പരദാരേഷുസംതുഷ്ടഃ സ്വദാരേഷു പരാങ്മുഖഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യമാരിൽ അവൻ തൃപ്തനായിരുന്നു; സ്വന്തം ഭാര്യമാരെ അവൻ അവഗണിച്ചു.
ഹാരിണൌ സര്വപാപാനാം സര്വവാംഛിതദായിനൌ
അവർ എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുകയും, എല്ലാം ആഗ്രഹിച്ചതു നൽകുകയും ചെയ്തവരായിരുന്നു.
സ്വപ്രജാസ്വേക ഉദിതോ ധൂമകേതുരിവാപരഃ
തന്റെ പ്രജകളിൽ അവൻ മാത്രം പ്രകാശിച്ചു; മറ്റൊരാൾ ഒരു ധൂമകേതുവിനെപ്പോലെ ആയിരുന്നു.
സ കദാചിന്മൃഗയുഭിഃ പാപര്ധി വ്യസനാതുരഃ
ഒരു ദിവസം, ദുർദമൻ ദുഷ്പ്രവൃത്തികളാൽ ദുര്ബലനായി, വേട്ടക്കാരോടൊപ്പം വേട്ടയാടാൻ പോയി.
ഏകാകീ ദൈവയോഗേന ദുര്ദമഃ സോഽവനീപതിഃ । ധന്വീ തുരംഗമാരുഢോഽവിശദാനംദകാനനമ്
ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാൽ, ദുർദമൻ എന്ന രാജാവ് ഒറ്റക്കായി, വില്ലും കുതിരയും എടുത്ത്, കനത്ത കാടിലേക്ക് കടന്നു.
സ വിലോക്യാഥ സര്വത്ര പാദപാ നവകേശിനഃ 4.2.81.
അവിടെ, അവൻ എല്ലായിടത്തും പുതുതായി ഇല വിരിഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങൾ കണ്ടു.
സുഗംധേന സുശീതേന സുമദേന സുവായുനാ
സുഗന്ധവും, ശീതളതയും, മധുരമായ മയക്കവും, മനോഹരമായ കാറ്റും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു.
കേവലം മൃഗയാ ജാതസ്തത്ഖേദോ ന വ്യപാവ്രജത്
അവൻ വെറും വേട്ടയാടലിൽ മാത്രമേ മുഴുകിയിരുന്നുള്ളൂ, അതിനാൽ ആ ക്ഷീണം വിട്ടുപോയില്ല.
അഥാവരുഹ്യ തുരഗാത്സ ഭൂപാലോതിവിസ്മിതഃ
പിന്നീട്, കുതിരയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, ആ രാജാവ് അതിശയത്തോടെ നിന്നു.
ധന്യോസ്മ്യഹം പ്രസന്നോസ്മി ധന്യേ മേദ്യ വിലോചനേ
ഞാൻ ഭാഗ്യവാനാണ്, സന്തോഷവാനാണ്, മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ള ഭാഗ്യവതിയായവളേ!
പുനര്നിനിംദ ചാത്മാനം ധര്മപീഠ പ്രഭാവതഃ
പിന്നീട്, ധർമ്മത്തിന്റെ ശക്തിയെ ഓർത്ത് അവൻ വീണ്ടും തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തി.
ജംതൂദ്വേഗകരം മൂഢം പ്രജാപീഡനപംഡിതമ്
ജീവജന്തുക്കളെ വേദനിപ്പിക്കുന്ന, ജനങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കാൻ മാത്രം പാടവമുള്ള, അജ്ഞാനിയായവൻ ഞാൻ.
അദ്യയാവന്മമ ഗതം വൃഥാജന്മാല്പമേധസ
ഇന്നുവരെ, എന്റെ ജനനം വെറുതെയായിരുന്നു, കാരണം എനിക്ക് ബുദ്ധി വളരെ കുറവാണ്.
ഏവം ബഹു വിനിംദ്യ സ്വം നത്വാ ധര്മേശ്വരം വിഭുമ്
ഇങ്ങനെ പലതും തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, അവൻ ധർമ്മേശ്വരനായ മഹാശക്തിയെ നമസ്കരിച്ചു.
തതോമാത്യാന്സമാഹൂയ ക്രമായാതാംശ്ചിരംതനാന് 4.2.81.
