സമാധിരിതി ചാഷ്ടാംഗോ യോഗഃ സംപരികീര്തിതഃ
സമാധിയും ഉൾപ്പെടെ, യോഗം എട്ടു ഭാഗങ്ങളുള്ളതാണെന്ന് പറയുന്നു.
അനുക്രമാന്നരോ യേഷാം സാധനാദ്യോഗമശ്നുതേ
ഈ ഘടകങ്ങൾ ക്രമമായി അഭ്യസിച്ചാൽ ഒരാൾക്ക് യോഗം നേടാൻ സാധിക്കും.
ഏതേ പംച യമാഃ പ്രോക്താഃ ശൃണ്വേഷാമപി ലക്ഷണമ്
ഈ അഞ്ചു യമങ്ങൾ ആണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്; അവയുടെ സ്വഭാവവും കേൾക്കൂ.
അഹിംസൈഷാ സമാഖ്യാതാ വേദസംവിഹിതാ ച യാ
വേദങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്ന അഹിംസയാണിത്.
കഥനം സത്യമിത്യുക്തം പരപീഡാവിവര്ജിതമ്
സത്യം പറയുന്നത് മറ്റുള്ളവരെ ദുഃഖിപ്പിക്കാതിരിക്കുക എന്നാണു പറയുന്നു.
മനസാ കര്മണാ വാചാ തദസ്തേയം പ്രകീര്തിതമ്
മനസ്സിലും വാക്കിലും പ്രവൃത്തിയിലും മോഷ്ടിക്കാതിരിക്കുക എന്നതാണ് അസ്തേയം.
ഋതൌ സ്വദാരഗമനം ഗേഹിനാം ബ്രഹ്മചര്യതാ
ഗൃഹസ്ഥർക്കു, ശരിയായ സമയത്ത് സ്വന്തം ഭാര്യയോടൊപ്പം കഴിയുന്നതാണ് ബ്രഹ്മചര്യം.
ഗൃഹസ്ഥാനാം ച മനസാ സ്മൃത ഏഷോഽപരിഗ്രഹഃ 1.2.55.
ഗൃഹസ്ഥർക്കു, മനസ്സിൽ തന്നെ അകമഴിഞ്ഞ നിലപാടാണ് അപരിഗ്രഹം എന്ന് ഓർക്കുന്നു.
ശൌചം തുഷ്ടിസ്തപശ്ചൈവ ജപോ ഭക്തിര്ഗുരോസ്തഥാ
ശുദ്ധി, സന്തോഷം, തപസ്, ജപം, ഗുരുവിനോടുള്ള ഭക്തി — ഇവയാണ് നിയമങ്ങൾ.
ബാഹ്യമാഭ്യതരം ചൈവ ദ്വിവിധം ശൌചമുച്യതേ
ശുദ്ധി രണ്ടുതരത്തിലാണ് — പുറംശുദ്ധിയും അകശുദ്ധിയും.
ന്യായേനാഗതയാ വൃത്ത്യാ ഭിക്ഷയാ വാര്തയാപി ച
ന്യായമായ ജീവിതം, ഉപജീവനം, ഭിക്ഷ എന്നിവയിലൂടെ ശുദ്ധി നേടാം.
ചാംദ്രായണാദീനി പുനസ്തപാംസി വിഹിതാനി ച
ചാന്ദ്രായണാദി തപസ്സുകളും മറ്റു വ്രതങ്ങളും നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
സ്വാധ്യായസ്തു ജപഃ പ്രോക്തഃ പ്രണവാഭ്യസനാദികഃ
സ്വാധ്യായം എന്നത് ജപമാണ് — പ്രണവം തുടങ്ങിയവയുടെ അഭ്യാസം ഉൾപ്പെടെ.
ഏവം സംസാധ്യ നിയമാന്സംയമാംശ്ച വിചക്ഷണഃ
ഇങ്ങനെ, വിവേകമുള്ളവൻ നിയമങ്ങളും നിയന്ത്രണങ്ങളും പൂര്ത്തിയാക്കുന്നു.
യതോഽശുചിശരീരസ്യ വായുകോപോ മഹാന്ഭവേത്
അശുദ്ധമായ ശരീരത്തില് വലിയൊരു വായു പ്രക്ഷോഭം ഉണ്ടാകുന്നു.
