നിഷ്പ്രത്യൂഹം ക്രതുശതം യഃ കശ്ചിത്കുരുതേഽവനൌ
ഭൂമിയിൽ ആരെങ്കിലും തടസ്സമില്ലാതെ നൂറു യാഗങ്ങൾ നടത്തുകയാണെങ്കിൽ—
അസമാപ്തക്രതുശതാ വസംത്യത്ര മഹീഭുജഃ
പൂർണ്ണമാകാതെ ശേഷിച്ച നൂറു യാഗങ്ങൾ ഉള്ള രാജാക്കന്മാർ ഇവിടെയുണ്ട്.
തുലാപുരുഷദാനാദി മഹാദാനാനി ഷോഡശ
തുലാപുരുഷദാനം തുടങ്ങിയ പതിനാറു മഹാദാനങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്.
അക്ലീബവാദിനോ ധീരാഃ സംഗ്രാമേഷ്വപരാങ്മുഖാഃ
പറയുന്നതിൽ ധൈര്യവും, യുദ്ധത്തിൽ പിന്മാറാത്ത സ്ഥിരതയും ഉള്ളവരാണ് ഇവിടെയുള്ളവർ.
ഇത്യുദ്ദേശാത്സമാഖ്യാതാ മഹേംദ്രനഗരീ സ്ഥിതിഃ
ഇങ്ങനെ, മഹേന്ദ്രനഗരിയുടെ സ്ഥിതി സംക്ഷിപ്തമായി വിവരിച്ചു.
ഇമാമര്ചിഷ്മതീം പശ്യ വീതിഹോത്രപുരീം ശുഭാമ്
നീ ഈ പ്രകാശമുള്ള, ശുഭമായ വീതിഹോത്രപുരി കാണു.
അഗ്നിപ്രവേശം യേ കുര്യുര്ദൃഢസത്ത്വാ ജിതേംദ്രിയാഃ
ദൃഢനിശ്ചയവും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും ഉള്ളവർ അഗ്നിയിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ—
അഗ്നിഹോത്രരതാ വിപ്രാസ്തഥാഗ്നിബ്രഹ്മചാരിണഃ 4.1.10.
അതിനുപുറമേ, അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണരും അഗ്നിബ്രഹ്മചര്യ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവരും—
ശീതേ ശീതാപനുത്യൈ യസ്ത്വിധ്മഭാരാന്പ്രയച്ഛതി
തണുപ്പിൽ, തണുപ്പ് നീക്കാൻ ഇന്ധനക്കൂട്ടുകൾ നൽകുന്നവൻ—
അനാഥസ്യാഗ്നിസംസ്കാരം യഃ കുര്യാച്ഛ്രദ്ധയാന്വിതഃ
ആശ്രയമില്ലാത്തവർക്കായി വിശ്വാസത്തോടെ അഗ്നിസംസ്കാരം ചെയ്യുന്നവൻ—
ജഠരാഗ്നിവിവൃദ്ധ്യൈ യോ ദദ്യാദാഗ്നേയമൌഷധമ്
ജഠരാഗ്നി വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ അഗ്നിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഔഷധം നൽകുന്നവൻ—
യജ്ഞോപസ്കര വസ്തൂനി യജ്ഞാര്ഥം ദ്രവിണം തു വാ
യജ്ഞത്തിനായി ഉപകരണങ്ങളോ ധനമോ സമർപ്പിക്കുന്നവൻ—
അഗ്നിരേകോ ദ്വിജാതീനാം നിഃശ്രേയസകരഃ പരഃ
അഗ്നി മാത്രമേ ദ്വിജന്മാർക്ക് പരമമായ ക്ഷേമം നൽകുന്നവൻ ആയുള്ളു.
അപാവനാനി സര്വാണി വഹ്നിസംസര്ഗതഃ ക്ഷണാത്
അഗ്നിയുമായി സമ്പർക്കം വന്നാൽ എല്ലാ മലിനതകളും ഉടനടി അകറ്റപ്പെടുന്നു.
അപി വേദം വിദിത്വാ യസ്ത്യക്ത്വാ വൈ ജാതവേദസമ്
വേദം അറിഞ്ഞിട്ടും ജാതവേദസിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ പോലും—
അംതരാത്മാ ഹ്യയം സാക്ഷാന്നിശ്ചിതോ ഹ്യാശുശുക്ഷണിഃ
ഈ അന്തരാത്മാവാണ് നേരിട്ട് സാക്ഷിയും, ഉറപ്പുള്ളതും വേഗത്തിൽ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുമായത്.
