാരാധ്യ സര്വജ്ഞം സര്വദം സതാമ്
മരണത്തെ ജയിച്ചവനെയും, എല്ലാം അറിയുന്നവനെയും, സദ്ഗുണമുള്ളവർക്കെല്ലാം ദാനം ചെയ്യുന്നവനെയും ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചാൽ—
ഇതി ശ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ ജരിതൌ ദ്വിജദംപതീ 4.1.11.
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, പ്രായമായ ബ്രാഹ്മണ ദമ്പതികൾ—
അംധകം യസ്ത്രിശൂലാഗ്രപ്രോതം വര്ഷായുതം പുരാ 4.1.11.
ആന്ധകനെ ത്രിശൂലത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ പത്ത് ആയിരം വർഷം കുത്തിയവൻ—
തത്ര സ്നാത്വാ വിധാനേന ദൃഷ്ട്വാ വിശ്വേശ്വരം വിഭുമ്
അവിടെ വിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത്, വിശ്വേശ്വരനെയും മഹത്വവാനായവനെയും കണ്ടു.
ആലോക്യാലോക്യ തല്ലിംഗം തുതോഷ ഹൃദയേ ബഹു 4.1.11.
ആ ലിംഗത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി ഹൃദയം നിറഞ്ഞ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
വിശ്വേഷാം വിശ്വബീജാനാം കര്മാഖ്യാനാം ലയോ യതഃ 4.1.11.
സകല കര്മങ്ങളുടെയും, ലോകത്തിലെ വിത്തുകളുടെയും പേരുകളുടെയും ലയനം അതില്നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഉവാച മധുരം ധീരഃ കീരവന്മധുരാക്ഷരമ് 4.1.11.
ധീരനായവന് മധുരമായ, പാട്ടുപോലെയുള്ള മധുരാക്ഷരങ്ങളില് സംസാരിച്ചു.
പരിജ്ഞായ മഹാദേവം ഗുരുവാക്യത ആഗമാത് 4.1.11.
ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകളും ആചാരപരമ്പരയും കേട്ട് മഹാദേവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
തതഃ കാശീം പുനഃ പ്രാപ്യ കല്പാംതേ മോക്ഷമാപ്നുയാത് 4.1.11.
ശേഷം വീണ്ടും കാശിയില് എത്തുമ്പോള്, കാലാവസാനത്ത് മോക്ഷം ലഭിക്കും.
ഗണാവൂചതുഃ ഇത്ഥമഗ്നിസ്വരൂപം തേ ശിവശര്മന്പ്രവര്ണിതമ്
ഗണങ്ങള് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അഗ്നിസ്വരൂപം ശിവശര്മന് നിന്നോട് വിശദീകരിച്ചു.