വ്യാനോ ഹൃദി സ്ഥിതോ നിത്യം തഥാ ദേഹചരോപി ച
വ്യാനൻ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു, ശരീരമൊട്ടാകെ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പാചകോ രജകശ്ചൈവ സാധകാലോചകൌ തഥാ
പാചകൻ, രാജകൻ, സാധകൻ, ആലോചന — ഇവയാണ് ഇവിടെയുള്ള പേരുകൾ.
പാചകസ്തു പചത്യന്നം നിത്യം പക്വാശയേ സ്ഥിത.
പാചകൻ വയറ്റിൽ സ്ഥിരമായി ഇരുന്നു അന്നം ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
സാധകോ ഹൃദിസംസ്ഥശ്ച ബുദ്ധ്യാദ്യുത്സാഹകാരകഃ
സാധകൻ ഹൃദയത്തിൽ പാർക്കുന്നവൻ, ബുദ്ധിയും ഉത്സാഹവും ഉണ്ടാക്കുന്നവൻ.
ത്വക്സംസ്ഥോ ഭ്രാജകോ ദേഹം ഭ്രാജയേന്നിര്മലീകൃതഃ
ത്വക്കിൽ പാർക്കുന്ന ഭ്രാജകൻ ശരീരത്തെ ഉജ്ജ്വലവും ശുദ്ധവുമാക്കുന്നു.
ആലംബകസ്തഥാ ദേഹേ പംചധാ സോമ ഉച്യതേ
ആലമ്പകൻ ശരീരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; സോമം അഞ്ചുവിധമാണെന്ന് പറയുന്നു.
ബോധകോ രസനാസ്ഥശ്ച രസാനാമവബോധകഃ
ബോധകൻ നാവിൽ പാർക്കുന്നവൻ, രുചികളെ തിരിച്ചറിയുന്നവൻ.
സര്വസംധിഗതശ്ചൈവ ശ്ലേഷ്മണഃ ശ്ലേഷ്മകൃത്തഥാ 1.2.50.
എല്ലാ സന്ധികളിലും ഉണ്ടാകുന്നത് ശ്ലേഷ്മയും, ശ്ലേഷ്മം സൃഷ്ടിക്കുന്നതും ഇതാണ്.
ഏവം വായ്വഗ്നിസോമൈശ്ച ദേഹഃ സംധാരിതസ്ത്വസൌ
ഇങ്ങനെ വായുവും അഗ്നിയും സോമവും ചേർന്ന് ശരീരം നിലനിര്ത്തുന്നു.
പാര്ഥിവാനീഹ ജാനീഹി ഘ്രാണകേശനഖാനി ച
ഇവിടെ ഭൂതത്വങ്ങൾ അറിയണം: മൂക്ക്, മുടി, നഖങ്ങൾ.
നാഭിര്മേദോ യകൃന്മജ്ജാ അംത്രമാമാശയഃ ശിരാ
നാഭി, കൊഴുപ്പ്, കരള്, മജ്ജ, ആന്ത്രം, വയറ്, ശിരകള് —
നേത്രയോര്മഡലം ശുക്ലം കഫാദ്ഭവതി പൈതൃകമ്
കണ്ണിന്റെ വെളുത്ത വട്ടം കഫം കൊണ്ടും അച്ഛനില് നിന്നുമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
പക്ഷ്മമണ്ഡലമേകം തു ദ്വിതീയം ചര്മമണ്ഡലമ്
ഒന്നാമത്തെ വട്ടം കണ്പാവയും, രണ്ടാമത്തേത് ചർമ്മവട്ടവുമാണ്.
ദൃങ്മണ്ഡലം പംചമം തു നേത്രം സ്യാത്പംചമണ്ഡലമ്
മൂന്നാമത്തെ വട്ടം കണ്ണിന്റെ മണികയും, അഞ്ചാമത്തേത് കണ്ണ് തന്നെ — അങ്ങനെ അഞ്ചാമത്തെ വട്ടം.
ഉപാംഗോ നേത്രപര്യംതോ നാസാ മൂലമപാംഗകഃ
കണ്ണിന്റെ പുറംവശം മുതല് മൂക്കിന്റെ അടിവരെ ആ ഭാഗം പുറംതുടുപ്പ് എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
അസൃങ്മാംസമയീ ജിഹ്വാ സര്വേഷാമേവ ദേഹിനാമ്
രക്തവും മാംസവും ചേര്ന്നതാണ് നാവു, എല്ലാ ജീവികളിലും ഇത് ഉണ്ട്.
