ധര്മമര്ഥം ച കാമം ച മോക്ഷം ചോദ്ദിശ്യ ചോച്യതേ ൪൫.
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയെ ഉദ്ദേശിച്ചാണ് പറയുന്നത്.
ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷേഷു പ്രതിജ്ഞായ വിശേഷതഃ ൪൫.
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയിൽ പ്രത്യേകമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
ഇദം പൂര്വമിദം പശ്ചാദ്വക്തവ്യം യത്ക്രമേണ ഹി ൪൫.
ഇത് ആദ്യം പറയണം, പിന്നെ അതാണ് പറയേണ്ടത്. എല്ലാറ്റിനും ഒരു ക്രമം പാലിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ദോഷാണാം ച ഗുണാനാം ച പ്രമാണം പ്രവിഭാഗതഃ ൪൫.
ദോഷങ്ങളും ഗുണങ്ങളും അവയുടെ അളവനുസരിച്ച് വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കണം.
വാക്യജ്ഞേയേഷു ഭിന്നേഷു യത്രാഭേദഃ പ്രദൃശ്യതേ ൪൫.
വിവിധ വാക്കുകളിൽ അർത്ഥം വേറിട്ടതാണെങ്കിലും, അവയിൽ വ്യത്യാസമില്ലെന്ന് തോന്നുമ്പോൾ,
ഇതി വാക്യഗുണാനാം ച വാഗ്ദോഷാന്ദ്വിനവ ശ്രൃണു ൪൫.
ഇനി വാക്കിന്റെ ഗുണങ്ങളും ഇരുവിധ ദോഷങ്ങളും കേൾക്കൂ.
അശ്ലക്ഷ്ണം ചാപി സംദിഗ്ധം പദാംതേ ഗുരു ചാക്ഷരമ് ൪൫.
കഠിനമായോ, സംശയമുള്ളതോ, ദീർഘാക്ഷരത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നതോ ആയ വാക്കുകൾ,
വിരുദ്ധം യത്ത്രിവര്ഗേണ ന്യൂനം കഷ്ടാതിശബ്ദകമ് ൪൫.
മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കുമെതിരായതോ, അപൂർണ്ണമായതോ, അത്യന്തം കഠിനശബ്ദമുള്ളതോ ആയത്,
നിഷ്കാരണം ച വാഗ്ദോഷാന്ബുദ്ധിജാഞ്ഛൃണു ത്വം ച യാന് ൪൫.
കാരണമില്ലാതെ അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നു വരുന്ന വാക്കിന്റെ ദോഷങ്ങളും നീ കേൾക്കൂ.
ഹീനാനുക്രോശതോ മാനാന്ന ച വക്ഷ്യാമി കിംചന ൪൫.
കരുണയില്ലാതെയോ അഹങ്കാരത്താലോ ഞാൻ ഒന്നും പറയില്ല.
സമമേതി വിവക്ഷായാം തദാ സോഽര്ഥഃ പ്രകാശതേ ൪൫.
ഉദ്ദേശ്യം ഒരുപോലെയായാൽ അർത്ഥം വ്യക്തമായി അറിയാം.
ശ്രോതാ ചാപ്യഥ വക്താരം തദാ വാക്യം ന രോഹതി ൪൫.
ശ്രോതാവും വക്താവുപോലെയാണെങ്കിൽ ആ വാക്ക് മനസ്സിൽ പടരുന്നില്ല.
വിശംകാ ജായതേ തസ്മിന്വാക്യം തദപി ദോഷവത് ൪൫.
അവിടെ സംശയം ജനിക്കുന്നു; അത്തരം വാക്കും ദോഷമുള്ളതാണു.
സത്യമേവ പ്രഭാഷേത സ വക്താ നേതരോ ഭുവി ൪൫.
സത്യം സംസാരിക്കുന്നവനാണ് വക്താവ്; മറ്റാരും ഈ ലോകത്ത് അങ്ങനെ അല്ല.
സത്യമേവ വ്രതം യസ്മാത്തസ്മാത്സത്യവ്രതസ്ത്വഹമ് ൪൫.
സത്യം മാത്രമാണ് വ്രതം; അതുകൊണ്ടു ഞാൻ സത്യവ്രതനാണ്.
യദാപ്രഭൃതി ഭദ്ര ത്വം പാഷാണസ്യാര്ചനേ രതഃ ൪൫.
നല്ലവളേ, നീ കല്ല് പൂജയിൽ ഏർപ്പെട്ടതുമുതൽ,
ഏകഃ സോഽപി സുതോ നഷ്ടോ ഭാര്യാ ചാര്യാഽപ്യനശ്യത ൪൫.
അവനൊരു മകനേയും നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഭാര്യയും അപ്രത്യക്ഷയായി.
ക്വ ദേവാഃ സംതി മിഥ്യൈതദ്ദൃശ്യംതേ ചേദ്ഭവംത്യപി ൪൫.
ദേവന്മാർ എവിടെയാണ്? ഇതൊക്കെ അസത്യമാണ്; അവർ ഉണ്ടെങ്കിൽ കാണിക്കട്ടെ.
പിതൄനുദ്ദിശ്യ യച്ഛംതി മമ ഹാസഃ പ്രജായതേ ൪൫.
പിതാക്കന്മാർക്ക് അർപ്പണം ചെയ്യുമ്പോൾ എനിക്ക് ചിരി വരുന്നു.
യത്ത്വിദം ബഹുധാ മൂഢാ വര്ണയംതി ദ്വിജാധമാഃ ൪൫.
ഈ ഭ്രാന്തന്മാരായ ദ്വിജന്മാർ പലവിധത്തിൽ പറയുന്നത്,
ഉത്പത്തിശ്ചാപി ഭംഗശ്ച വിശ്വസ്യൈതദ്ദ്വയം മൃഷാ ൪൫.
ലോകത്തിന്റെ ഉത്പത്തിയും നാശവും ഇരണ്ടും മിഥ്യയാണ്.
സ്വഭാവതോ വിശ്വമിദം ഹി വര്തതേ സ്വഭാവതഃ സൂര്യമുഖാ ഭ്രമംത്യമീ ൪൫.
ഈ ലോകം സ്വഭാവപ്രകാരം നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ സൂര്യന്മാർ സ്വഭാവപ്രകാരം തന്നെ ചുറ്റുന്നു.
സ്വഭാവതോ രോഹതി ധാന്യജാതം സ്വഭാവതോ വര്ഷശീതാതപത്വമ് ൪൫.
വിത്ത് സ്വയം വളരുന്നു; മഴയും തണുപ്പും ചൂടും സ്വഭാവപ്രകാരം തന്നെ വരുന്നു.
സ്വഭാവതഃ പര്വതാ ഭാംതി നിത്യം സ്വഭാവതോ വാരിധിരേഷ സംസ്ഥിതഃ ൪൫.
പർവതങ്ങൾ സ്വഭാവപ്രകാരം എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു; ഈ സമുദ്രം സ്വയം നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാ സ്വഭാവേന ഭവംതി വക്രാ ഋതുസ്വബാവാദ്ബദരീഷു കണ്ടകാഃ ൪൫.
പെരുവഴികൾ സ്വഭാവപ്രകാരം വളഞ്ഞിരിക്കുന്നു; കാലാവസ്ഥയുടെ സ്വഭാവംകൊണ്ട് ഇലന്തിപ്പഴത്തിൽ മുള്ളുകൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
തദേവം സംസ്ഥിതേ ലോകേ മൂഢോ മുഹ്യതി മത്തവത് ൪൫.
ഇങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്ന ലോകത്തിൽ, അജ്ഞാനി ഒരു പിതൃഭ്രമസ്ഥനുപോലെ ഭ്രമിക്കുന്നു.
മാനുഷ്യാന്ന പരം കഷ്ടം വൈരിണാം നോ ഭവേദ്ധി തത് ൪൫.
വൈരികൾക്ക് മനുഷ്യജീവിതത്തേക്കാൾ വേദനയുള്ളത് ഒന്നുമില്ല.
മാനുഷ്യം ഹി സ്മൃതാകാരം സഭാഗ്യോഽസ്മാദ്വിമുച്യതേ ൪൫.
മനുഷ്യരൂപം ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; ഭാഗ്യവാൻ അതിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.
അബദ്ധാ വിഹരംത്യേതേ യോനിരേഷാം സുദുര്ലഭാ ൪൫.
ഈ ജീവികൾ ബന്ധനമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവരുടെ ജനനം അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
ബഹുനാ കിം മനുഷ്യേഭ്യഃ സര്വോ ധന്യോഽന്യയോനിജഃ ൪൫.
മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് കൂടുതലൊന്നും പറയേണ്ടതില്ല; മറ്റേതെങ്കിലും ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചവൻ ഭാഗ്യവാനാണ്.