പ്രത്യേകം പരിപൃച്ഛയേശഃ സര്വാനിത്ഥം കൃതാദരാന്
ഈശ്വരൻ എല്ലാവരോടും ആദരപൂർവ്വം ഇങ്ങനെ ഓരോന്നായി എല്ലാം ചോദിച്ചു.
വിസസര്ജാഥ താന്സര്വാന്ദേവഃ സൌധം സമാവിശത്
അതിനുശേഷം ദേവൻ എല്ലാവരെയും വിട്ടയച്ചു, സ്വയം തന്റെ പ്രാസാദത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
മധ്യേ മാര്ഗം സ ചിംതോഭൂദ്ദക്ഷഃ സത്യാഃ പിതാ തദാ
വഴിയിൽ സത്യസന്ധനായ ദക്ഷൻ ആഴമായ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി.
അതീവ ക്ഷുബ്ധചിത്തോഭൂന്മംദരാഘാതതോഽബ്ധിവത്
മന്ദരപർവതം സമുദ്രത്തെ ഉലച്ചതുപോലെ, ദക്ഷന്റെ മനസ്സ് അതിയായി കലങ്ങിപ്പോയി.
അതീവഗര്വിതോ ജാതഃ സതീ മേ പ്രാപ്യ കന്യകാമ്
എന്റെ മകൾ സതിയെ കന്യകയായി ലഭിച്ചപ്പോൾ ദക്ഷൻ അതിയായി അഭിമാനിച്ചു.
കിം വംശ്യസ്ത്വേഷ കിം ഗോത്രഃ കിം ദേശീയഃ കിമാത്മകഃ
അവന്റെ വംശം എന്താണ്, ഗോത്രം എന്താണ്, ദേശം ഏതാണ്, സ്വഭാവം എങ്ങനെയാണ് എന്ന് ദക്ഷൻ ചിന്തിച്ചു.
ന പ്രായശസ്തപസ്വ്യേഷ ക്വ തപഃ ക്വാസ്ത്രധാരണമ്
അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ തപസ്സുകാരനല്ല—തപസ്സും ആയുധധാരണവും അവനിൽ എവിടെയാണ് എന്ന് ദക്ഷൻ വിചാരിച്ചു.
അസൌ ന ബ്രഹ്മചാരീ സ്യാത്കൃതപാണിഗ്രഹ സ്ഥിതിഃ 4.2.87.
അവൻ ബ്രഹ്മചാരിയല്ല; അവൻ വിവാഹം കഴിച്ചവനാണ് എന്നും ദക്ഷൻ മനസ്സിൽ പറഞ്ഞു.
ന ബ്രാഹ്മണോഭവത്യേഷ യതോ വേദോ ന വേത്ത്യമുമ്
വേദം അറിയാത്തവൻ ബ്രാഹ്മണൻ അല്ല.
ക്ഷതാത്സംത്രാണനാത്ക്ഷത്രം തത്ക്വാസ്മിന്പ്രലയപ്രിയേ
പറ്റിയവരെ രക്ഷിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ക്ഷത്രം എന്ന പേര്; പ്രിയേ, ലയകാലത്ത് അതെവിടെയാണ്?
ശൂദ്രോപി ന ഭവേത്പ്രായോ നാഗയജ്ഞോപവീതവാന്
അവൻ സാധാരണ ശൂദ്രനും അല്ല, കാരണം അവൻ നാഗരുടെ യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സര്വഃ പ്രകൃത്യാ ജ്ഞായേത സ്ഥാണുഃ പ്രകൃതിവര്ജിതഃ
എല്ലാവരെയും അവരുടെ സ്വഭാവംകൊണ്ടാണ് അറിയേണ്ടത്; സ്വഭാവം ഇല്ലാത്തത് നിലനിൽക്കുന്നവൻ മാത്രമാണ്.
യോഷാപി ന ഭവേദേഷ യതോസൌ ശ്മശ്രുലാനനഃ
അവൻ സ്ത്രീയും അല്ല, കാരണം അവന്റെ മുഖത്ത് മീശയും താടിയും ഉണ്ട്.
ബാലോപി ന ഭവത്യേഷ യതോഽയം ബഹുവാര്ഷികഃ
അവൻ കുട്ടിയും അല്ല, കാരണം അവൻ പലവർഷം പ്രായമുള്ളവനാണ്.
അതോ യുവത്വം സംഭാവ്യം നാത്ര നൂനം ചിരംതനേ
അതിനാൽ അവൻ യുവാവാണെന്ന് കരുതാം; അവൻ പഴയവൻ അല്ലെന്ന് ഉറപ്പാണ്.
ബ്രഹ്മാദീന്സംഹരേത്പ്രാംതേ തഥാപി ച ന പാതകീ
അവൻ ബ്രഹ്മാദികളെ അവസാനം നശിപ്പിച്ചാലും പാപി അല്ല.
അഹോ ധാര്ഷ്ട്യം മഹദ്ദൃഷ്ടം ജടിലസ്യാദ്യ ചാദ്ഭുതമ് 4.2.87.
ഇന്ന് ഈ ജടാധാരിയുടെ വലിയ ധൈര്യവും അത്ഭുതവും കണ്ടു!
ഏവംഭൂതാ ഭവംത്യേവ മാതാപിതൃവിവര്ജിതാഃ
അമ്മയെയും അച്ഛനെയും നഷ്ടപ്പെട്ടവർ ഇങ്ങനെയാണ്.
സ്വച്ഛംദചാരിണോഽനാഥാഃ സര്വത്ര സ്വാഭിമാനിനഃ
അവർക്കു സംരക്ഷകൻ ഇല്ല; സ്വതന്ത്രമായി എവിടെയും സഞ്ചരിക്കുകയും എല്ലായിടത്തും അഭിമാനത്തോടെ ഇരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ജാമാതൄണാം സ്വഭാവോയം പ്രായശോ ഗര്വഭാജനമ്
മരുമക്കളുടെ സ്വഭാവം ഇതാണ്; സാധാരണ അവർക്കു വലിയ അഭിമാനമാണ്.
ദ്വിജരാജഃ സ ഗര്വിഷ്ഠോ രോഹിണീപ്രേമനിര്ഭരഃ
ആ ദ്വിജരാജാവ് ഏറ്റവും അഭിമാനിയാണു്, രോഹിണിയോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ നിറഞ്ഞവൻ.
അസ്യാഹം ഗര്വസര്വസ്വം ഹരിഷ്യാമ്യേവ ശൂലിനഃ
ശൂലധാരിയുടെ മുഴുവൻ അഭിമാനവും ഞാൻ തീർച്ചയായും അകറ്റും.
തഥാസ്യാഹം കരിഷ്യാമി മാനഹാനിം ച സര്വതഃ
അവനെ ഞാൻ എല്ലാതരത്തിലും അപമാനിക്കും.
പ്രാപ്യ സ്വഭവനം ദേവാനാജുഹാവ സവാസവാന്
തന്റെ ഭവനത്തിൽ എത്തി, അവൻ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാരെ വിളിച്ചു.
ഭവംതു യജ്ഞസംഭാരാനാനയംതു ത്വരാന്വിതാഃ
യജ്ഞസാമഗ്രികൾ കൊണ്ടുവരണം; എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരട്ടെ.
മഹാക്രതൂപദ്രഷ്ടാരം യജ്ഞപൂരുഷമേവ ച
മഹായജ്ഞത്തിന്റെ മേൽനോട്ടക്കാരനെയും യജ്ഞപുരുഷനെയും കൂടി.
പ്രാവര്തത തതസ്തസ്യ ദക്ഷസ്യ ച മഹാധ്വരഃ 4.2.87.
അതിനുശേഷം ദക്ഷന്റെ മഹത്തായ യാഗം ആരംഭിച്ചു.
അനീശ്വരാംസ്തതോ വേധാ വ്യാജം കൃത്വാ ഗൃഹം യയൌ
അതിനുശേഷം സ്രഷ്ടാവ് ഒരു بہാന കാണിച്ച്, യാഗത്തിന് യജമാനനില്ലാതെ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.
ദക്ഷയജ്ഞേ സമായാതാന്സതീശ്വരവിവര്ജിതാന്
ദക്ഷന്റെ യാഗത്തിൽ എത്തിയവർക്ക് സതിയും ഈശ്വരനും ഇല്ലായിരുന്നു.
ദക്ഷസ്യ ഹി ശുഭോദര്കമിച്ഛന്പ്രോവാച ചേതി വൈ ദധീചിരുവാച
ദക്ഷന് നല്ല ഫലമുണ്ടാകണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച് ദധീചി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: