തതോ നാനാപ്രകാരസ്യ ധര്മസ്യ ശ്രവണം ഹി യത്
അതിനുശേഷം വിവിധവിധമായ ധർമ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് കേൾക്കലാണ് വരുന്നത്.
തദ്ദാസ്യാമി ദ്വിജാഗ്ര്യായ പൃച്ഛ വിപ്ര യദിച്ഛസി
അത് ഞാൻ പ്രധാന ബ്രാഹ്മണനു നൽകാം; ബ്രാഹ്മണാ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു ചോദിക്കൂ.
മനസൈവ പ്രശസ്യാമും പ്രശ്നമേനമഥാകരോത്
മനസ്സിൽ അവനെ പ്രശംസിച്ചു, പിന്നെ ഈ ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചു.
കഥം സംജായതേ ജംതുഃ കഥം ചാപി പ്രലീയതേ
ഒരു ജീവി എങ്ങനെയാണ് ജനിക്കുന്നത്? എങ്ങനെയാണ് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നത്?
ഛംദോഗീതമമും പ്രശ്നം ശക്ത്യാ വക്ഷ്യാമി തേ ദ്വിജ
ബ്രാഹ്മണാ, ഈ ചോദ്യം ഞാൻ എന്റെ കഴിവിനനുസരിച്ച് ഒരു ഗാനം പോലെ ഉത്തരം പറയും.
ജനനേ ത്രിവിധം കര്മ ഹേതുര്ജംതോര്ഭവേത്കില
ജനനത്തിൽ, മൂന്നു തരത്തിലുള്ള കര്മ്മമാണ് ജീവിക്ക് കാരണം.
തത്ര യഃ സാത്ത്വികോ നാമ സ സ്വര്ഗം പ്രതിപദ്യതേ
അവയിൽ സാത്വികം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു.
തഥാ യസ്താമസോ നാമ നരകം പ്രതിപദ്യതേ
അതുപോലെ തന്നെ, താമസികം എന്നവൻ നരകം പ്രാപിക്കുന്നു.
മഹതാം ദര്ശനസ്പര്ശൈരുപഭോഗസഹാസനൈഃ 1.2.49.
മഹാന്മാരുടെ ദർശനം, സ്പർശം, അനുഭവം, ചിരി എന്നിവയിലൂടെ,
സോഽപി ദുഃഖദരിദ്രാദ്യൈര്വേഷ്ടിതോ വികലേംദ്രിയഃ
അവനും ദു:ഖം, ദാരിദ്ര്യം, വൈകല്യങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
അഥ യോ മിശ്രകര്മാ സ്യാത്തിര്യക്ത്വം പ്രതിപദ്യതേ
ആർക്കും കർമ്മം കലർന്നതായിരിക്കുമ്പോൾ അവൻ ജന്തുജാതി പ്രാപിക്കുന്നു.
യസ്യ പുണ്യം പൃഥുതരം പാപമല്പം ഹി ജായതേ
ആർക്കു പുണ്യം കൂടുതലും പാപം കുറവുമാണോ, അവൻ അങ്ങനെ ജനിക്കുന്നു.
പാപം പൃഥുതരം യസ്യ പുണ്യമല്പതരം ഭവേത്
ആർക്കു പാപം കൂടുതലും പുണ്യം കുറവുമാണോ, അവൻ അങ്ങനെ ആകുന്നു.
തത്ര മാനുഷസംഭൂതിം ശൃണു യാദൃഗസൌ ഭവേത്
ഇനി മനുഷ്യജന്മത്തെക്കുറിച്ചും അതിന്റെ സ്വഭാവം എങ്ങനെയാണെന്നും കേൾക്കൂ.
സര്വദോഷവിനിര്മുക്തോ ജീവഃ സംസരതേ സ്ഫുടമ്
എല്ലാ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനായ ആത്മാവ് വ്യക്തമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ജീവഃ പ്രവിഷ്ടോ ഗര്ഭം തു കലലേ പ്രതിതിഷ്ഠതി
ആത്മാവ് ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, അങ്കുരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദ്വിതീയം തു തഥാ മാസം ഘനീഭൂതഃ സ തിഷ്ഠതി
രണ്ടാം മാസം കൂടി, അതു അകത്തായി കട്ടിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
അസ്ഥീനി ച തഥാ മാസി ജായംതേ ച ചതുര്ഥകേ
നാലാം മാസം അസ്ഥികളും അപ്പോള് രൂപം എടുക്കുന്നു.
സപ്തമേ ച തഥാ മാസി പ്രബോധശ്ചാസ്യ ജായതേ 1.2.49.
ഏഴാം മാസം അതില് ബോധം ഉണരുന്നു.
അഷ്ടമേ നവമേ മാസി ഭൃശമുദ്വിജതേ തതഃ
എട്ടും ഒമ്പതും മാസങ്ങളില് അതിന് വലിയ വിഷമം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
മധ്യേ ക്ലീബസ്തു വാമേ സ്ത്രീ ദക്ഷിണേ പുരുഷസ്തഥാ
നടുവില് അര്ദ്ധലിംഗം, ഇടതുവശത്ത് സ്ത്രീ, വലതുവശത്ത് പുരുഷന്.
യസ്യാം തിഷ്ഠത്യസൌ യോനൌ താം ച വേത്തി ന സംശയഃ
അത് ഗര്ഭത്തില് എവിടെയാണോ നിലകൊള്ളുന്നത്, അതു തീര്ച്ചയായും അറിയാം.
അംധേ തമസി കിം ദൃശ്യോ ഗംധാന്മോഹം ദൃഢം ലഭേത്
കണ്ടുപിടിക്കാനാവാത്ത ഇരുണ്ടതില് എന്ത് കാണാന് കഴിയും? അതിന് വാസനകളുടെ വലിയ ഭ്രമം ഉണ്ടാകുന്നു.
വ്യായാമേ ലഭതേ മാതുഃ ക്ലേശം വ്യാധേശ്ച വേദനാമ്
ചലനത്തിലൂടെ അമ്മയുടെ കഷ്ടവും രോഗത്തിന്റെ വേദനയും അതിന് അനുഭവപ്പെടുന്നു.
സൌകുമാര്യാദ്രുജം തീവ്രാം ജനയംതി ച തസ്യ തേ
അത് വളരെ നाजുക്കായതിനാല് ആ വേദനകള് അതിനെ കഠിനമായി പീഡിപ്പിക്കുന്നു.
സംതപ്യതേ ഭൃശം ഗര്ഭേ കര്മഭിശ്ച പുരാതനൈഃ
പഴയ കര്മങ്ങളുടെ ഫലമായി ഗര്ഭത്തില് അതിന് വലിയ ദുഃഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ജന്മ ചേദഹമാപ്സ്യാമി മാനുഷ്യേ ജീവിതം തഥാ
ജനനം ലഭിച്ചാല് മനുഷ്യജീവിതവും ലഭിക്കും എന്നു വിചാരിക്കുന്നു.
ഏവം തു ചിംതയാനസ്യ സീമംതോന്നയനാദനു
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്, മുടിയരികില് പിരിയുന്ന സമയത്ത്—
തതഃ സ്വകാലേ സംപൂര്ണേ സൂതിമാരുതചാലിതഃ ।।1.2.49.
ശേഷം, സമയമാകുമ്പോള് പ്രസവവായുവിന്റെ പ്രഭാവത്തില്—
അധോമുഖഃ സംകടേന യോനിദ്വാരേണ നിഃസരേത്
തലകീഴായി, ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഗര്ഭദ്വാരത്തില് നിന്ന് പുറത്തു വരുന്നു.