വേണീദംഡാശ്ച കാസാംചിത്തേനച്ഛിന്നാ മഹാരുഷാ
ചിലരുടേത് കെട്ടിയ മുടിയും ദണ്ഡവും അത്യന്തം കോപത്തോടെ വെട്ടി മാറ്റി.
നാസാപുടാംസ്തഥാന്യാസാം പാടയാമാസ പാര്ഷദഃ
മറ്റുചിലരുടേത് മൂക്കുപൊക്കുകൾ അന്നത്തെ സേവകൻ കീറി തുറന്നു.
യേ യേ നിനിംദുര്ദേവേശം യേ യേ ച ശുശ്രുവുസ്തദാ
ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവിനെ അപമാനിച്ചവരും, അപ്പോൾ അതു കേട്ടവരും,
കേചിദുല്ലംബിതാ യൂപേ പാശയിത്വാ ദൃഢം ഗലേ
ചിലരെ കഴുത്തിൽ കെട്ടി യാഗശില്പത്തിൽ തൂക്കിയിട്ടു.
ദ്വിജരാജശ്ച ധര്മശ്ച ഭൃഗുമാരീചിമുഖ്യകാഃ
ബ്രാഹ്മണരുടെ രാജാവും, ധർമ്മനും, ഭൃഗു, മരീചി എന്നിവരിൽ പ്രധാനരായവരും,
ഏതേ ജാമാതരസ്തസ്യ യതോ ദക്ഷസ്യ ദുര്ധിയഃ
ഇവരൊക്കെയും ദക്ഷന്റെ മരുമക്കളായിരുന്നു, കാരണം ദക്ഷൻ ദുഷ്ടബുദ്ധിയായിരുന്നു.
താനി കുംഡാനി തേ യൂപാസ്തേ സ്തംഭാഃ സ ച മംഡപഃ
അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ആ ഹോമകുണ്ടങ്ങൾ, യാഗശിലകൾ, തൂണുകൾ, ആ മണ്ഡപം—
തേ ച വൈ യജ്ഞസംഭാരാസ്തേ തേ യജ്ഞപ്രവര്തകാഃ
അവയൊക്കെയും യാഗോപകരണങ്ങളും, യാഗം നടത്താൻ നേതൃത്വം നൽകിയവരും ആയിരുന്നു.
സ്തോകേനൈവ ഹി കാലേന യഥര്ധിഃ പരവംചനാത് 4.2.89.
ചെറു സമയത്തിനുള്ളിൽ, വിധിയുടെ വഴിയിൽ, വഞ്ചനകൊണ്ട് എല്ലാം നശിച്ചു.
വിധീരിതമിതി ശ്രുത്വാ സ്മിത്വാ ദേവോ മഹേശ്വരഃ 4.2.89.
ഇത് സംഭവിച്ചുവെന്ന് കേട്ടശേഷം മഹേശ്വരൻ പുഞ്ചിരിച്ചു.
കാശ്യാം ലിംഗപ്രതിഷ്ഠായൈഃ കൃതാഽത്ര സുകൃതാത്മഭിഃ 4.2.89.
കാശിയിൽ ലിംഗം സ്ഥാപിക്കാൻ, സന്മാർഗ്ഗികൾ ഇവിടെ കർമ്മങ്ങൾ നടത്തി.
സ്തുത്വാ നാനാവിധൈഃ സ്തോത്രൈഃ പ്രസന്നം വീക്ഷ്യ ശംകരമ് 4.2.89.
നാനാവിധം സ്തോത്രങ്ങൾ പാടി ശങ്കരനെ സന്തോഷത്തോടെ കണ്ടു.
ശ്രുത്വാഖ്യാനമിദം പുണ്യം ദക്ഷേശ്വരസമുദ്ഭവമ്
ദക്ഷേശ്വരന്റെ ഉദ്ഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ പുണ്യകഥ കേട്ടാൽ,
യസ്യ സ്മരണമാത്രേണ മഹാപാതകസംക്ഷയഃ
അവനെ ഓർക്കുന്നതു മാത്രം ചെയ്താൽ മഹാപാപങ്ങൾ അകറ്റപ്പെടും.
