കരപത്രസമസ്പര്ശം കരസംസ്പര്ശനാദികമ്
കത്തി കായിലിന്റെ സ്പര്ശംപോലും കൈയുടെ സ്പര്ശവും അതിന് അനുഭവപ്പെടുന്നു.
പ്രാക്കര്മവശഗസ്യാസ്യ ഗര്ഭജ്ഞാനം ച നശ്യതി
മുന്കര്മങ്ങളുടെ ഫലമായി ഗര്ഭത്തിലെ അറിവ് അതിന് നഷ്ടമാകുന്നു.
അസ്ഥിപട്ടതുലാസ്തംഭസ്നായുബംധേന യംത്രിതമ്
അസ്ഥി, പറ്റ, തൂണ്, സ്നായു എന്നിവ കൊണ്ട് അതു കെട്ടിപ്പിടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സപ്തഭിത്തിസുസംബദ്ധം ഛന്നം രോമ തൃണൈരപി
ഏഴു മതിലുകള് കൊണ്ട് ഉറപ്പായി ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്, പുല്ലുപോലെയുള്ള രോമം കൊണ്ടും മൂടിയിരിക്കുന്നു.
ഓഷ്ഠദ്വയകപാടം ച ദംതാര്ഗലവിമുദ്രിതമ്
രണ്ടു അധരങ്ങൾ ഒരു വാതിലുപോലെയാണ്, പല്ലുകൾ അതിനെ അടച്ചിരിക്കുന്നു.
ജരാശോകസമാവിഷ്ടം കാലവക്ത്രാനലസ്ഥിതമ്
വയസ്സും ദുഃഖവും ഈ ശരീരത്തെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; അതു കാലത്തിന്റെ തീപൊള്ളുന്ന വായ്ക്കുള്ളിലാണു നിലകൊള്ളുന്നത്.
ഏവം സംജായതേ പുംസോ ദേഹഗേഹമിദം ദ്വിജ
ഇങ്ങനെ, ദ്വിജന്മാരേ, മനുഷ്യന്റെ ഈ ശരീരഗൃഹം ഉണ്ടാകുന്നു.
മോക്ഷം സ്വര്ഗം ച നരകമാസ്തേ സംസാധയന്നപി
ലോകത്തിലെ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും, അവൻ മോക്ഷവും സ്വർഗ്ഗവും നരകവും പ്രാപിക്കുന്നു.
ശരീരലക്ഷണം ശ്രോതും പുനരിച്ഛാമി തദ്വദ
ശരീരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ വീണ്ടും കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി അതു വിശദീകരിക്കൂ.
പാദമൂലം ച പാതാലം പ്രപദം ച രസാതലമ്
പാദത്തടം പാതാളത്തോടാണ് സാമ്യം, പാദത്തിന്റെ മുൻഭാഗം രസാതലത്തോടാണ്.
തലാതലം തഥാ ഗുല്ഫൌ ജംഘേ ചാസ്യ മഹാതലമ്
കാൽമുട്ട് തളാതലത്തോടാണ്, ചങ്ക് മഹാതലത്തോടാണ്.
നാഭിം മഹീതലം പ്രാഹുര്ഭുവര്ലോകമഥോദരമ്
നാഭി ഭൂമിയോട് സമാനമാണ്, വയറ് ഭൂവര്ലോകത്തോടാണ്.
നേത്രേ തപഃ സത്യലോകം ശീര്ഷദേശം വദംതി ച
കണ്ണുകൾ തപോലോകം, തല ഭാഗം സത്യലോകം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
തഥാത്ര ധാതവഃ സപ്ത നാമതസ്താന്നിബോധ മേ
ഇവിടെ ഏഴു ധാതുക്കളുണ്ട്; അവയുടെ പേരുകൾ ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ.
അസ്ഥ്നാമത്ര ശതാനി സ്യുസ്ത്രീണി ഷഷ്ട്യധികാനി ച
ഇവിടെ അസ്ഥികളുടെ എണ്ണം മൂന്നു നൂററുപത്താറാണ്.
ഷട്പംചാശത്സഹസ്രാണി തഥാന്യാനി നവൈവ തു
അതിനുപുറമെ അമ്പത്താറായിരത്തി ഒമ്പത് മറ്റുള്ളവയും ഉണ്ട്.
സാര്ധാഭിസ്തിസൃഭിശ്ഛന്നം സമംതാദ്രോമകോടിഭിഃ
ശരീരം മൂന്നു പകുതിയും അതിലധികവും മുടികൊമ്പുകൾ കൊണ്ട് മുഴുവനും മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഷഡംഗാനി പ്രധാനാനി കഥ്യമാനാനി മേ ശൃണു 1.2.50.
പ്രധാനമായ ആറു അവയവങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ.
അംത്രാണ്യത്ര തഥാ ത്രീണി സാര്ധവ്യാമത്രയാണി ച
ഇവിടെ മൂന്നു അന്ത്രങ്ങൾ ഉണ്ട്, ഓരോന്നും ഒരു അർദ്ധയാമം നീളമുള്ളതാണ്.
ഊര്ധ്വനാലമധോവക്ത്രം ഹൃദി പദ്മം പ്രകീര്ത്യതേ
മുകളിൽ നാളം, താഴെ വായ്, ഹൃദയത്തിൽ താമസിക്കുന്നതാകുന്നു കമലം.
മജ്ജാതോ മേദസശ്ചൈവ വസായാശ്ച തഥാ ദ്വിജ
മജ്ജയിൽ നിന്നും, മേദസ്സിൽ നിന്നും, വസയിൽ നിന്നും, ദ്വിജന്മാരേ,
രക്തസ്യ ചരമസ്യാത്ര ഗര്താ ദ്വ്യംജലയഃ സ്മൃതാഃ
അവസാന രക്തത്തിനുള്ള ഗർത്തം ഇവിടെ രണ്ട് കൈപ്പിടിയോളം ആകുന്നു എന്നാണ് പറയുന്നത്.
സീവന്യശ്ച തഥാ സപ്ത പംച മൂര്ധാനമാസ്ഥിതാഃ
ഇങ്ങനെ തന്നെ ഏഴു സീവന്യകളും അഞ്ചു എണ്ണം തലയിലെ മുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവയുമുണ്ട്.
നാഡ്യഃ സര്വാഃ പ്രവര്തംതേ നാഭിപദ്മാത്തഥാത്ര ച
എല്ലാ നാഡികളും ഇവിടെ നാഭിയിലെ കമലത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
നാസികാദ്വാരമാസാദ്യ സംസ്ഥിതേ ദേഹവര്ധനേ
നാസാപഥം എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, അവ ശരീരവൃദ്ധിയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
പ്രാണാപാനസമാനാശ്ച ഉദാനോ വ്യാന ഏവ ച
പ്രാണൻ, അപാനൻ, സമാനൻ, ഉദാനൻ, വ്യാനൻ ഇവയും.
ഉച്ഛ്വാസശ്ചൈവ നിഃശ്വാസോ ഹ്യന്നപാനപ്രവേശനമ്
ഉയിർവലിയും ശ്വാസോച്ഛ്വാസവും, അന്നവും പാനവും അകത്തേക്ക് കടക്കുന്നതും.
ത്യാഗോ വിണ്മൂത്രശുക്രാണാം ഗര്ഭവിസ്രവണം തഥാ 1.2.50.
മലവും മൂത്രവും ശുക്ലവും പുറന്തള്ളുന്നതും, ഗർഭം പുറത്തുവരുന്നതും.
സമാനോ ധാരയത്യന്നം വിവേചയതി ചാപ്യഥ
സമാനൻ അന്നം പിടിച്ചു വയ്ക്കുകയും, അതിനെ വേർതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
വാക്പ്രവൃത്തിപ്രദോദ്ഗാരേ പ്രയത്നേ സര്വകര്മണാമ്
വാക്ക് ഉരിയാടുന്നതും, ഉഗ്രാണം വരുന്നതും, എല്ലാകർമ്മങ്ങളിലും ശ്രമം ഉണ്ടാക്കുന്നതും ഇതാണ്.