അയമഗ്നിര്ഗൃഹപതിര്ഗാര്ഹപത്യഃ പ്രജായാ വസുവിത്തമഃ
ഇവൻ അഗ്നിയാണ്, ഗൃഹപതി, ഗാർഹപത്യാഗ്നി, സമ്പന്നരിലും സന്തതിയിലും ശ്രേഷ്ഠൻ.
അഗ്നേ ഗൃഹപതേ സ്ഥിത്യാ പരാമപി നിദര്ശയന് 4.1.11.
ഗൃഹപതിയായ അഗ്നേ, നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലൂടെ നീ പരമാവസ്ഥ തന്നെ കാണിക്കുന്നു.
കൃത്വാ ബാലോചിതാം രക്ഷാം ഹരേണ ഹരിണാ സഹ
കുഞ്ഞിന് അനുയോജ്യമായ സംരക്ഷണം ഹരിയോടൊപ്പം ഹരിയും ചെയ്തു.
അഹോരൂപമഹോ തേജസ്ത്വഹോ സര്വാംഗലക്ഷണമ്
എന്തൊരു അത്ഭുതമായ രൂപം! എന്തൊരു പ്രകാശം! ശരീരത്തിലെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും എത്ര ശുഭലക്ഷണങ്ങൾ!
അഥവാ കിമിദം ചിത്രം ശര്വഭക്തജനേഷ്വഹോ
അല്ലെങ്കിൽ, ശർവഭക്തന്മാരിൽ ഇതിൽ അത്ഭുതം എന്താണ്?
ഇതി സ്തുവംതസ്ത്വന്യോന്യം ജഗ്മുഃ സര്വേ യഥാഗതമ്
ഇങ്ങനെ പരസ്പരം പ്രശംസിച്ച് എല്ലാവരും വന്നതുപോലെ തിരിച്ചു പോയി.
അതഃ പുത്രം സമീഹംതേ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമവാസിനഃ
ഇതിനാൽ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ കഴിയുന്നവർ മകനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അപുത്രസ്യ ഗൃഹം ശൂന്യമപുത്രസ്യാര്ജനം വൃഥാ
മകനില്ലാത്തവന്റെ വീട് ശൂന്യമാണ്; മകനില്ലാത്തവന്റെ സമ്പാദ്യം നിർഥകമാണ്.
ന പുത്രാത്പരമോ ലാഭോ ന പുത്രാത്പരമം സുഖമ്
മകനെക്കാൾ വലിയ ലാഭമോ സന്തോഷമോ ഇല്ല.
ഔരസഃ ക്ഷേത്രജഃ ക്രീതോ ദത്തഃ പ്രാപ്തഃ സുതാസുതഃ
സ്വന്തം ദേഹത്തിൽ ജനിച്ചാലോ, ഭാര്യയിൽ നിന്നോ, വാങ്ങിയോ, ലഭിച്ചോ, നൽകപ്പെട്ടോ—എന്തായാലും മകനാകുന്നവൻ മകനാണ്.
ഏഷാമന്യതമഃ കാര്യോ ഗൃഹസ്ഥേന വിപശ്ചിതാ
ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിനെ ബുദ്ധിമാൻ ഗൃഹസ്ഥൻ നേടണം.
അന്നപ്രാശനമബ്ദാര്ധേ ചൂഡാബ്ദേ ചാര്ഥവത്കൃതാ ।। 4.1.11.
ആറാം മാസം അന്നപ്രാശനം, ഒന്നാം വയസ്സിൽ ചൂഡാകർമ്മം ഉചിതമായി നടത്തണം.
കര്ണവേധം തതഃ കൃത്വാ ശ്രവണര്ക്ഷേ സകര്മവിത്
അതിനു ശേഷം ഉത്തമ നക്ഷത്രത്തിൽ കർണ്ണവേദം ശരിയായ രീതിയിൽ നടത്തണം.
ഉപാകര്മ തതഃ കൃത്വാ വേദാനധ്യാപയത്സുധീഃ
പിന്നീട് ഉപാകർമ്മം നടത്തി, ജ്ഞാനി വേദങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്നു.
വിദ്യാജാതം സമസ്തം ച സാക്ഷിമാത്രാദ്ഗുരോര്മുഖാത്
എല്ലാ വിദ്യയും ഗുരുവിന്റെ വായിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
തതോഥ നവമേ വര്ഷേ പിത്രോഃ ശുശ്രൂഷണേ രതമ്
പിന്നീട് ഒമ്പതാം വയസ്സിൽ, അവൻ മാതാപിതാക്കൾക്ക് സേവനത്തിൽ ആസ്വാദനം കാണിക്കുന്നു.
