ഉപനീയ ച വൈ ശിഷ്യം വേദമധ്യാപയേദ്ദ്വിജഃ
ശിഷ്യനെ ഉപനയനം ചെയ്ത്, ദ്വിജൻ അവനു് വേദം പഠിപ്പിക്കണം.
യോധ്യാപയേദേകദേശം ശ്രുതേരംഗാന്യഥാപി വാ
ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രമേയെങ്കിലും അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ ഉപാംഗങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്നവൻ—
യഥാവിധി നിഷേകാദി യഃ കര്മ കുരുതേ ദ്വിജഃ
നിയമപ്രകാരം ഗർഭാധാനാദി കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ദ്വിജൻ—
അഗ്ന്യാധേയം പാകയജ്ഞാനഗ്നിഷ്ടോമാദികാന്മഖാന്
അഗ്നി സ്ഥാപനം, പാകയജ്ഞങ്ങൾ, അഗ്നിഷ്ടോമം പോലുള്ള മഹായജ്ഞങ്ങൾ—
ഉപാധ്യായാദ്ദശാചാര്യ ആചാര്യാത്തു ശതം പിതാ
ഉപാധ്യായനിൽ പത്ത് മടങ്ങ്; ആചാര്യനിൽ നൂറു മടങ്ങ്; പിതാവിൽ—
വിപ്രാണാം ജ്ഞാനതോ ജ്യൈഷ്ഠ്യം ബാഹുജാനാം തു വീര്യതഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ജ്യേഷ്ഠത ജ്ഞാനത്തിലൂടെയാണ്; ക്ഷത്രിയന്മാരിൽ ശക്തിയിലൂടെയാണ്.
സ്വപ്നേ സിക്ത്വാ ബ്രഹ്മചാരീ ദ്വിജഃ ശുക്രമകാമതഃ 4.1.36.
സ്വപ്നത്തിൽ അജ്ഞാതമായി ശുക്ലം സ്രവിക്കുന്ന ബ്രഹ്മചാരിയായ ദ്വിജൻ—
സ്വധര്മനിരതാനാം ച വേദയജ്ഞക്രിയാവതാമ്
സ്വധർമ്മത്തിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവരും, വേദപാഠത്തിലും യജ്ഞങ്ങളിലും ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവരും—
അകൃത്വാ ഭൈക്ഷ്യചരണമസമിധ്യ ഹുതാശനമ്
ഭിക്ഷയെടുപ്പ് ചെയ്യാതെയും യജ്ഞാഗ്നി തെളിയിക്കാതെയും,
യഥേഷ്ടചേഷ്ടോ നഭവേദ്ഗുരോര്നയനഗോചരേ
ഗുരുവിന്റെ കാഴ്ചയിൽ ഒരാൾ ഇഷ്ടം പോലെ പെരുമാറ്റം കാണിക്കരുത്.
ഗുരുനിംദാഭവേദ്യത്ര പരിവാദസ്തു യത്ര ച
എവിടെ ഗുരുവിനെ അപമാനിക്കുന്നതോ, അവനെ നിന്ദിക്കുന്നതോ നടക്കുന്നു,
ഖരോ ഗുരോഃ പരീവാദാച്ഛ്വാ ഭവേദ്ഗുരുനിംദകഃ
ഗുരുവിനെ അപമാനിക്കുന്നവൻ കഴുതയാവുന്നു; ഗുരുവിനെ നിന്ദിക്കുന്നവൻ നായയാവുന്നു.
നാഭിവാദ്യാ ഗുരോഃ പത്നീ സ്പൃഷ്ട്വാംഘ്രീ യുവതീ സതീ
ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യ യുവതിയാണെങ്കിലും, നല്ലവളാണെങ്കിലും, അവളുടെ കാലുകൾ സ്പർശിച്ച ശേഷം അവളെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യരുത്.
സ്വഭാവശ്ചംചലഃ സ്ത്രീണാം ദോഷഃ പുംസാമതഃ സ്മൃതഃ
സ്ത്രീകളുടെ സ്വഭാവം സ്ഥിരതയില്ലാത്തതാണെന്ന് പുരുഷന്മാർ ദോഷമായി കരുതുന്നു.
വിദ്വാംസമപ്യവിദ്വാംസം യതസ്താധര്ഷയംത്യലമ്
അതിനാൽ, അവർ പണ്ഡിതരെയും അജ്ഞന്മാരെയും എളുപ്പത്തിൽ കീഴടക്കുന്നു.
