തസ്യൈവം ബ്രുവതോ ധാതുഃ ക്രതുര്നാരായണാംശജഃ
ഇങ്ങനെ ധാതാവ് പറഞ്ഞപ്പോൾ, നാരായണന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നുള്ള യജ്ഞം,
അവിജ്ഞായ പരം തത്ത്വം കിമേതത്പ്രതിപാദ്യതേ
പരമതത്ത്വം അറിയാതെ, ഇതെന്താണ് വിശദീകരിക്കുന്നത്?
അഹം കര്താ ഹി ലോകാനാം യജ്ഞോ നാരായണഃ പരഃ
ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവ് ഞാനാണ്; പരമമായ യജ്ഞം നാരായണനാണ്.
അഹമേവ പരം ജ്യോതിരഹമേവ പരാ ഗതിഃ
പരമജ്യോതി ഞാനാണ്; പരമഗതി ഞാനാണ്.
ഏവം വിപ്ര കൃതൌ മോഹാത്പരസ്പരജയൈഷിണൌ 4.1.31.
ഇങ്ങനെ, ബ്രാഹ്മണാ, കൃതയുഗത്തിൽ ഭ്രമം മൂലം ഇരുവരും പരസ്പരം ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
യൂയമേവ ന സംദേഹഃ കിം തത്ത്വം പ്രതിതിഷ്ഠത
നിങ്ങൾക്ക് തന്നെ സംശയം ഇല്ല; എന്നാൽ സത്യം ഉറപ്പിച്ചു നില്ക്കുന്നില്ല.
ശ്രുതയ ഊചുഃ യദി മാന്യാ വയം ദേവൌ സൃഷ്ടിസ്ഥിതികരൌ വിഭൂ
വേദങ്ങൾ പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരേ, ഞങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും നിലനിർത്തലിനും കാരണക്കാരാണെന്ന് നിങ്ങൾ ആദരിക്കണം എങ്കിൽ—
ശ്രുത്യുക്തമിദമാകര്ണ്യ പ്രോചതുസ്തൌ ശ്രുതീഃ പ്രതി
വേദങ്ങളുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടു, അവരെ ഇരുവരും ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചു:
ഋഗുവാച യദംതഃസ്ഥാനി ഭൂതാനി യതഃ സര്വം പ്രവര്തതേ
ഋഗ് പറഞ്ഞു: എല്ലാ ജീവികളും അവനിൽ വസിക്കുന്നു; എല്ലാം അവനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്—
യേന പ്രമാണം ഹി വയം സ ഏകഃ സര്വദൃക്ഛിവഃ
ഞങ്ങളെ അളക്കുന്നത് അവനാണ്; അവൻ ഒരുവൻ മാത്രം, എല്ലാം കാണുന്ന ശിവൻ.
യദ്ഭാസാ ഭാസതേ വിശ്വം സ ഏകസ്ത്ര്യംബകഃ പരഃ
അവന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ലോകം പ്രകാശിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് അതീതനായ ത്രയമ്പകൻ.
തമാഹുരേകം കൈവല്യം ശംകരം ദുഃഖതസ്കരമ്
അവനെ തന്നെ ഒരുവൻ, ഏകത്വം, ശങ്കരൻ, ദുഃഖം അകറ്റുന്നവൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ശ്രുതീരിതം നിശമ്യേത്ഥം താവതീവ വിമോഹിതൌ
വേദങ്ങളുടെ ഈ പ്രഖ്യാപനം കേട്ട് ഇരുവരും വളരെ ആശ്ചര്യത്തിലും ഭ്രമത്തിലും ആകി.
കഥം പ്രമഥനാഥോസൌ രമമാണോ നിരംതരമ്
പ്രമഥകളുടെ നാഥൻ എങ്ങനെ എന്നും ആനന്ദത്തിൽ ലീനനാകുന്നു?
വിടംകവേശോ ജടിലോ വൃഷഗോവ്യാലഭൂഷണഃ 4.1.31.
എങ്ങനെ അവൻ ഭിക്ഷാടകനായി, ജടയോടെ, കാള, പശു, പാമ്പ് എന്നിവയെ അലങ്കാരമാക്കി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു?