തസ്മാദ്വിചക്ഷണഃ ശുദ്ധം കൃത്വാ ദേഹം യതേത്പരമ്
അതിനാല് വിവേകമുള്ളവര് ശരീരം ശുദ്ധമാക്കാന് ഉത്സാഹിക്കണം.
പ്രാണാപാനനിരോധശ്ച പ്രാണായാമഃ പ്രകീര്തിതഃ
ശ്വാസവും വിശ്വാസവും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് പ്രാണായാമം എന്നു പറയുന്നു.
ലഘുര്ദ്വാദശമാത്രസ്തു മാത്രാ നിമിഷ ഉന്മിഷഃ 1.2.55.
പന്ത്രണ്ടു അളവുള്ളതാണു ഏറ്റവും ലഘുവായത്; ഒരു അളവ് കണ്ണ് അടയ്ക്കുന്നതും തുറക്കുന്നതും എടുക്കുന്ന സമയമാണ്.
പ്രഥമേന ജയേത്സ്വേദം മധ്യമേന തു വേപഥുമ്
ആദ്യത്തേത് ഉപയോഗിച്ച് വിയര്പ്പിനെ ജയിക്കാം; മധ്യത്തേത് ഉപയോഗിച്ച് വിറയലിനെ.
പദ്മാഖ്യമാസനം കൃത്വാ രേചകം പൂരകം തഥാ
പദ്മം എന്നാസനം ഇരുന്നു, വിശ്വാസവും ശ്വാസവും ചെയ്യണം.
പ്രാണാനാമുപസംരോധാത്പ്രാണായാമ ഇതി സ്മൃതഃ
ശ്വാസങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനാല് അതിനെ പ്രാണായാമം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
തഥേംദ്രിയവൃതോ ദോഷഃ പ്രാണായാമേന ദഹ്യതേ
ഇന്ദ്രിയങ്ങള് കൊണ്ടുള്ള ദോഷം പ്രാണായാമം കൊണ്ട് ദഹിക്കപ്പെടുന്നു.
പ്രാണായാമേന യോഗജ്ഞസ്തസ്മാത്പ്രാണം സദാ യമേത്
അതിനാല് യോഗം അറിയുന്നവന് എപ്പോഴും പ്രാണായാമം കൊണ്ട് ശ്വാസം നിയന്ത്രിക്കണം.
ശാംതിഃ പ്രശാന്തിര്ദീപ്തിശ്ച പ്രസാദശ്ച യഥാക്രമമ്
ശാന്തി, സമാധാനം, പ്രകാശം, വ്യക്തത ഇവ ക്രമമായി ഉണ്ടാകുന്നു.
വാസനാശാംതിരിത്യാഖ്യഃ പ്രഥമോ ജായതേ ഗുണഃ
വാസനകള് ശാന്തമാകുന്നത് ആദ്യ ഗുണമായി ജനിക്കുന്നു.
തപസാം ച യദാ പ്രാപ്തിഃ സാ ശാംതിരിതി ചോച്യതേ
തപസ്സിന്റെ ഫലപ്രാപ്തി സംഭവിക്കുമ്പോള് അതിനെ ശാന്തി എന്നു പറയുന്നു.
പ്രസാദ ഇതി സ പ്രോക്തഃ പ്രാപ്യമേവം ചതുഷ്ടയമ്
അത് വ്യക്തത എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്; ഇങ്ങനെ ഈ നാലും നേടേണ്ടതാണ്.
മൃദുത്വം സേവ്യമാനാസ്തു സിംഹശാര്ദൂലകുംജരാഃ 1.2.55.
സിംഹം, കടുവ, ആന എന്നിവയില് പോലും മൃദുത്വം വളര്ത്താം.
പ്രാണായാമസ്ത്വയം പ്രോക്തഃ പ്രത്യാഹാരം തതഃ ശൃണു
ഇവിടെ പ്രാണായാമം വിശദീകരിച്ചു; ഇനി പ്രത്യാഹാരം കേള്ക്കൂ.
പ്രത്യാഹാരം വിനിര്ദിഷ്ടതസ്യ സംയമനം ഹി യത്
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണു പ്രത്യാഹാരം എന്ന് പറയുന്നു.