ന മാത്രാ ന ദുഹിത്രാ വാ ന സ്വസ്രൈകാംതശീലതാ
മാതാവിനോടോ, മകളോടോ, സഹോദരിയോടോ ഒരാളായി ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരിക്കരുത്.
പ്രയത്നേന ഖനന്യദ്വദ്ഭൂമേര്വാര്യധിഗച്ഛതി 4.1.36.
ഭൂമിയിൽ കുഴിച്ചാൽ ജലമെത്തുന്നതുപോലെ, പരിശ്രമിച്ചാൽ ഫലം ലഭിക്കും.
ശയാനമഭ്യുദയതേ ബ്രധ്നശ്ചേദ്ബ്രഹ്മചാരിണമ്
ബ്രഹ്മചാരിയായ ഒരാൾക്ക് ഉറങ്ങുമ്പോൾ അശുദ്ധി സംഭവിച്ചാൽ,
സുതസ്യ സംഭവേ ക്ലേശം സഹേതേ പിതരൌ ച യത്
ഒരു മകനു ജന്മം നൽകുമ്പോൾ മാതാപിതാക്കൾ അനുഭവിക്കുന്ന കഷ്ടം,
അതസ്തയോഃ പ്രിയം കുര്യാദ്ഗുരോരപി ച സര്വദാ
അതിനാൽ, അവർക്കും ഗുരുവിനും എപ്പോഴും പ്രിയം ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യണം.
തേഷാം ത്രയാണാം ശുശ്രൂഷാ പരമം തപ ഉച്യതേ
ഈ മൂന്നുപേരെയും സേവിക്കുന്നത് ഏറ്റവും വലിയ തപസ്സാണ് എന്നു പറയുന്നു.
ത്രീനേവാമൂന്സമാരാധ്യ ത്രീഁല്ലോകാന്സ ജയേത്സുധീഃ
ഈ മൂന്നുപേരെയും യഥാക്രമം ആദരിച്ചാൽ, ബുദ്ധിമാൻ മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും ജയിക്കും.
ഭൂര്ലോകം ജനനീ ഭക്ത്യാ ഭുവര്ലോകം തഥാ പിതുഃ
മാതാവിനോടുള്ള ഭക്തിയിലൂടെ ഭൂലോകം, പിതാവിനോടുള്ള ഭക്തിയിലൂടെ ഭൂവർലോകം,
ഏതദേവ നൃണാം പ്രോക്തം പുരുഷാര്ഥചതുഷ്ടയമ്
മനുഷ്യരുടെ നാലു പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഇതാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
അധീത്യ വേദാന്വേദൌ വാ വേദം വാപി ക്രമാദ്ദ്വിജഃ
വേദങ്ങൾ മുഴുവൻ, രണ്ടെണ്ണം, അല്ലെങ്കിൽ ഒന്ന് ക്രമത്തിൽ പഠിച്ച ദ്വിജൻ,
അവിപ്ലുത ബ്രഹ്മചര്യോ വിശ്വേശാനുഗ്രഹാദ്ഭവേത്
തടസ്സമില്ലാത്ത ബ്രഹ്മചര്യത്തോടെ, സർവ്വേശ്വരന്റെ കൃപയാൽ അവൻ ലക്ഷ്യം നേടുന്നു.
കാശീപ്രാപ്ത്യാ ഭവേജ്ജ്ഞാനം ജ്ഞാനാന്നിര്വാണമൃച്ഛതി 4.1.36.
കാശി പ്രാപിച്ചാൽ ജ്ഞാനം ലഭിക്കും; ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മോക്ഷം നേടാം.
സദാചാരോ ഗൃഹേ യദ്വന്ന തഥാസ്ത്യാശ്രമാംതരേ
വീട് എന്നതിൽ നല്ല പെരുമാറ്റം എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ തന്നെ മറ്റു ജീവിതഘട്ടങ്ങളിലും ആചരണം വേണം.
ഗൃഹാശ്രമാത്പരം നാസ്തി യദി പത്നീവശംവദാ
ഭാര്യ ഭർത്താവിന്റെ വശത്തായാൽ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തേക്കാൾ ഉന്നതമായത് ഒന്നുമില്ല.
ആനുകൂല്യം കലത്രം ചേത്ത്രിദിവേനാപി കിം തതഃ
ഭാര്യ അനുകൂലമായാൽ മൂന്നു സ്വർഗ്ഗങ്ങൾക്കു പോലും ആവശ്യമില്ല.