തേഷാം ഗുണാന്മമ ബ്രൂഹി കിംഗുണാ നനു തേ ദ്വിജാഃ
അവരുടെ ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് പറയൂ. അവർക്ക് എന്തെല്ലാം സവിശേഷതകളുണ്ട്? അവർ ബ്രാഹ്മണന്മാർ അല്ലേ?
യദി താന്ഭോഃ പ്രശംസാമി സ്വീയാന്സ്തൌതീതി വാച്യതാ
ഞാൻ അവരെ പ്രശംസിച്ചാൽ, എന്റെ സ്വജാതിയെ തന്നെ ഞാൻ പൊക്കിയാണെന്ന് പറയാം.
അഥവാ പാരമാഹാത്മ്യേ സതി തേഷാം മഹാത്മനാമ്
അല്ലെങ്കിൽ, അവർക്ക് പരമമായ മഹത്വം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ആ മഹാന്മാർക്ക്—
മദര്ചിതദ്വിജേംദ്രാണാം യദി സ്യാച്ഛ്രവണേപ്സുതാ
എന്നെ ആരാധിച്ച ബ്രാഹ്മണപ്രമുഖന്മാരെക്കുറിച്ച് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ,
ഇതി ശ്രുത്വാ മമ വചോ രവിരാസീത്സുവിസ്മിതഃ
എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ രവി അത്യന്തം അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
സോഽഥ വിപ്രതനും കൃത്വാ മാം വിസര്ജ്യൈവ ഭാസ്കരഃ
അതിനുശേഷം ഭാസ്കരൻ ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ച് എന്നെ വിട്ട് പോയി.
ജടാം ത്രിഷവണസ്നാനപിംഗലാം ധാരയന്നഥ
അവൻ മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനം ചെയ്തതുകൊണ്ട് മഞ്ഞനിറമുള്ള ജടകൾ ധരിച്ചു.
തതോ ഹാരീതപ്രമുഖാഃ പ്രഹര്ഷോത്ഫുല്ലലോചനാഃ
അതിനുശേഷം ഹാരീതൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്, സന്തോഷത്തിൽ കണ്ണുകൾ വിരിഞ്ഞു,
നമസ്കൃത്യ ദ്വിജാഗ്ര്യം തേ പ്രഹര്ഷാദിദമബ്രുവന് ।।1.2.49.
അവർ ബ്രാഹ്മണപ്രമുഖനോട് വന്ദനം ചെയ്ത് സന്തോഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അദ്യ നോ ദിവസഃ പുണ്യഃ സ്ഥാനമദ്യോത്തമം ത്വിദമ്
ഇന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് ഒരു പുണ്യദിനമാണ്; ഈ സ്ഥലം ഇപ്പോൾ അത്യുത്തമമായിരിക്കുന്നു.
ധന്യസ്യ ഹി ഗൃഹസ്ഥസ്യ കൃപയൈവ ദ്വിജോത്തമാഃ
ധന്യനായ ഗൃഹസ്ഥന്റെ കൃപയാൽ മാത്രമാണ്, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ,
തത്ത്വം ഗേഹാനി ചാസ്മാകം പാദചംക്രമണേന ച
ആ സത്യം നമ്മുടെ വീടുകളിൽ കടക്കുന്നു, നിങ്ങളുടെ പാദസ്പർശത്താലും അതു സംഭവിക്കുന്നു.
തദഹം സമ്യഗിച്ഛാമി ദത്തം പരമഭോജനമ്
അതിനാൽ ഞാൻ മനസ്സാരമായി ഉത്തമമായ ഭക്ഷണം സമർപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഇത്യേതദതിഥേഃ ശ്രുത്വാ ഹാരീതഃ പുത്രമബ്രവീത്
അതിഥിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹാരീതൻ തന്റെ മകനോട് പറഞ്ഞു.