തദുദീരിതമാകര്ണ്യ പ്രണവാത്മാ സനാതനഃ
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, പ്രണവസ്വരൂപിയായ ശാശ്വതൻ—
പ്രണവ ഉവാച കദാചിദ്രമതേ രുദ്രോ ലീലാരൂപധരോ ഹരഃ
പ്രണവൻ പറഞ്ഞു: ചിലപ്പോൾ രുദ്രൻ, ലീലാരൂപം ധരിച്ച്, ആനന്ദിക്കുന്നു.
അസൌ ഹി ഭഗവാനീശഃ സ്വയംജ്യോതിഃ സനാതനഃ
അവനാണ് ഭാഗവാൻ, സ്വയം പ്രകാശമാനനും ശാശ്വതനായ ഈശ്വരനും.
ഇത്യേവമുക്തേപി തദാ മഖമൂര്തേരജസ്യ ഹി
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, അന്നേ സമയം ബ്രഹ്മാവിന്റെ യാഗരൂപത്തിൽ നിന്ന്—
പ്രാദുരാസീത്തതോ ജ്യോതിരുഭയോരംതരേ മഹത്
അവരുടെ ഇടയിൽ വലിയൊരു പ്രകാശം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ജ്യോതിര്മംഡലമധ്യസ്ഥോ ദദൃശേ പുരുഷാകൃതിഃ
ആ പ്രകാശമണ്ഡലത്തിന്റെ നടുവിൽ മനുഷ്യരൂപം ഉള്ള ഒരു പ്രതിച്ഛായ കാണപ്പെട്ടു.
ആവയോരംതരം കോസൌ ബിഭൃയാത്പുരുഷാകൃതിമ്
നമ്മുടെ ഇടയിൽ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ നില്ക്കുന്ന ഈവൻ ആരാണ്?
സ്രഷ്ടാ ക്ഷണേന ച മഹാന്പുരുഷോ നീലലോഹിതഃ
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് നീലവും ചുവപ്പും നിറമുള്ള മഹാപുരുഷന് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.
ഹിരണ്യഗര്ഭസ്തം പ്രാഹ ജാനേ ത്വാം ചംദ്രശേഖരമ്
ഹിരണ്യഗര്ഭന് അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ചന്ദ്രശേഖരനേ, ഞാന് നിന്നെ അറിയുന്നു.'
രോദനാദ്രുദ്രനാമാപി യോജിതോസി മയാ പുരാ 4.1.31.
നിന്റെ കരച്ചിലുകൊണ്ടു മുന്പ് ഞാന് നിന്നെ 'രുദ്രന്' എന്ന പേരില് വിളിച്ചു.
അഥേശ്വരഃ പദ്മയോനേഃ ശ്രുത്വാ ഗര്വവതീം ഗിരമ്
അപ്പോള് പദ്മത്തില് ജനിച്ചവന്റെ അഭിമാനഭരിതമായ വാക്കുകള് കേട്ട് ഈശ്വരന്
പ്രാഹ പംകജജന്മാസൌ ശാസ്യസ്തേ കാലഭൈരവ
'പദ്മത്തില് ജനിച്ച ഈവനെ നീ, കാലഭൈരവന്, ഉപദേശിക്കണം' എന്നു പറഞ്ഞു.
വിശ്വം ഭര്തും സമര്ഥോഽസി ഭരണാദ്ഭൈരവഃ സ്മൃതഃ
നീ ലോകം ഭരിക്കാന് കഴിയുന്നവനാണ്; അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഭൈരവന് എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടുന്നു.
ആമര്ദയിഷ്യതി ഭവാംസ്തുഷ്ടോ ദുഷ്ടാത്മനോ യതഃ
നീ സന്തോഷത്തോടെ ദുഷ്ടന്മാരെ തകർക്കും എന്നതിനാലാണ്
യതഃ പാപാനി ഭക്താനാം ഭക്ഷയിഷ്യതി തത്ക്ഷണാത്
ഭക്തന്മാരുടെ പാപങ്ങള് നീ ഉടനടി നശിപ്പിക്കും എന്നതിനാലും