അതിനുശേഷം, പുരാതനകാലം മുതൽ തുടർച്ചയായി വന്ന മന്ത്രിമാരെ അവൻ വിളിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണാംശ്ചനമസ്കൃത്യ തേഭ്യോ വൃത്തീഃ പ്രദായ ച
ബ്രാഹ്മണന്മാരെ നമസ്കരിച്ചു, അവർക്കു ജീവിതോപാധി നൽകി.
പരിദംഡ്യ ച ദംഡാര്ഹാന്സാധൂംശ്ച പരിതോഷ്യ ച
ശിക്ഷയ്ക്ക് അർഹരായവരെ ശിക്ഷിച്ചു, സന്മാർഗ്ഗികളെയും സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
സമാഗച്ഛദഥൈകാകീ കാശീം ശ്രേയോവികാസിനീമ്
പിന്നീട് അവൻ ഒറ്റയ്ക്കു പുറപ്പെട്ടു, ധർമ്മം വളരുന്ന കാശി നഗരത്തിലേക്ക്.
ധര്മേശദര്ശനാന്നിത്യം തഥാഭൂതഃ സ ദുര്ദമഃ
ധർമ്മേശ്വരനെ കണ്ടതിന്റെ ഫലമായി, അവൻ എപ്പോഴും നിയന്ത്രിക്കാൻ പ്രയാസമായവനായി മാറി.
ഇത്ഥം ധര്മേശ മാഹാത്മ്യം മയാ സ്വല്പം നിരൂപിതമ്
ഇങ്ങനെ, ഞാൻ ധർമ്മേശ്വരന്റെ മഹത്വം ചുരുക്കമായി വിവരിച്ചു.
ഇദം ധര്മേശ്വരാഖ്യാനം യഃ ശ്രോഷ്യതി നരോത്തമഃ
ധർമ്മേശ്വരന്റെ ഈ കഥ ആരായാലും കേൾക്കുമ്പോൾ,
ശ്രാദ്ധകാലേ വിശേഷേണ ധര്മേശാഖ്യാനമുത്തമമ്
പ്രത്യേകിച്ച് ശ്രാദ്ധകാലത്ത്, ധർമ്മേശ്വരന്റെ ഉത്തമമായ ഈ കഥ,
ധര്മാഖ്യാനമിദം ശൃണ്വന്നപി ദൂരസ്ഥിതഃ സുധീഃ
ധർമ്മത്തിന്റെ ഈ കഥ ദൂരെയായിരുന്നാലും, ബുദ്ധിമാൻ ആൾ കേൾക്കുമ്പോൾ,
രാജ്ഞ്യുവാച അവധേഹി ധരാനാഥ കഥയാമി യഥാതഥമ്
രാജാവ് പറഞ്ഞു: ഭൂമിയുടെ അധിപനേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, ഞാൻ സംഭവിച്ചത് യഥാർത്ഥത്തിൽ പറയാം.
പുരാ പുരഃ ശ്രീദപത്ന്യാഃ ശ്രീമുഖ്യാ ബ്രഹ്മസൂനുനാ
പണ്ടെ, ധനത്തിന്റെ അധിപതിയുടെ ഭാര്യയായ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രൻ മുഖ്യനായവൻ ആയിരുന്നു.
ചീര്ണം ചാഥ തയാ ദേവ്യാ പുത്രോഭൂന്നലകൂബരഃ
അപ്പോൾ ആ ദേവി കഠിന വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചതിനുശേഷം, നളകൂബരൻ അവളുടെ മകനായി ജനിച്ചു.
വിധിനാപ്യത്ര സംപൂജ്യാ ഗൌരീ സര്വവിധാനവിത്
ഇവിടെയും എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അറിയുന്നവൻ ഗൗരിയെ നിർബന്ധമായും വിധിപ്രകാരം ആരാധിക്കണം.
മാര്ഗശീര്ഷ തൃതീയായാം ശുക്ലായാം കലശോപരി
മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ മൂന്നാം തീയതിയിൽ, ഒരു കലശത്തിന്റെ മുകളിൽ—
അവിച്ഛിന്നം നവീനം ച രജനീരാഗരംജിതമ്
പുതിയതും തകർക്കാതെയും, രാത്രിയിൽ വിരിയുന്ന സുഗന്ധം പൂശിയതും, നിറം ചേർത്തതുമായത്,
തസ്യോപരി ശുഭം പദ്മം രവിരശ്മിവികാസിതമ്
അതിന്മേൽ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ വിരിഞ്ഞ മനോഹരമായ ഒരു താമരപ്പൂവ്,