ദ്വിജം ച തര്പയിഷ്യാമി ദത്ത്വാ പരമഭോജനമ്
ഞാൻ ബ്രാഹ്മണനെ ഉത്തമഭക്ഷണം നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തും.
സുതേന കില ജാതേന ജായതേ ചാനൃണഃ പിതാ
മകൻ ജനിച്ചാൽ പിതാവ് ഋണമുക്തനാകുന്നു എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ഭോജനം ദ്വിപ്രകാരം ച പ്രവിഭാഗസ്തയോരയമ്
ഭക്ഷണം രണ്ടുതരമുണ്ട്; അതിന്റെ വിഭജനം ഇതാണ്.
തത്ര യത്പ്രാകൃതം നാമ പ്രകൃതിപ്രമുഖസ്യ തത്
അവയിൽ പ്രാകൃതം എന്ന് പറയുന്നത് പ്രകൃതിപ്രധാനനുള്ളതാണ്.
ഷഡ്രസം ഭോജനം തച്ച പംചഭേദം വദംതി ച 1.2.49.
ആറ് രുചികളുള്ള ഭക്ഷണം അഞ്ചു വകകളായി പറയപ്പെടുന്നു.
യഥാപരം പരംനാമ പ്രോക്തം പരമഭോജനമ്
അനുസരണക്രമത്തിൽ പരമം എന്നതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ഭക്ഷണമെന്ന് പറയുന്നു.
തതോ നാനാപ്രകാരസ്യ ധര്മസ്യ ശ്രവണം ഹി യത്
അതിനുശേഷം വിവിധവിധമായ ധർമ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് കേൾക്കലാണ് വരുന്നത്.
തദ്ദാസ്യാമി ദ്വിജാഗ്ര്യായ പൃച്ഛ വിപ്ര യദിച്ഛസി
അത് ഞാൻ പ്രധാന ബ്രാഹ്മണനു നൽകാം; ബ്രാഹ്മണാ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു ചോദിക്കൂ.
മനസൈവ പ്രശസ്യാമും പ്രശ്നമേനമഥാകരോത്
മനസ്സിൽ അവനെ പ്രശംസിച്ചു, പിന്നെ ഈ ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചു.
കഥം സംജായതേ ജംതുഃ കഥം ചാപി പ്രലീയതേ
ഒരു ജീവി എങ്ങനെയാണ് ജനിക്കുന്നത്? എങ്ങനെയാണ് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നത്?
ഛംദോഗീതമമും പ്രശ്നം ശക്ത്യാ വക്ഷ്യാമി തേ ദ്വിജ
ബ്രാഹ്മണാ, ഈ ചോദ്യം ഞാൻ എന്റെ കഴിവിനനുസരിച്ച് ഒരു ഗാനം പോലെ ഉത്തരം പറയും.
ജനനേ ത്രിവിധം കര്മ ഹേതുര്ജംതോര്ഭവേത്കില
ജനനത്തിൽ, മൂന്നു തരത്തിലുള്ള കര്മ്മമാണ് ജീവിക്ക് കാരണം.
തത്ര യഃ സാത്ത്വികോ നാമ സ സ്വര്ഗം പ്രതിപദ്യതേ
അവയിൽ സാത്വികം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു.
തഥാ യസ്താമസോ നാമ നരകം പ്രതിപദ്യതേ
അതുപോലെ തന്നെ, താമസികം എന്നവൻ നരകം പ്രാപിക്കുന്നു.
മഹതാം ദര്ശനസ്പര്ശൈരുപഭോഗസഹാസനൈഃ 1.2.49.
മഹാന്മാരുടെ ദർശനം, സ്പർശം, അനുഭവം, ചിരി എന്നിവയിലൂടെ,
സോഽപി ദുഃഖദരിദ്രാദ്യൈര്വേഷ്ടിതോ വികലേംദ്രിയഃ
അവനും ദു:ഖം, ദാരിദ്ര്യം, വൈകല്യങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.