നാഭിര്മേദോ യകൃന്മജ്ജാ അംത്രമാമാശയഃ ശിരാ
നാഭി, കൊഴുപ്പ്, കരള്, മജ്ജ, ആന്ത്രം, വയറ്, ശിരകള് —
നേത്രയോര്മഡലം ശുക്ലം കഫാദ്ഭവതി പൈതൃകമ്
കണ്ണിന്റെ വെളുത്ത വട്ടം കഫം കൊണ്ടും അച്ഛനില് നിന്നുമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
പക്ഷ്മമണ്ഡലമേകം തു ദ്വിതീയം ചര്മമണ്ഡലമ്
ഒന്നാമത്തെ വട്ടം കണ്പാവയും, രണ്ടാമത്തേത് ചർമ്മവട്ടവുമാണ്.
ദൃങ്മണ്ഡലം പംചമം തു നേത്രം സ്യാത്പംചമണ്ഡലമ്
മൂന്നാമത്തെ വട്ടം കണ്ണിന്റെ മണികയും, അഞ്ചാമത്തേത് കണ്ണ് തന്നെ — അങ്ങനെ അഞ്ചാമത്തെ വട്ടം.
ഉപാംഗോ നേത്രപര്യംതോ നാസാ മൂലമപാംഗകഃ
കണ്ണിന്റെ പുറംവശം മുതല് മൂക്കിന്റെ അടിവരെ ആ ഭാഗം പുറംതുടുപ്പ് എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
അസൃങ്മാംസമയീ ജിഹ്വാ സര്വേഷാമേവ ദേഹിനാമ്
രക്തവും മാംസവും ചേര്ന്നതാണ് നാവു, എല്ലാ ജീവികളിലും ഇത് ഉണ്ട്.
ഏവമത്ര സ്ഥിതേ ജീവോ ദേഹേഽസ്മിന്സപ്തസപ്തകേ
ഇങ്ങനെ ഏഴെണ്ണം ഏഴായി ചേർന്ന ശരീരത്തില് ജീവന് നിലകൊള്ളുന്നു.
ത്വഗസൃഗ്മാംസമിത്യാഹുസ്ത്രികം മാതൃസമുദ്ഭവമ് 1.2.50.
ചർമ്മം, രക്തം, മാംസം — ഈ മൂന്നു അമ്മയില് നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് പറയുന്നു.
ഏവം ഭൂതമയം ദേഹം പംചഭൂതസമുദ്ഭവൈഃ
ഇങ്ങനെ, ഈ ശരീരം പഞ്ചഭൂതങ്ങളില് നിന്നാണ് രൂപംകൊള്ളുന്നത്.
തദന്നം പിണ്ഡകവലൈര്ഗ്രാസൈര്ഭുക്തം ച ദേഹിഭിഃ
അങ്ങനെ, ജീവികള് കഴിക്കുന്ന ആഹാരം കഷ്ണങ്ങളായി ഉള്ളിൽ പോകുന്നു.
സംപ്രവിശ്യാന്നമധ്യേ തു പൃഥഗന്നപൃഥഗ്ജലമ്
ആഹാരത്തിനകത്ത്, ആഹാരവും വെള്ളവും വേറെയായി പ്രവേശിക്കുന്നു.
ജലസ്യാധഃ സ്വയം പ്രാണഃ സ്ഥിത്വാഗ്നിം ധമതേ ശനൈഃ
വെള്ളത്തിന് താഴെ, പ്രാണന് തന്നെ അഗ്നിയെ മൃദുവായി ഉണർത്തുന്നു.
തദന്നമുഷ്ണതോയേന സമംതാത്പച്യതേ പുനഃ
ആഹാരം ചൂടുള്ള വെള്ളം കൂടെ വീണ്ടും പാകപ്പെടുന്നു.
മലൈര്ദ്വാദശഭിഃ കിട്ടം ഭിന്നം ദേഹാദ്ബഹിര്വ്രജേത്
പന്ത്രണ്ടു മലങ്ങളാൽ, കുഴപ്പം ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് പുറത്തേക്ക് പോകുന്നു.
രോമകൂപാണി ചൈവ സ്യുര്ദ്വാദശൈതേ മലാശ്രയാഃ
പന്ത്രണ്ടു രോമരന്ധ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയാണ് മലങ്ങൾ തങ്ങുന്നിടങ്ങൾ.
താസാം മുഖേഷു തം സൂക്ഷ്മം വ്യാനഃ സ്ഥാപയതേ രസമ്
അവയുടെ തുറകളിൽ, സൂക്ഷ്മമായ രസം വ്യാനൻ വെച്ചിരിക്കുന്നു.
തതഃ പ്രയാംതി സംപൂര്ണാസ്താശ്ച ദേഹം സമംതതഃ
അവ നിറഞ്ഞാൽ, ശരീരമാകെ അവ പരക്കും.
പച്യതേ പച്യമാനസ്തു രുധിരത്വം ഭജേത്പുനഃ 1.2.50.
പാകം ആവുമ്പോൾ ആഹാരം വീണ്ടും രക്തമാകുന്നു.
നഖാ മജ്ജാ ഖവൈമല്യം ശുക്രവൃദ്ധിഃ ക്രമാദ്ഭവേത്
നഖങ്ങളിലും അസ്ഥിമജ്ജയിലും നിന്നുമുള്ള മലങ്ങൾ പുറത്താക്കപ്പെടുന്നു, പിന്നെ ക്രമമായി ബീജം വർധിക്കുന്നു.
ഏവമേതദ്വിനിഷ്പന്നം ശരീരം പുണ്യഹേതവേ
ഇങ്ങനെ, ഈ ശരീരം പുണ്യത്തിനായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.
തൈലാഭ്യംഗാദിഭിര്യത്നൈര്ബഹുഭിഃ പാല്യതേ ന ചേത്
തൈലം പുരട്ടൽ പോലുള്ള പലവിധ പരിശ്രമങ്ങളാൽ ശരീരം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ,
ഏവമേതേന ദേഹേന കിം കൃത്യം ഭോജനോത്തമൈഃ
അങ്ങനെയുള്ള ശരീരത്തിന് മികച്ച ഭക്ഷണങ്ങൾ കൊണ്ടു എന്ത് പ്രയോജനം?
ഭവംതി ചാത്ര ശ്ലോകാഃ കൃതം ശുഭാശുഭം കര്മ തത്തഥാ തേന ഭുജ്യതേ
ഇവിടെ ചില ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്: ചെയ്യുന്ന നല്ലതോ ചീത്തയോ പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം അതനുസരിച്ച് അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
തസ്മാത്സദാ ശുഭം കാര്യമവിച്ഛിന്നസുഖാര്ഥിഭിഃ
അതിനാൽ, നിരന്തരമായ സന്തോഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ എപ്പോഴും നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യണം.
യസ്മാത്പാപേന ദുഃഖാനി തീവ്രാണി സുബഹൂന്യപി
കാരണമോ, പാപം ചെയ്താൽ ശക്തമായ അനേകം ദുഃഖങ്ങൾ ഉണ്ടാകും.
ഏവം തേ വര്ണിതഃ സാധോ പ്രശ്നോഽയം ശക്തിതോ മയാ
നല്ലവനേ, നിന്റെ ചോദ്യം എനിക്ക് കഴിയുന്നത്ര വിശദമായി ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു.
ആയുഷ്യേ കര്മണി ക്ഷീണേ സംപ്രാപ്തേ മരണേ നൃണാമ്
ഒരു മനുഷ്യന്റെ ആയുസും കര്മ്മവും തീർന്നപ്പോൾ മരണസമയത്ത്,
പംചതന്മാത്രസഹിതഃ സമനോബുദ്ധ്യഹംകൃതിഃ 1.2.50.
അന്ന് അഞ്ചു സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളോടും മനസ്സും ബുദ്ധിയും അഹങ്കാരവും കൂടെ,
ശീര്ഷ്ണശ്ച സപ്തഭിശ്ഛിദ്രൈര്നിര്ഗച്ഛേത്പുണ്യകര്മണാമ്
പുണ്യപ്രവൃത്തിയുള്ളവർക്കു തലയിൽ ഉള്ള ഏഴു ദ്വാരങ്ങളിലൂടെ അത് പുറത്ത് പോകുന്നു.
തത്ക്ഷണാത്സോഽഥ ഗൃഹ്ണാതി ശാരീരം ചാതിവാഹികമ്
അപ്പോൾ അതു തന്നെ സൂക്ഷ്മശരീരം ഏറ്റെടുക്കുന്നു.