കാലംജരം പ്രഭാസശ്ച തഥാ ബദ രികാശ്രമഃ
കാലഞ്ചരം, പ്രഭാസം, അതുപോലെ ബദരികാശ്രമം ഇവയും ഉണ്ട്.
ഗോകര്ണോ ഭൃഗുകച്ഛശ്ച ഭൃഗുതുംഗശ്ച പുഷ്കരമ്
ഗോകർണം, ഭൃഗുകച്ചം, ഭൃഗുതുങ്ഗം, പുഷ്കരം ഇവയും ഉണ്ട്.
മാനസാന്യപി തീര്ഥാനി സത്യാദീനി ച വൈ പ്രിയേ
മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന തീർത്ഥങ്ങളും, സത്യം മുതലായവയും, പ്രിയേ, ഉണ്ട്.
ഗയാ തീര്ഥം ച യത്പ്രോക്തം പിതൄണാം ഹി മുക്തിദമ്
പിതാക്കന്മാർക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്ന ഗയാ തീർത്ഥവും ഉണ്ട്.
സധര്മിണ്യുവാച മാനസാന്യപി തീര്ഥാനി യാന്യുക്താനി മഹാമതേ
സധർമ്മിണി പറഞ്ഞു: മഹാത്മാവേ, മനസ്സിൽ ഉള്ള തീർത്ഥങ്ങൾ നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതാണല്ലോ.
യേഷു സമ്യങ്നരഃ സ്നാത്വാ പ്രയാതി പരമാം ഗതിമ്
അവയിൽ ശരിയായി സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ പരമഗതിയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
സത്യം തീര്ഥം ക്ഷമാ തീര്ഥം തീര്ഥമിന്ദ്രിയനിഗ്രഹഃ 4.1.6.
സത്യം ഒരു തീർത്ഥമാണ്, ക്ഷമ ഒരു തീർത്ഥമാണ്, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും തീർത്ഥമാണ്.
ദാനം തീര്ഥം ദമസ്തീര്ഥം സംതോഷസ്തീര്ഥമുച്യതേ
ദാനം ഒരു തീർത്ഥമാണ്, ദമം ഒരു തീർത്ഥമാണ്, സന്തോഷവും തീർത്ഥം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ജ്ഞാനം തീര്ഥം ധൃതിസ്തീര്ഥം തപസ്തീര്ഥമുദാഹൃതമ്
ജ്ഞാനം ഒരു തീർത്ഥമാണ്, ധൈര്യം ഒരു തീർത്ഥമാണ്, തപസ്സും തീർത്ഥം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ന ജലാപ്ലുതദേഹസ്യ സ്നാനമിത്യഭിധീയതേ
ശരീരം വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങുന്നതു മാത്രം സ്നാനമെന്നു പറയാറില്ല.
യോ ലുബ്ധഃ പിശുനഃ ക്രൂരോ ദാംഭികോ വിഷയാത്മകഃ
ലോഭിയാകുന്നവൻ, അപവാദം പറയുന്നവൻ, ക്രൂരൻ, കപടൻ, വിഷയാസക്തൻ—
ന ശരീര മല ത്യാഗാന്നരോ ഭവതി നിര്മലഃ
ശരീരത്തിലെ മല നീക്കിയാൽ മാത്രം മനുഷ്യൻ ശുദ്ധനാവുന്നില്ല.
ജായംതേ ച മ്രിയംതേ ച ജലേഷ്വേവ ജലൌകസഃ
വെള്ളത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർക്ക് ജനനവും മരണമുമെല്ലാം വെള്ളത്തിലാണ്.
വിഷയേഷ്വതി സംരാഗോ മാനസോ മല ഉച്യതേ
വിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തി മനസ്സിന്റെ മലമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
ചിത്തമംതര്ഗതം ദുഷ്ടം തീര്ഥസ്നാനാന്ന ശുദ്ധ്യതി
മനസ്സിൽ അകത്തേക്ക് കെടുകാര്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞാൽ, തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ചാലും അതു ശുദ്ധിയാകില്ല.
ദാനമിജ്യാതപഃശൌചം തീര്ഥസേവാ ശ്രുതം തഥാ
ദാനം, യജ്ഞം, തപം, ശുദ്ധി, തീർത്ഥസേവനം, ശാസ്ത്രപഠനം—
നിഗൃഹീതേംദ്രിയഗ്രാമോ യത്രൈവ ച വസേന്നരഃ 4.1.6.