തൈജസീ ശാംഭവീ മൂര്തിഃ പ്രത്യക്ഷാ ദഹനാത്മികാ
ഈ തേജസ്സുള്ള ശൈവ രൂപം ദഹനസ്വഭാവം ഉള്ളതും ദൃശ്യവുമാണ്.
ചിത്രഭാനുരയം സാക്ഷാന്നേത്രം ത്രിഭുവനേശിതുഃ 4.1.10.
ഈ പ്രകാശമുള്ളവൻ തന്നെ ത്രിഭുവനങ്ങളുടെ നാഥന്റെ കണ്ണാണ്.
ധൂപപ്രദീപനൈവേദ്യ പയോ ദധി ഘൃതൈക്ഷവമ്
ധൂപം, വിളക്ക്, നൈവേദ്യം, പാൽ, തൈര്, നെയ്യ്, ഇക്ഷുരസം—
ശിവശര്മോവാച കോയം കൃശാനുഃ കസ്യായം സൂനുഃ കഥമിദം പദമ്
ശിവശർമൻ പറഞ്ഞു: ഈ കൃഷ്ണു ആരാണ്? ആരുടെ മകനാണ്? ഇങ്ങനെ ഈ സ്ഥാനത്ത് എങ്ങനെ എത്തി?
യോയം യസ്യ യഥാഽനേന പ്രാപി ജ്യോതിഷ്മതീപുരീ
ഇവൻ ആരാണ്, ആരുടേതാണ്, എങ്ങനെ ഈ പ്രകാശമുള്ള നഗരത്തിലെത്തിയെന്നു പറയൂ.
നര്മദായാസ്തടേ രമ്യേ പുരേ നര്മപുരേ പുരാ
നർമദയുടെ തീരത്തുള്ള മനോഹരമായ നർമപുരി എന്ന നഗരത്തിൽ, പുരാതനകാലത്ത്—
ബ്രഹ്മചര്യാശ്രമേ നിഷ്ഠോ ബ്രഹ്മയജ്ഞരതഃസദാ
ബ്രഹ്മചാര്യാശ്രമത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും പരമാത്മാവിനെ ഉദ്ദേശിച്ച യജ്ഞങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവനും ആണവൻ.
വിജ്ഞാതാഖിലശാസ്ത്രാര്ഥോ ലൌകികാചാരചംചുരഃ
എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കിയവനും, ലോകത്തിൽ പെരുമാറുന്നതിൽ നിപുണനുമായവനും ആണവൻ.
ചതുര്ണാമപ്യാശ്രമാണാം കോതീവ ശ്രേയസേ സതാമ്
നല്ലവർക്കായി നാലു ആശ്രമങ്ങൾക്കു കോടിയോളം ഉണ്ടെങ്കിലും, അവയെല്ലാം പരമശ്രേയസ്സിനുവേണ്ടിയാണ്.
ഇദം ശ്രേയസ്ത്വിദം ശ്രേയസ്ത്വിദം തു സുകരം ഭവേത്
ഇതാണു പരമശ്രേയസ്സ്, ഇതാണു പരമശ്രേയസ്സ്; എന്നാൽ, ഇത് ചെയ്യാൻ എളുപ്പമായേക്കാം.
ബ്രഹ്മചാരീ ഗൃഹസ്ഥോ വാ വാനപ്രസ്ഥോഽഥ ഭിക്ഷുകഃ
ബ്രഹ്മചാരിയായാലും, ഗൃഹസ്ഥനായാലും, വനവാസിയായാലും, ഭിക്ഷുക്കായാലും,
ദേവൈര്മനുഷ്യൈഃ പിതൃഭിസ്തിര്യഗ്ഭിശ്ചോപജീവ്യതേ 4.1.10.
ദേവന്മാരും, മനുഷ്യരും, പിതാക്കളും, മൃഗങ്ങളും പോലും അവനെ പോഷിക്കുന്നു.
അസ്നാത്വാ ചാപ്യഹുത്വാ വാഽദത്ത്വാ വാശ്നാതി യോ ഗൃഹീ
ഗൃഹസ്ഥൻ കുളിക്കാതെയും, ഹോമം ചെയ്യാതെയും, ദാനം ചെയ്യാതെയും ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ—
അസ്നാതാശീ മലം ഭുംക്തേ ത്വജപീ പൂയശോണിതമ്
കുളിക്കാതെ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ മലമാണ് കഴിക്കുന്നത്; ജപമില്ലാതെ ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ പുഴു നിറഞ്ഞ രക്തവും പുഴയും ആണ് കഴിക്കുന്നത്.