മാഘ കൃഷ്ണചതുര്ദശ്യാമുപോഷ്യ നിശി ജാഗൃയാത്
മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുർദശിയിൽ ഉപവസിച്ച് രാത്രിയിൽ ഉണർന്നിരിക്കണം.
ശുക്ലായാം പംചദശ്യാം യശ്ചൈത്ര്യാം കര്താ മഹോത്സവമ്
ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ പന്ത്രണ്ടാം തീയതിയിൽ മഹോത്സവം നടത്തുന്നവൻ—
കഥയിത്വേതി ദേവേശസ്തത്കൃത്തിം പരിഗൃഹ്യ ച
അങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ദേവന്മാരുടെ നാഥൻ ആ പ്രവർത്തി അംഗീകരിച്ചു.
മഹാമഹോത്സവോ ജാതസ്തസ്മിന്നഹനി കുംഭജ
അന്ന്, കുംഭജനേ, അത്യന്തം ഭംഗിയുള്ള വലിയ ഉത്സവം നടന്നു.
യത്രച്ഛത്രീകൃതോ ദൈത്യഃ ശൂലമാരോപ്യ ഭൂതലേ
അവിടെ, ആ അസുരൻ കീഴടക്കി, ഭൂമിയിൽ കുന്തത്തിൽ കുത്തി പതിപ്പിച്ചു.
തസ്മിന്കുംഡേ നരഃ സ്നാത്വാ കൃത്വാ ച പിതൃതര്പണമ്
ആ കുളത്തിൽ ആരെങ്കിലും കുളിച്ച് പിതൃകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്താൽ,
സ്കംദ ഉവാച കാകാ ഹംസത്വമാപന്നാസ്തത്തീര്ഥസ്യ പ്രഭാവതഃ ।। 4.2.68.
സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു: ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടാണ് കാക്കകൾക്ക് ഹംസാവസ്ഥ ലഭിച്ചത്.
ഏകദാ കൃത്തിവാസേ തു ചൈത്ര്യാം യാത്രാഽഭവത്പുരാ
ഒരു ദിവസം കൃത്തിവാസിൽ, ചൈത്രമാസത്തിൽ, ഒരു തീർത്ഥാടനം നടന്നു.
ബഹുദേവലകൈര്വിപ്ര തം ദൃഷ്ട്വാ പക്ഷിണോ മിലന്
ബ്രാഹ്മണനേ, അതു കണ്ടു ഭക്തന്മാരോടൊപ്പം പലതരത്തിലുള്ള പക്ഷികളും അവിടെ കൂട്ടമായി വന്നു.
ബലിപുഷ്ടൈരപുഷ്ടാംഗാ രടതഃ കരടാഃ കടു
ശക്തിയുള്ളവരും ദുർബലരുമായ കാക്കകൾ കഠിനമായി കാക്കാ കാക്കാ എന്ന് ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു.
തേ ഹന്യമാനാ ന്യപതംസ്തസ്മിന്കുംഡേ നഭോംഗണാത്
അവയെ അടിച്ചുതള്ളിയപ്പോൾ, ആ കാക്കകൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ആ കുളത്തിലേക്ക് വീണു.
ആശ്ചര്യവംതസ്തത്രത്യാ യാത്രായാം മിലിതാ ജനാഃ
അവിടെ തീർത്ഥാടനത്തിന് എത്തിയ ജനങ്ങൾ അതു കണ്ടു അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
അസ്മാസു വീക്ഷമാണേഷു കാകാഃ കുംഡേത്ര യേ പതന്
ഞങ്ങൾ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ, ആ കുളത്തിലേക്ക് വീണ കാക്കകൾ—
ഹംസതീര്ഥം തദാരഭ്യ കൃത്തിവാസ സമീപതഃ
അന്ന് മുതൽ കൃത്തിവാസിന് സമീപം അതിനെ ഹംസതീർത്ഥം എന്നാണ് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
അതീവ മലിനാത്മാനോ മഹാമലിന കര്മഭിഃ
വളരെ അശുദ്ധമായ സ്വഭാവവും വലിയ പാപങ്ങളുമുള്ളവർ,
കാശ്യാം സദൈവ വസ്തവ്യം സ്നാതവ്യം ഹംസതീര്ഥകേ
കാശിയിൽ എപ്പോഴും പാർക്കണം, ഹംസതീർത്ഥത്തിൽ കുളിക്കണം.