യാരാണ് തന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച് എവിടെയെങ്കിലും താമസിക്കുന്നത്—
ജ്ഞാനപൂതേ ജ്ഞാനജലേ രാഗദ്വേഷമലാപഹേ
ജ്ഞാനജലം മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിച്ച്, രാഗദ്വേഷങ്ങളുടെ മലങ്ങൾ നീക്കുന്നു—
ഏതത്തേ കഥിതം ദേവി മാനസം തീര്ഥലക്ഷണമ്
ദേവി, മനസ്സിലെ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞുതന്നു.
യഥാ ശരീരസ്യോദ്ദേശാഃ കേചിന്മേധ്യതമാഃ സ്മൃതാഃ
ശരീരത്തിലെ ചില ഭാഗങ്ങൾ പ്രത്യേകമായി ശുദ്ധിയുള്ളവയെന്നു കരുതുന്നതുപോലെ,
പ്രഭാവാദദ്ഭുതാദ്ഭൂമേഃ സലിലസ്യ ച തേജസഃ
ഭൂമി, വെള്ളം, അഗ്നി എന്നിവയുടെ അത്ഭുതകരമായ ശക്തിയാൽ,
തസ്മാദ്ഭൌമേഷു തീര്ഥേഷു മാനസേഷു ച നിത്യശഃ
അതിനാൽ ഭൂമിയിലെയും മനസ്സിലെയും തീർത്ഥങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ആദരിക്കണം.
അനുപോഷ്യ ത്രിരാത്രാണി തീര്ഥാന്യനഭിഗമ്യ ച
മൂന്നു രാത്രികൾ ഉപവസിച്ചില്ല, തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചില്ലെങ്കിൽ,
അഗ്നിഷ്ടോമാദിഭിര്യജ്ഞൈരിഷ്ട്വാ വിപുലദക്ഷിണൈഃ
അഗ്നിഷ്ടോമം പോലുള്ള യാഗങ്ങൾ വലിയ ദാനങ്ങളോടെ നടത്തി,
യസ്യ ഹസ്തൌ ച പാദൌ ച മനശ്ചൈവ സുസംയതമ്
ആളിന്റെ കൈകളും കാലുകളും മനസ്സും നന്നായി നിയന്ത്രിതമാണെങ്കിൽ,
പ്രതിഗ്രഹാദുപാവൃത്തഃ സംതുഷ്ടോ യേനകേനചിത്
യാതൊരു സമ്മാനവും സ്വീകരിക്കാതെ, ലഭിക്കുന്നതിൽ തൃപ്തനായി,
അദംഭകോ നിരാരംഭോ ലഘ്വാഹാരോ ജിതേംദ്രിയഃ 4.1.6.
കപടതയില്ലാതെ, ആക്രോശമില്ലാതെ, കുറഞ്ഞ അഹാരം കഴിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവനായി,
അകോപനോഽമലമതിഃ സത്യവാദീ ദൃഢവ്രതഃ തീര്ഥാന്യനുസരന്ധീരഃ ശ്രദ്ദധാനഃ സമാഹിതഃ
ക്രോധം ഇല്ലാതെ, മനസ്സ് ശുദ്ധമായി, സത്യം സംസാരിച്ച്, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവനായി, തീർത്ഥയാത്രയിൽ സ്ഥിരതയോടെ, വിശ്വാസത്തോടെയും ഏകാഗ്രതയോടെയും,
തിര്യഗ്യോനി ന വൈ ഗച്ഛേത്കുദേശേ നൈവ ജായതേ
അവൻ താഴ്ന്ന ജന്മത്തിലേക്ക് പോകുന്നില്ല, അശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് ജനിക്കുകയുമില്ല.
അശ്രദ്ദധാനഃ പാപാത്മാ നാസ്തികോഽച്ഛിന്നസംശയഃ
വിശ്വാസമില്ലാത്തവനും, പാപാത്മാവും, ദൈവത്തെ നിഷേധിക്കുന്നവനും, സംശയങ്ങൾ നീക്കാതെ ഇരിക്കുന്നവനും—