ഗിരി ശ്ചതുരശീത്യായം യോജനാനാം ഹി വിസ്മൃതഃ
ഈ പർവ്വതം എൺപത്തിനാലു യോജനങ്ങൾ നീളമുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
ബ്രൂതേ ഹി യാഽനുജ്ഞാതാ പത്യാ സാ പതിതാ ഭവേത്
ഭർത്താവിന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സ്ത്രീയെ പതിതയായി കണക്കാക്കുന്നു.
അഗസ്ത്യ ഉവാച കിം വക്തുകാമാ ദേവി ത്വം ബ്രൂഹി തത്ത്വമശംകിതാ
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ദേവി, നീ പറയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് എന്താണ്? ഭയമില്ലാതെ സത്യം പറയു.
തതഃ പപ്രച്ഛ സാ ദേവീ പ്രണമ്യ മുനിമാനതാ
അപ്പോൾ ആ ദേവി മുനിയെ ആദരപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു ചോദിച്ചു,
ലോപാമുദ്രോവാച ഇദമേവ ഹി സത്യം ചേത്കിമര്ഥം കാശിരിഷ്യതേ
ലോപാമുദ്ര പറഞ്ഞു: ഇതാണ് സത്യം എങ്കിൽ, പിന്നെ കാശിയെ എന്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
അഗസ്തിരുവാച ആകര്ണയ വരാരോഹേ സത്യം പൃഷ്ടം ത്വയാമലേ
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: മനോഹരമായ കമരങ്ങൾ ഉള്ളവളേ, നീ ചോദിച്ചതിൽ സത്യം ഉണ്ട്, അമലേ, കേൾക്കു.
മുക്തിസ്ഥാനാന്യനേകാനി കൃതസ്തത്രാപിനിര്ണയഃ 4.1.6.
മുക്തിക്ക് വഴിയാകുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ പലതും ഉണ്ട്, അവയെക്കുറിച്ചുള്ള നിർണയവും അവിടെ തന്നെ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
പ്രഥമം തീര്ഥരാജം തു പ്രയാഗാഖ്യം സുവിശ്രുതമ്
ആദ്യമായി, തീർത്ഥങ്ങളിലെ രാജാവായ പ്രശസ്തമായ പ്രയാഗം ഉണ്ട്.
നൈമിഷം ച കുരുക്ഷേത്രം ഗംഗാദ്വാരമവംതികാ
നൈമിഷം, കുരുക്ഷേത്രം, ഗംഗാദ്വാരം, അവന്തികാ ഇവയും ഉണ്ട്.
സരസ്വതീ സിംധുസംഗോ ഗംഗാസാഗരസംഗമഃ
സരസ്വതി, സിന്ധുവിന്റെ സംഗമം, ഗംഗയും സമുദ്രവും ഒന്നിക്കുന്ന സ്ഥലം ഇവയും ഉണ്ട്.
കാലംജരം പ്രഭാസശ്ച തഥാ ബദ രികാശ്രമഃ
കാലഞ്ചരം, പ്രഭാസം, അതുപോലെ ബദരികാശ്രമം ഇവയും ഉണ്ട്.
ഗോകര്ണോ ഭൃഗുകച്ഛശ്ച ഭൃഗുതുംഗശ്ച പുഷ്കരമ്
ഗോകർണം, ഭൃഗുകച്ചം, ഭൃഗുതുങ്ഗം, പുഷ്കരം ഇവയും ഉണ്ട്.
മാനസാന്യപി തീര്ഥാനി സത്യാദീനി ച വൈ പ്രിയേ
മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന തീർത്ഥങ്ങളും, സത്യം മുതലായവയും, പ്രിയേ, ഉണ്ട്.
ഗയാ തീര്ഥം ച യത്പ്രോക്തം പിതൄണാം ഹി മുക്തിദമ്
പിതാക്കന്മാർക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്ന ഗയാ തീർത്ഥവും ഉണ്ട്.
സധര്മിണ്യുവാച മാനസാന്യപി തീര്ഥാനി യാന്യുക്താനി മഹാമതേ
സധർമ്മിണി പറഞ്ഞു: മഹാത്മാവേ, മനസ്സിൽ ഉള്ള തീർത്ഥങ്ങൾ നിങ്ങൾ പറഞ്ഞതാണല്ലോ.