അസ്യ വാരാഹകല്പസ്യ പ്രവേശേ മുനിപുംഗവൈഃ
ഈ വരാഹകല്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, പ്രധാനമുനികൾ വഴി,
മാര്കംഡേയ ഉവാച ശൃണുധ്വം മുനയഃ സര്വേ സംതി നദ്യഃ പരഃശതമ്
മാർകണ്ടേയൻ പറഞ്ഞു: 'മുനികളേ, കേൾക്കൂ, നൂറുകണക്കിന് നദികൾ ഉണ്ട്.'
സര്വാഭ്യോപി നദീഭ്യശ്ച ശ്രേഷ്ഠാഃ സര്വാഃ സമുദ്രഗാഃ
എല്ലാ നദികളിലും സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നവയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
ഗംഗാ ച യമുനാചാഥ നര്മദാ ച സരസ്വതീ
ഗംഗ, യമുന, നർമദ, സരസ്വതി—
ഋഗ്വേദമൂര്തിര്ഗംഗാ സ്യാദ്യമുനാ ച യജുര്ധ്രുവമ്
ഗംഗയാണ് ഋഗ്വേദത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരം, യമുനയോ യജുർവേദത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമാണ്.
ഗംഗാ സര്വസരിദ്യോനിഃ സമുദ്രസ്യാപി പൂരണീ
ഗംഗയാണ് എല്ലാ നദികളുടെയും ഉത്ഭവം, സമുദ്രത്തെയും നിറയ്ക്കുന്നവളാണ് അവൾ.
കിംതു പൂര്വം തപസ്തപ്ത്വാ രേവയാ ബഹ്വനേഹസമ്
എന്നാൽ, പഴയകാലത്ത് രേവയോടൊപ്പം കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തതിന്റെ ഫലമായി അവൾ അനേകം ദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതയായി.
ഗംഗാ സാമ്യം വിധേ ദേഹി പ്രസന്നോസി യദി പ്രഭോ
പ്രഭോ, നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ ഗംഗയോടു സമത്വം ദയവായി നൽകണമേ.
യദി ത്ര്യക്ഷസമത്വം തു ലഭ്യതേഽന്യേന കേനചിത് 4.2.92.
മൂന്നു കണ്ണുള്ളവനോടു സമത്വം മറ്റാരെങ്കിലും നേടാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ,
പുരുഷോത്തമ തുല്യഃ സ്യാത്പുരുഷോന്യോ യദി ക്വചിത
പരമപുരുഷനോടു തുല്യനായ മറ്റൊരു മനുഷ്യൻ എവിടെയെങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെങ്കിൽ,
യദി ഗൌരീ സമാ നാരീ ക്വചിദന്യാ ഭവേദിഹ
ഗൗരിയോടു തുല്യയായ മറ്റൊരു സ്ത്രീ എവിടെയെങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെങ്കിൽ,
യദി കാശീപുരീ തുല്യാ ഭവേദസ്യാ ക്വചിത്പുരീ
കാശിപുരിയോടു തുല്യമായ മറ്റൊരു നഗരം എവിടെയെങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെങ്കിൽ,
നിശമ്യേതി വിധേര്വാക്യം നര്മദാ സരിദുത്തമാ
ഇങ്ങനെ വിധിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ നർമദാ,
സര്വേഭ്യോപി ഹി പുണ്യേഭ്യഃ കാശ്യാം ലിംഗപ്രതിഷ്ഠിതേഃ
എല്ലാ പുണ്യങ്ങളിലും കാശിയിൽ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നത് ഏറ്റവും ഉന്നതമാണ്.
അഥ സാ നര്മദാ പുണ്യാ വിധിപൂര്വാം പ്രതിഷ്ഠിതിമ്
അതിനുശേഷം, ആ പുണ്യവതിയായ നർമദാ നിയമപ്രകാരം പ്രതിഷ്ഠയെ സ്വീകരിച്ചു.
തതഃ ശംഭുഃ പ്രസന്നോഭൂഽത്തസ്യൈ നദ്യൈ ശുഭാത്മനേ
അതിനുശേഷം ശംഭു പ്രസന്നനായി ആ ശുഭസ്വഭാവമുള്ള നദിക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകി.