യത്ര വജ്രധരഃ ശക്രഃ ശതയജ്ഞൈകദീക്ഷിതഃ
എവിടെ വജ്രായുധനായ ഇന്ദ്രൻ നൂറ് യാഗങ്ങളിൽ ദീക്ഷിതനായി ഇരിക്കുന്നു,
തം ത്വംചോപമിമീഷേമും ശ്മശാനേന മഹാമഖമ്
നീ ഈ മഹായാഗം ശ്മശാനത്തോട് താരതമ്യം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ?
ശ്രീദോസ്തി യത്ര ശ്രീദാതാ സാക്ഷാദ്യത്രാശുശുക്ഷണിഃ
എവിടെ ഐശ്വര്യവും, ഐശ്വര്യദായകനായ ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യവും, ക്ഷണത്തിൽ നശിപ്പിക്കുന്നവനും ഉണ്ടോ,
ദേവാചാര്യഃ സ്വയം യത്ര ക്രതോരാചാര്യതാഗതഃ
എവിടെ ദേവഗുരു സ്വയം യാഗാചാര്യനായി എത്തിയിരിക്കുന്നു,
യത്രാര്ത്വിജ്യം ഭജംതേഽമീ വസിഷ്ഠപ്രമുഖര്ഷയഃ
എവിടെ വസിഷ്ഠൻമാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മഹർഷികൾ യാഗകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു,
നിശമ്യേതി മുനിഃ പ്രാഹ ദധീചിര്ജ്ഞാനിനാം വരഃ
ഇത് കേട്ടപ്പോൾ, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദധീചി മഹർഷി പറഞ്ഞു.
തഥാപി ശാംഭവീ ശക്തിര്വേദേ വിഷ്ണുഃ പ്രപഠ്യതേ 4.2.87.
എങ്കിലും, ശംഭുവിന്റെ ശക്തി വേദങ്ങളിൽ പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; വിഷ്ണുവും പാരായണമാകുന്നു.
ദീക്ഷിതോ യോശ്വമേധാനാം ശതസ്യ കുലിശായുധഃ
വജ്രായുധം കൈവശമുള്ളവൻ, നൂറ് അശ്വമേധയാഗങ്ങളിൽ ദീക്ഷിതനായവൻ,
പുനരാരാധ്യ ഭൂതേശം പ്രാപൈകാമമരാവതീമ്
അവൻ വീണ്ടും ഭൂതനാഥനെ ആരാധിച്ച്, അമരാവതിയെന്ന ഏക നഗരം പ്രാപിച്ചു.
ബലം തസ്യാഖിലൈര്ജ്ഞാതം ശ്വേതം പാശയതഃ പുരാ
പഴയകാലത്ത്, വെള്ളയവനെ പാശംകൊണ്ട് ബന്ധിച്ചപ്പോൾ അവന്റെ ശക്തി എല്ലാവർക്കും അറിയാമായിരുന്നു.
പാര്ഷ്ണിഗ്രാഹ്യഭവദ്രുദ്രോ ദേവാചാര്യസ്യ വൈ തദാ
അപ്പോൾ, പാദത്താൽ പിടിക്കപ്പെടേണ്ട രുദ്രൻ ദേവന്മാരുടെ ആചാര്യനായി.
തം വിദംതി വസിഷ്ഠാദ്യാസ്തവാര്ത്വിജ്യം ഭജംതി യേ
വസിഷ്ഠന്മാരെ തുടങ്ങിക്കൊണ്ട്, യാഗകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർ അവനെ അറിയുന്നു.
പ്രാവര്തംതര്ഷയോന്യേപി ഗൌരവാത്തവ തേ ക്രതൌ
മറ്റു വംശങ്ങളിലെ ഋഷിമാരും, നിന്നോടുള്ള ആദരവിനാൽ, നിന്റെ യാഗത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.
തദാ ക്രതുഫലാധീശം വിശ്വേശം ത്വം സമാഹ്വയ
അപ്പോഴാണ്, നീ യാഗഫലങ്ങളുടെ അധിപനെയും ലോകത്തിന്റെ നാഥനെയും ആഹ്വാനിക്കേണ്ടത്.
സതി തസ്മ്നിമഹാദേവേ വിശ്വകര്മൈകസാക്ഷിണി
ആ മഹാദേവൻ, സൃഷ്ടിയുടെ ഏക സാക്ഷിയായ് അവിടെ ഉണ്ടെങ്കിൽ,
യഥാ ജഡാനി ബീജാനി ന ഫലംതി സ്വയം തഥാ
ജീവൻ ഇല്ലാത്ത വിത്തുകൾ സ്വയം ഫലം തരാത്തതുപോലെ,
അര്ഥഹീനാ യഥാ വാണീ ധര്മഹീനാ യഥാ തനുഃ ।। 4.2.87.
അർത്ഥം ഇല്ലാത്ത വാക്കുകളും, ധർമ്മം ഇല്ലാത്ത ശരീരവും പോലെ,
ഗംഗാഹീനാ യഥാ ദേശാഃ പുത്രഹീനാ യഥാ ഗൃഹാഃ
ഗംഗയില്ലാത്ത ദേശങ്ങൾ പോലെ, മകനില്ലാത്ത വീടുകൾ പോലെ,
മംത്രിഹീനം യഥാ രാജ്യം ശ്രുതിഹീനാ യഥാ ദ്വിജാഃ
മന്ത്രിയില്ലാത്ത രാജ്യം പോലെ, വേദം ഇല്ലാത്ത ദ്വിജന്മാർ പോലെ,
ദര്ഭഹീനാ യഥാ സംധ്യാ തിലഹീനം ച തര്പണമ്
ദർഭയില്ലാത്ത സന്ധ്യാവന്ദനം പോലെ, എള്ളില്ലാത്ത തർപ്പണം പോലെ,
ഇത്ഥം ദധീചിനാഖ്യാതം ജഗ്രാഹ വചനം ന തത്
ഇങ്ങനെ ദധീചി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ആരും അംഗീകരിച്ചില്ല.
പ്രോവാച ച ഭൃശം ക്രുദ്ധഃ കാ ചിംതാ തവ മേ ക്രതോഃ
അവൻ വളരെ കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'എന്തിനാണ് നീ എന്റെ യാഗത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നത്?'
താനി സിദ്ധ്യംതി നിയതം യഥാര്ഥകരണാദിഹ
ശരിയായി ചെയ്താൽ ആ പ്രവർത്തികൾ ഉറപ്പായും വിജയിക്കും.
സ്വകര്മസിദ്ധയേ ചാഥ സര്വ ഏവ ഹി ചേശ്വരഃ
സ്വകാര്യ കർമ്മങ്ങൾ സഫലമാകാൻ എല്ലായിടത്തും ഈശ്വരൻ ഉണ്ടാകുന്നു.
തത്തഥാസ്തു പരം സാക്ഷീ നാര്ഥം ദദ്യാച്ച കുത്രചിത്
അങ്ങനെയാകട്ടെ; പരമസാക്ഷി എവിടെയും എന്തും നൽകരുത്.
ജഡാനി സര്വകര്മാണി ന ഫലംതീശ്വരം വിനാ
ഈശ്വരനെ കൂടാതെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ജഡമായിരിക്കും, ഫലം ഉണ്ടാകില്ല.
ജഡാന്യപി ച ബീജാനി കാലം സംപ്രാപ്യവാത്മനഃ 4.2.87.
ജീവൻ ഇല്ലാത്ത വിത്തുകളും, സമയമെത്തുമ്പോൾ, സ്വഭാവം പ്രകാരം വളരും.
ആദിദേശ സമീപസ്ഥാനാലോക്യ പരിതസ്ത്വിതി 4.2.87.
ചുറ്റുമുള്ളവരെ നോക്കി, അവൻ അടുത്തിരുന്നവരെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി.
ബ്രഹ്മഘോഷേണ താരേണ വ്യോമശബ്ദഗുണം സ്ഫുടമ് 4.2.87.
ബ്രഹ്മശബ്ദം ഉയർന്ന സ്വരത്തിൽ മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ആകാശശബ്ദത്തിന്റെ ഗുണം വ്യക്തമായി പരന്നു.
വിദ്യാധരൈര്നനംദേ ച വസുധാ വവൃധേ ഭൃശമ് ഇത്ഥം പ്രവൃത്തേഽഥ മുനിഃ കൈലാസം നാരദോ യയൌ
വിദ്യാധരന്മാരോടൊപ്പം ഭൂമി അതിയായി സന്തോഷിച്ചു; അങ്ങനെ ഈ സംഭവങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, നാരദമുനി കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി.