പുനഃ പുനര്വിശ്വനാഥം ദൃഷ്ട്വാ സ്തുത്വാ പ്രണമ്യ ച
വീണ്ടും വീണ്ടും വിശ്വനാഥനെ ദർശിച്ച് സ്തുതിക്കുകയും നമസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു.
സ്വനാമ്നാ ലിംഗമാസ്ഥാപ്യ കുംഡം കൃത്വാ തദഗ്രതഃ
സ്വന്തം പേരിൽ ഒരു ലിംഗം സ്ഥാപിച്ച് അതിന് മുന്നിൽ ഹോമകുണ്ട് നിർമ്മിച്ചു.
തം ദൃഷ്ട്വാ ദൂരതോ ദേവാ ദ്വിതീയമിവ ഭാസ്കരമ്
അവനെ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് കണ്ട ദേവന്മാർ, രണ്ടാമത്തെ സൂര്യനെന്നപോലെ അവനെ കണ്ട്.
സാക്ഷാത്കിംവാഡവാഗ്നിര്വാ മൂര്ത്യാ വൈ തപ്യതേ തപഃ 4.1.3.
ഇവൻ ശരീരത്തിൽ തന്നെയാണ് മഹാവിനാശാഗ്നിയോ അത്യന്തം തപസ്സു ചെയ്യുന്നവനോ എന്നു സംശയിച്ചു.
അഥവാ സര്വ തേജാംസി ശ്രിത്വേമാം ബ്രാഹ്മണീം തനുമ്
അല്ലെങ്കിൽ ഈ ബ്രാഹ്മണ ശരീരത്തിൽ എല്ലാ തേജസ്സും സമാഹരിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നു വിചാരിച്ചു.
തപനസ്തപ്യതേഽത്യര്ഥം ദഹനോപി ഹി ദഹ്യതേ
സൂര്യനും അത്യന്തം ചൂടേറ്റ് കത്തുന്നു; അഗ്നിയും പോലും ദഹിക്കപ്പെടുന്നു.
യസ്യാശ്രമേ ഽത്ര ദൃശ്യംതേ ഹിംസ്രാ അപി സമംതതഃ
അവന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ചുറ്റും ക്രൂരമായ മൃഗങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു.
ശുംഡാദംഡേന കരടിഃ സിംഹം കംഡൂയതേഽഭയഃ
അവിടെ ആന തനിക്കു ഭയമില്ലാതെ തന്ത്രം കൊണ്ട് സിംഹത്തെ ചുരണ്ടുന്നു.
സൂകരഃ സ്തബ്ധരോമാപി വിഹായ നിജയൂഥകമ്
പൊന്തിയുള്ള കാട്ടുപന്നിയും തനിക്കു സ്വന്തം കൂട്ടത്തെ വിട്ടുപോകുന്നു.
ഭൂദാരോപി ന ഭൂദാരം തഥാകുര്യാദ്യഥാഽന്യതഃ
ഭൂമി തറയ്ക്കുന്നവൻ മറ്റൊരാള്ക്ക് ചെയ്യുന്ന പോലെ സ്വന്തം ഭൂമിയെ അങ്ങനെ തറയ്ക്കുന്നില്ല.
ക്രോഡീകൃത്യ ക്രോഡപോതം തരക്ഷുഃ ക്രീഡയത്യഹോ
കാട്ടുപോത്തി കുഞ്ഞിനെ പിടിച്ചെടുത്ത് കടുവ കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ചലത്പുച്ഛോഥ പിബതി ഫേനിലേനാനനേന വൈ
വാൽ ആടിച്ച്, അതു തനിക്കു കഫം നിറഞ്ഞ വായിൽ കുടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
യൂകാ സംവീക്ഷ്യവീക്ഷ്യൈവ ഭക്ഷയേദ്ദംതകോടിഭിഃ
പുഴു നോക്കി പരിശോധിച്ച്, പല്ലുകൊണ്ടു അതിനെ തിന്നുന്നു.
ജാതിസ്വഭാവമാത്സര്യം ത്യക്ത്വൈകത്ര രമംതി ച 4.1.3.
ജന്മം, സ്വഭാവം, അസൂയ എന്നിവ വിട്ട്, അവർ ഒരുമിച്ചു സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
ആഖുശ്ചാഖുഭുജഃ കര്ണം കംഡൂയേത ചലാനനഃ
ചലിക്കുന്ന മുഖമുള്ള എലിയും മറ്റൊരു എലിയുടെ ചെവി ചുരണ്ടുന്നു.