കാശ്യാം ലിംഗാന്യനേകാനി മുനേ സംതി പദേപദേ 4.2.68.
മഹർഷേ, കാശിയിൽ ഓരോ ഇടത്തിലും അനേകം ശിവലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ട്.
കൃത്തിവാസം സമാരാധ്യ ഭക്തിയുക്തേന ചേതസാ
ഭക്തിപൂർവ്വം മനസ്സോടെ കൃത്തിവാസനെ ആരാധിച്ചാൽ,
ജപോ ദാനം തപോ ഹോമസ്തര്പണം ദേവതാര്ചനമ്
ജപം, ദാനം, തപസ്, ഹോമം, പിതൃതർപ്പണം, ദേവതാരാധന—
തീര്ഥം ത്വനാദിസംസിദ്ധമേതത്കലശസംഭവ
കുംഭജനേ, ഈ തീർത്ഥം ആദികാലം മുതൽ തന്നെ പൂർണ്ണമായതാണ്.
ഏതാനി സിദ്ധലിംഗാനിച്ഛന്നാനി സ്യുര്യുഗേയുഗേ
ഈ സിദ്ധിയുടെ അടയാളങ്ങൾ ഓരോ കാലത്തും മറഞ്ഞ് നിലനിൽക്കുന്നു.
ഹംസതീര്ഥസ്യ പരിതോ ലിംഗാനാമയുതം മുനേ
ഹംസതീർത്ഥത്തിന് ചുറ്റും, മഹർഷേ, പത്തായിരം ലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ഏകൈകം സിദ്ധിദം നൃണാമവിമുക്തനിവാസിനാമ്
അവിമുക്തത്തിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കൊന്നൊന്നായി ഈ ലിംഗങ്ങൾ സിദ്ധി നൽകുന്നു.
ലോമശേശം മഹാലിംഗം ലോമശേന പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ലോമശൻ സ്ഥാപിച്ച വലിയ ലിംഗം, ലോമശേശം എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്.
മാലതീശം ശുഭം ലിംഗം കൃത്തിവാസോത്തരേ മഹത്
കൃത്തിവാസിന്റെ വടക്കോട്ട്, മാലതീശം എന്ന ശുഭമായ വലിയ ലിംഗം ഉണ്ട്.
അംതകേശ്വര സംജ്ഞം ച ലിംഗം തദ്രുദ്രദിക്സ്ഥിതമ്
അംതകേശ്വരമെന്ന പേരിലുള്ള ലിംഗം, രുദ്രദിശയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ജനകേശം മഹാലിംഗം തത്പാര്ശ്വേ ജ്ഞാനദം പരമ് 4.2.68.
അതിനരികിൽ ജ്ഞാനം നൽകുന്ന മഹാലിംഗമായ ജനകേശം ഉണ്ട്.
തദുത്തരേ മഹാമൂര്തിരസിതാംഗോസ്തി ഭൈരവഃ
അതിനുവടക്കോട്ട്, കറുത്ത അവയവങ്ങളുള്ള ഭയങ്കരനായ ഭൈരവൻ മഹാമൂർത്തിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ശുഷ്കോദരീ ച തത്രാസ്തി ദേവീ വികടലോചനാ
അവിടെ തന്നെ, ഭയങ്കരമായ കണ്ണുകളുള്ള ശുഷ്കോദരി ദേവിയും ഉണ്ട്.
അഗ്നിജിഹ്വോസ്തി വേതാലസ്തസ്യാ ദേവ്യാസ്തു നൈര്ഋതേ
അവ ദേവിയുടെ നൈരൃത്യദിശയിൽ, അഗ്നിജിഹ്വ എന്ന പേരിലുള്ള വേതാളൻ ഉണ്ട്.