യേഷു സമ്യങ്നരഃ സ്നാത്വാ പ്രയാതി പരമാം ഗതിമ്
അവയിൽ ശരിയായി സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ പരമഗതിയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
സത്യം തീര്ഥം ക്ഷമാ തീര്ഥം തീര്ഥമിന്ദ്രിയനിഗ്രഹഃ 4.1.6.
സത്യം ഒരു തീർത്ഥമാണ്, ക്ഷമ ഒരു തീർത്ഥമാണ്, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും തീർത്ഥമാണ്.
ദാനം തീര്ഥം ദമസ്തീര്ഥം സംതോഷസ്തീര്ഥമുച്യതേ
ദാനം ഒരു തീർത്ഥമാണ്, ദമം ഒരു തീർത്ഥമാണ്, സന്തോഷവും തീർത്ഥം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ജ്ഞാനം തീര്ഥം ധൃതിസ്തീര്ഥം തപസ്തീര്ഥമുദാഹൃതമ്
ജ്ഞാനം ഒരു തീർത്ഥമാണ്, ധൈര്യം ഒരു തീർത്ഥമാണ്, തപസ്സും തീർത്ഥം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ന ജലാപ്ലുതദേഹസ്യ സ്നാനമിത്യഭിധീയതേ
ശരീരം വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങുന്നതു മാത്രം സ്നാനമെന്നു പറയാറില്ല.
യോ ലുബ്ധഃ പിശുനഃ ക്രൂരോ ദാംഭികോ വിഷയാത്മകഃ
ലോഭിയാകുന്നവൻ, അപവാദം പറയുന്നവൻ, ക്രൂരൻ, കപടൻ, വിഷയാസക്തൻ—
ന ശരീര മല ത്യാഗാന്നരോ ഭവതി നിര്മലഃ
ശരീരത്തിലെ മല നീക്കിയാൽ മാത്രം മനുഷ്യൻ ശുദ്ധനാവുന്നില്ല.
ജായംതേ ച മ്രിയംതേ ച ജലേഷ്വേവ ജലൌകസഃ
വെള്ളത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർക്ക് ജനനവും മരണമുമെല്ലാം വെള്ളത്തിലാണ്.
വിഷയേഷ്വതി സംരാഗോ മാനസോ മല ഉച്യതേ
വിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തി മനസ്സിന്റെ മലമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
ചിത്തമംതര്ഗതം ദുഷ്ടം തീര്ഥസ്നാനാന്ന ശുദ്ധ്യതി
മനസ്സിൽ അകത്തേക്ക് കെടുകാര്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞാൽ, തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ചാലും അതു ശുദ്ധിയാകില്ല.
ദാനമിജ്യാതപഃശൌചം തീര്ഥസേവാ ശ്രുതം തഥാ
ദാനം, യജ്ഞം, തപം, ശുദ്ധി, തീർത്ഥസേവനം, ശാസ്ത്രപഠനം—
നിഗൃഹീതേംദ്രിയഗ്രാമോ യത്രൈവ ച വസേന്നരഃ 4.1.6.
യാരാണ് തന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ച് എവിടെയെങ്കിലും താമസിക്കുന്നത്—
ജ്ഞാനപൂതേ ജ്ഞാനജലേ രാഗദ്വേഷമലാപഹേ
ജ്ഞാനജലം മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിച്ച്, രാഗദ്വേഷങ്ങളുടെ മലങ്ങൾ നീക്കുന്നു—
ഏതത്തേ കഥിതം ദേവി മാനസം തീര്ഥലക്ഷണമ്
ദേവി, മനസ്സിലെ തീർത്ഥയാത്രയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞുതന്നു.
യഥാ ശരീരസ്യോദ്ദേശാഃ കേചിന്മേധ്യതമാഃ സ്മൃതാഃ
ശരീരത്തിലെ ചില ഭാഗങ്ങൾ പ്രത്യേകമായി ശുദ്ധിയുള്ളവയെന്നു കരുതുന്നതുപോലെ,