ഏവമത്ര സ്ഥിതേ ജീവോ ദേഹേഽസ്മിന്സപ്തസപ്തകേ
ഇങ്ങനെ ഏഴെണ്ണം ഏഴായി ചേർന്ന ശരീരത്തില് ജീവന് നിലകൊള്ളുന്നു.
ത്വഗസൃഗ്മാംസമിത്യാഹുസ്ത്രികം മാതൃസമുദ്ഭവമ് 1.2.50.
ചർമ്മം, രക്തം, മാംസം — ഈ മൂന്നു അമ്മയില് നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് പറയുന്നു.
ഏവം ഭൂതമയം ദേഹം പംചഭൂതസമുദ്ഭവൈഃ
ഇങ്ങനെ, ഈ ശരീരം പഞ്ചഭൂതങ്ങളില് നിന്നാണ് രൂപംകൊള്ളുന്നത്.
തദന്നം പിണ്ഡകവലൈര്ഗ്രാസൈര്ഭുക്തം ച ദേഹിഭിഃ
അങ്ങനെ, ജീവികള് കഴിക്കുന്ന ആഹാരം കഷ്ണങ്ങളായി ഉള്ളിൽ പോകുന്നു.
സംപ്രവിശ്യാന്നമധ്യേ തു പൃഥഗന്നപൃഥഗ്ജലമ്
ആഹാരത്തിനകത്ത്, ആഹാരവും വെള്ളവും വേറെയായി പ്രവേശിക്കുന്നു.
ജലസ്യാധഃ സ്വയം പ്രാണഃ സ്ഥിത്വാഗ്നിം ധമതേ ശനൈഃ
വെള്ളത്തിന് താഴെ, പ്രാണന് തന്നെ അഗ്നിയെ മൃദുവായി ഉണർത്തുന്നു.
തദന്നമുഷ്ണതോയേന സമംതാത്പച്യതേ പുനഃ
ആഹാരം ചൂടുള്ള വെള്ളം കൂടെ വീണ്ടും പാകപ്പെടുന്നു.
മലൈര്ദ്വാദശഭിഃ കിട്ടം ഭിന്നം ദേഹാദ്ബഹിര്വ്രജേത്
പന്ത്രണ്ടു മലങ്ങളാൽ, കുഴപ്പം ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് പുറത്തേക്ക് പോകുന്നു.
രോമകൂപാണി ചൈവ സ്യുര്ദ്വാദശൈതേ മലാശ്രയാഃ
പന്ത്രണ്ടു രോമരന്ധ്രങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയാണ് മലങ്ങൾ തങ്ങുന്നിടങ്ങൾ.
താസാം മുഖേഷു തം സൂക്ഷ്മം വ്യാനഃ സ്ഥാപയതേ രസമ്
അവയുടെ തുറകളിൽ, സൂക്ഷ്മമായ രസം വ്യാനൻ വെച്ചിരിക്കുന്നു.
തതഃ പ്രയാംതി സംപൂര്ണാസ്താശ്ച ദേഹം സമംതതഃ
അവ നിറഞ്ഞാൽ, ശരീരമാകെ അവ പരക്കും.
പച്യതേ പച്യമാനസ്തു രുധിരത്വം ഭജേത്പുനഃ 1.2.50.
പാകം ആവുമ്പോൾ ആഹാരം വീണ്ടും രക്തമാകുന്നു.
നഖാ മജ്ജാ ഖവൈമല്യം ശുക്രവൃദ്ധിഃ ക്രമാദ്ഭവേത്
നഖങ്ങളിലും അസ്ഥിമജ്ജയിലും നിന്നുമുള്ള മലങ്ങൾ പുറത്താക്കപ്പെടുന്നു, പിന്നെ ക്രമമായി ബീജം വർധിക്കുന്നു.
ഏവമേതദ്വിനിഷ്പന്നം ശരീരം പുണ്യഹേതവേ
ഇങ്ങനെ, ഈ ശരീരം പുണ്യത്തിനായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.