വിശ്വാനരോടജം പ്രാപ്യ ദേവര്ഷിര്നാരദഃ സുധീഃ
വിശ്വാനരോടജനെ നേടി, ജ്ഞാനമുള്ള ദേവർഷി നാരദൻ—
കുരുതേ യുവയോര്വാക്യമയം ഗൃഹപതിഃ ശിശുഃ
ഗൃഹസ്ഥനായ കുട്ടി നിങ്ങളിരുവരുടെയും വാക്കുകൾ അനുസരിക്കുന്നു.
നാന്യത്തീര്ഥം ന വാ ദേവോ ന ഗുരുര്ന ച സത്കിയാ
മാതാപിതാക്കളെക്കാൾ വലിയ തീർത്ഥമോ ദേവനോ ഗുരുവോ നല്ല പ്രവൃത്തിയോ ഇല്ല.
ന പിത്രോരധികം കിംചിത്ത്രിലോക്യാം തനയസ്യ ഹി
മകനിന്, മൂന്നു ലോകത്തും മാതാപിതാക്കളെക്കാൾ വലിയതൊന്നുമില്ല.
അംഭോഭിരഭിഷിച്യസ്വം ജനനീചരണച്യുതൈഃ
അമ്മയുടെ കാലിൽ നിന്നു ഒഴുകിയ വെള്ളം കൊണ്ട് തന്നെ അഭിഷേകം ചെയ്യുക.
സംന്യസ്താഖിലകര്മാപി പിതുര്വംദ്യോ ഹിമസ്കരീ 4.1.11.
എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചവനാണെങ്കിലും അച്ഛനെ ആദരിക്കേണ്ടതുണ്ട്, ഹിമകരി.
ഇദമേവ തപോത്യുഗ്രമിദമേവപരം വ്രതമ്
ഇതാണ് ഏറ്റവും വലിയ തപസ്സും, ഇതാണ് പരമവ്രതവും.
മന്യേമാന്യോ നാധമസ്യ തഥാന്യസ്യ യഥാ യുവാമ്
നിങ്ങളെപ്പോലെ മറ്റാരെയും, താഴ്ന്നവരെയോ മറ്റാരെയോ ഞാൻ ഒരുപോലും കരുതുന്നില്ല.
വൈശ്വാനരസമഭ്യേഹി മമോത്സംഗേ നിഷീദ ഭോ
വൈശ്വാനരാ, അടുത്ത് വാ, എന്റെ മടിയിൽ ഇരിക്കു, മകനേ.
ഇത്യുക്തോ മുനിനാ ബാലഃ പിത്രോരാജ്ഞാമവാപ്യ സഃ
മുനിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കുട്ടി മാതാപിതാക്കളുടെ കല്പന സ്വീകരിച്ചു.
തതോ ദൃഷ്ട്വാസ്യ സര്വാംഗം താലുജിഹ്വാദ്വിജാനപി
അതിനുശേഷം, അവന്റെ താലു, നാവ്, പല്ലുകൾ ഉൾപ്പെടെ മുഴുവൻ അവയവങ്ങളും നോക്കി.
സ്മൃത്വാ ശിവൌ ഗണാധ്യക്ഷമൂര്ധ്വീഭൂതമുദങ്മുഖമ്
ശിവനെ, ഗണങ്ങളുടെ അധിപതിയെ, ഉയർന്ന നിലയിൽ വടക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് നിൽക്കുന്നവനെ ഓർത്തു.
തിര്യഗൂര്ധ്വം സമോ മാനേ യോഷ്ടോത്തരശതാംഗുലഃ
അവൻ അക്ഷരമായി അങ്ങോട്ടും ഇങ്ങോട്ടും തുല്യമായി, നൂറ് എട്ട് വിരൽ നീളമുള്ളവനായിരുന്നു.
പംചസൂക്ഷ്മഃ പംചദീര്ഘഃ സപ്തരക്തഃ ഷഡുന്നതഃ
അവനിൽ അഞ്ചു സൂക്ഷ്മം, അഞ്ചു ദീർഘം, ഏഴ് ചുവപ്പ്, ആറു ഉയർന്നതായ സവിശേഷതകളുണ്ട്.