സമമേതി വിവക്ഷായാം തദാ സോഽര്ഥഃ പ്രകാശതേ ൪൫.
ഉദ്ദേശ്യം ഒരുപോലെയായാൽ അർത്ഥം വ്യക്തമായി അറിയാം.
ശ്രോതാ ചാപ്യഥ വക്താരം തദാ വാക്യം ന രോഹതി ൪൫.
ശ്രോതാവും വക്താവുപോലെയാണെങ്കിൽ ആ വാക്ക് മനസ്സിൽ പടരുന്നില്ല.
വിശംകാ ജായതേ തസ്മിന്വാക്യം തദപി ദോഷവത് ൪൫.
അവിടെ സംശയം ജനിക്കുന്നു; അത്തരം വാക്കും ദോഷമുള്ളതാണു.
സത്യമേവ പ്രഭാഷേത സ വക്താ നേതരോ ഭുവി ൪൫.
സത്യം സംസാരിക്കുന്നവനാണ് വക്താവ്; മറ്റാരും ഈ ലോകത്ത് അങ്ങനെ അല്ല.
സത്യമേവ വ്രതം യസ്മാത്തസ്മാത്സത്യവ്രതസ്ത്വഹമ് ൪൫.
സത്യം മാത്രമാണ് വ്രതം; അതുകൊണ്ടു ഞാൻ സത്യവ്രതനാണ്.
യദാപ്രഭൃതി ഭദ്ര ത്വം പാഷാണസ്യാര്ചനേ രതഃ ൪൫.
നല്ലവളേ, നീ കല്ല് പൂജയിൽ ഏർപ്പെട്ടതുമുതൽ,
ഏകഃ സോഽപി സുതോ നഷ്ടോ ഭാര്യാ ചാര്യാഽപ്യനശ്യത ൪൫.
അവനൊരു മകനേയും നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഭാര്യയും അപ്രത്യക്ഷയായി.
ക്വ ദേവാഃ സംതി മിഥ്യൈതദ്ദൃശ്യംതേ ചേദ്ഭവംത്യപി ൪൫.
ദേവന്മാർ എവിടെയാണ്? ഇതൊക്കെ അസത്യമാണ്; അവർ ഉണ്ടെങ്കിൽ കാണിക്കട്ടെ.
പിതൄനുദ്ദിശ്യ യച്ഛംതി മമ ഹാസഃ പ്രജായതേ ൪൫.
പിതാക്കന്മാർക്ക് അർപ്പണം ചെയ്യുമ്പോൾ എനിക്ക് ചിരി വരുന്നു.
യത്ത്വിദം ബഹുധാ മൂഢാ വര്ണയംതി ദ്വിജാധമാഃ ൪൫.
ഈ ഭ്രാന്തന്മാരായ ദ്വിജന്മാർ പലവിധത്തിൽ പറയുന്നത്,
ഉത്പത്തിശ്ചാപി ഭംഗശ്ച വിശ്വസ്യൈതദ്ദ്വയം മൃഷാ ൪൫.
ലോകത്തിന്റെ ഉത്പത്തിയും നാശവും ഇരണ്ടും മിഥ്യയാണ്.
സ്വഭാവതോ വിശ്വമിദം ഹി വര്തതേ സ്വഭാവതഃ സൂര്യമുഖാ ഭ്രമംത്യമീ ൪൫.
ഈ ലോകം സ്വഭാവപ്രകാരം നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ സൂര്യന്മാർ സ്വഭാവപ്രകാരം തന്നെ ചുറ്റുന്നു.
സ്വഭാവതോ രോഹതി ധാന്യജാതം സ്വഭാവതോ വര്ഷശീതാതപത്വമ് ൪൫.
വിത്ത് സ്വയം വളരുന്നു; മഴയും തണുപ്പും ചൂടും സ്വഭാവപ്രകാരം തന്നെ വരുന്നു.
സ്വഭാവതഃ പര്വതാ ഭാംതി നിത്യം സ്വഭാവതോ വാരിധിരേഷ സംസ്ഥിതഃ ൪൫.
പർവതങ്ങൾ സ്വഭാവപ്രകാരം എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു; ഈ സമുദ്രം സ്വയം നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാ സ്വഭാവേന ഭവംതി വക്രാ ഋതുസ്വബാവാദ്ബദരീഷു കണ്ടകാഃ ൪൫.
പെരുവഴികൾ സ്വഭാവപ്രകാരം വളഞ്ഞിരിക്കുന്നു; കാലാവസ്ഥയുടെ സ്വഭാവംകൊണ്ട് ഇലന്തിപ്പഴത്തിൽ മുള്ളുകൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
തദേവം സംസ്ഥിതേ ലോകേ മൂഢോ മുഹ്യതി മത്തവത് ൪൫.
ഇങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്ന ലോകത്തിൽ, അജ്ഞാനി ഒരു പിതൃഭ്രമസ്ഥനുപോലെ ഭ്രമിക്കുന്നു.
മാനുഷ്യാന്ന പരം കഷ്ടം വൈരിണാം നോ ഭവേദ്ധി തത് ൪൫.
വൈരികൾക്ക് മനുഷ്യജീവിതത്തേക്കാൾ വേദനയുള്ളത് ഒന്നുമില്ല.
മാനുഷ്യം ഹി സ്മൃതാകാരം സഭാഗ്യോഽസ്മാദ്വിമുച്യതേ ൪൫.
മനുഷ്യരൂപം ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; ഭാഗ്യവാൻ അതിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.
അബദ്ധാ വിഹരംത്യേതേ യോനിരേഷാം സുദുര്ലഭാ ൪൫.
ഈ ജീവികൾ ബന്ധനമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവരുടെ ജനനം അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
ബഹുനാ കിം മനുഷ്യേഭ്യഃ സര്വോ ധന്യോഽന്യയോനിജഃ ൪൫.
മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് കൂടുതലൊന്നും പറയേണ്ടതില്ല; മറ്റേതെങ്കിലും ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചവൻ ഭാഗ്യവാനാണ്.
യദേകേ സ്ഥാവരാഃ കീടാഃ പതംഗാ മാനുഷാദികാഃ പിബ ക്രീഡനകൈഃ സാര്ധം ഭോഗാന്സത്യമിദം ഭുവി॥ ൪൫.
ചിലർ അചഞ്ചലന്മാർ, ചിലർ കീടങ്ങൾ, ചിലർ പറക്കുന്നവർ, ചിലർ മനുഷ്യരും മറ്റുള്ളവരും; ഇവർ ഭൂമിയിൽ കളിപ്പാട്ടങ്ങളോടൊപ്പം ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു—ഇത് സത്യമാണ്.
ഇത്യേതൈരമുഖൈര്വാക്യൈരയുക്തൈരസമംജസൈഃ॥ ൪൫.
ഇങ്ങനെ മുഖമില്ലാത്തതും യുക്തിയില്ലാത്തതും ഒത്തുപോകാത്തതുമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട്,
സത്യവ്രതസ്യ നാകമ്പന്നംദഭദ്രോ മഹാമനാഃ ൪൫.
സത്യവ്രതൻ എന്ന മഹാത്മാവും ഭാഗ്യശാലിയായ നന്ദനും അകമ്പടിയില്ലാതെ നിലകൊണ്ടു.
യദ്ഭവാനാഹ ധര്മിഷ്ഠാഃ സദാ ദുഃഖസ്യ ഭാഗിനഃ ൪൫.
നീതിമാന്മാർ എപ്പോഴും ദുഃഖം അനുഭവിക്കുമെന്ന് നിങ്ങൾ പറയുന്നു.
വധബംധപരിക്ലേശാഃ പുത്രദാരാദി പംചതാ ൪൫.
കൊല, ബന്ധനം, കഷ്ടങ്ങൾ, മകനും ഭാര്യയും മറ്റുള്ളവരും നഷ്ടപ്പെടൽ—
അയം സാധുരഹോ കഷ്ടം കഷ്ടമസ്യ മഹാജനാഃ ൪൫.
ഈ സദുപദേശൻ, അയ്യോ, വലിയ കഷ്ടം അനുഭവിക്കുന്നു; മഹാജനങ്ങൾക്കും വലിയ കഷ്ടമാണ്.
ദാരാദിദ്രവ്യലോഭാര്യം വിശതഃ പാപിനോ ഗൃഹേ ൪൫.
ഭാര്യയിലും മറ്റു സമ്പത്തുകളിലും അത്യന്തം ആസക്തി പാപികളെ വീട്ടിലേക്ക് ആകർഷിക്കുന്നു.
യഥാസ്യ ജഗതോ ബ്രൂഷേ നാസ്തി ഹേതുര്മഹേശ്വരഃ ൪൫.
ഈ ലോകത്തിന് കാരണമില്ലെന്ന് നിങ്ങൾ പറയുന്നു; മഹേശ്വരൻ തന്നെയാണ് കാരണം.
യച്ച ബ്രവീഷി പാഷാണം മിഥ്യാ ലിംഗം സമര്ചസി ൪൫.
നീ പറയുന്നതുപോലെ, ഞാൻ ഒരു കള്ളക്കല്ലിനെ ശിവലിംഗമായി ആരാധിക്കുന്നു എന്നല്ലേ—
ബ്രഹ്മാദായഃ സുരാ സര്വേ രാജാനശ്ച മഹര്ദ്ധികാഃ ൪൫.
ബ്രഹ്മാവിനെയും മറ്റു ദേവന്മാരെയും മഹാശക്തിയുള്ള രാജാക്കളെയുംക്കൂടി—