സ്വകംഠം ഘര്ഷയത്യേവ കേകികംഠേ ഭുജംഗമഃ
പാമ്പ് സ്വന്തം കഴുത്ത് മയിൽക്കഴുത്തിൽ ഇട്ടു ഉരസുന്നു.
വൈരം പരിത്യജ്യ ലുഠേദുത്പ്ലുത്യോത്പ്ലുത്യ ലീലയാ
വൈരം വിട്ട്, അവർ ചാടിച്ചാടി കളിച്ചുകൊണ്ട് ഉരുണ്ടു കിടക്കുന്നു.
ക്ഷുധാംധോപി ന ഗൃഹ്ണാതി സോപി തസ്മാദ്ബിഭേതി നോ
വിഷമമായ വിശപ്പിൽ പോലും, അവൻ പിടികൂടുന്നില്ല; ഭയപ്പെടുകയും ഇല്ല.
തദ്ദൃഷ്ടിപാതം മുംചന്വൈ വ്യാഘ്രോ ദൂരം വ്രജത്യഹോ ഉഭേ കഥയതോ ഽന്യോന്യം സഖ്യാവിവമുദാന്വിതേ
കണ്ണോടു കണ്ണ് ചേർക്കാതെ കടുവ ദൂരേയ്ക്ക് പോകുന്നു; ഇരുവരും സന്തോഷത്തോടെ പരസ്പരം സംസാരിക്കുന്നു, സ്നേഹിതരെപ്പോലെ.
ദൃഷ്ട്വാപ്യുദ്ദംഡകോദംഡം ശബരം ശംബരോമൃഗഃ
വെടിയുണ്ട ഉയർത്തിയ വേട്ടക്കാരനെ കണ്ടിട്ടും, മൃഗം ഓടിപ്പോകുന്നില്ല.
രോഹിതോഽരണ്യമഹിഷമുദ്ധര്ഷതി നിരാകുലഃ
ചുവന്ന മാൻ കാട്ടുപോത്തിനെ കാടിൽ ഭയമില്ലാതെ സമീപിക്കുന്നു.
ഹുംഡൌ ച മുംഡ യുദ്ധായ ന സജ്ജേതേ ജയൈഷിണൌ
തലമുടിയില്ലാത്തവരും മുണ്ഡന്മാരും ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും, പോരാട്ടത്തിന് തയ്യാറാവുന്നില്ല.
തൃണ്വംതി തൃണഗുല്മാദീന്ശ്വാപദാസ്ത്വാപദാസ്പദമ് 4.1.3.
മൃഗങ്ങൾ തന്നെ ഭീഷണിയുള്ള സ്ഥലമായ പുല്ലും കുറ്റിച്ചെടികളും മേഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
യഃ സ്വാര്ഥം മാംസപചനം കുരുതേ പാപമോഹിതഃ
പാപത്തിൽ അകപ്പെട്ട്, സ്വന്തം കാരണത്തിന് മാംസം വേവിക്കുന്നവൻ—
പരപ്രാണൈസ്തു യേ പ്രാണാന്സ്വാന്പുഷ്ണം തി ഹി ദുര്ധിയഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവൻ കൊണ്ട് സ്വന്തം ജീവൻ പോഷിപ്പിക്കുന്ന ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവർ—
ജാതുമാംസം ന ഭോക്തവ്യം പ്രാണൈഃ കംഠഗതൈരപി
ജനിച്ച മാംസം, ജീവൻ കണ്പത്തെത്തിയാലും, കഴിക്കരുത്.
വരമേതേശ്വാപദാ വൈ മൈത്രാവരുണി സേവയാ
മൈത്രാവരുണി, ഈ ദുരിതങ്ങൾ പോലും സേവനത്തിലൂടെ സ്വീകരിക്കാൻ നല്ലതാണ്.
ബകോപി പല്വലേ മത്സ്യാന്നാശ്നാത്യഗ്രേചരാനപി
ഒരു ബകൻ പോലും കുളത്തിൽ മുന്നിൽ നീങ്ങുന്ന മീനുകളെ തിന്നാറില്ല.
ഏകതഃ സര്വമാംസാനി മത്സ്യമാംസം തഥകൈതഃ
ഒരു ഭാഗത്ത് എല്ലാം മാംസം, മറുവശത്ത് മീൻമാംസം — ഇതാണ് വ്യത്യാസം.
ശ്യേനോപി വര്തികാം ദൃഷ്ട്വാ ഭവത്യേഷ പരാങ്മുഖഃ
ഒരു ശ്യേനൻ കുരുവിയെ കണ്ടാൽ അതിൽ നിന്ന് മുഖം തിരിക്കും.