ന തത്യാജ ച തദ്ധര്മം ദുര്ബോധോ വ്യസനീ യതഃ
അവൻ ആ കർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചില്ല, എത്രയോ ബുദ്ധിമുട്ടും ദു:ഖവും ഉണ്ടായിരുന്നാലും.
സപാരദാരൈര്വ്യസനൈരേഭിഃ കോത്ര ന ഖംഡിതഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ ദുരന്തങ്ങളിൽ ഇവിടെ ആരാണ് ദോഷം അനുഭവിക്കാത്തത്?
അര്പയേദ്ദ്യൂതകാരാണാം സകുപ്യം വസനാദികമ്
അവൻ ചൂതാട്ടക്കാര്ക്ക് വസ്ത്രങ്ങളും പാത്രങ്ങളും പോലുള്ള വസ്തുക്കളും കൊടുക്കുമായിരുന്നു.
സ്വപംത്യാസ്ത്വേകദാഽഽദായ ദുരോദരികരേഽര്പയത്
ഒരു ദിവസം അവൻ കിടക്ക എടുത്ത് വാതിലുകാരന് നൽകി.
ദീക്ഷിതേന പരിജ്ഞാതാ ദൈവാദ്ദ്യൂതകൃതഃ കരേ പൃഷ്ടസ്തേനാഥ നിര്ബംധാദസകൃത്പ്രത്യുവാച കിമ്
ദീക്ഷിതൻ, ദൈവീകമായ വിധിയാൽ ചൂതാട്ടക്കാരന്റെ പ്രവൃത്തി മനസ്സിലാക്കി, ആവേശത്തോടെ പലതവണ ചോദിച്ചു: 'ഇത് എന്താണ്?'
മമാക്ഷിപസി വിപ്രോച്ചൈഃ കിം മയാ ചൌര്യ കര്മണാ 4.1.13.
നീ എനിക്കെതിരെ ഉച്ചത്തിൽ കുറ്റം ചുമത്തുന്നതെന്തിന്, ബ്രാഹ്മണാ? ഞാൻ മോഷണം ചെയ്തതാണോ?
മമ മാതുര്ഹി പൂര്വേ ദ്യുര്ജിത്വാനീതോ ഹി ശാടകഃ
എന്റെ അമ്മ കൊണ്ടുവന്ന ശാളു മുമ്പ് ചൂതാട്ടത്തിൽ ജയിച്ചെടുത്തതായിരുന്നു.
അന്യേഷാം ദ്യൂതകര്തൃണാം ഭൂരി തേനാര്പിതം വസു
അവൻ മറ്റു ചൂതാട്ടക്കാര്ക്ക് വലിയ ധനം തന്നിരുന്നു.
ഭാജനാനി വിചിത്രാണി കാംസ്യ താമ്രമയാനി ച
വിവിധ തരം കഞ്ചാവും താമ്രപാത്രങ്ങളും കൂടിയായിരുന്നു.
ന തേന സദൃശഃ കശ്ചിദാക്ഷികോ ഭൂമിമംഡലേ
ഭൂമിയിൽ അവനു തുല്യനായ മറ്റൊരു ചൂതാട്ടക്കാരൻ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
കഥം നാജ്ഞായി തനയോ ഽവിനയാനയകോവിദഃ
അവിനയം അറിയുന്ന മകനെ എങ്ങനെ ആരും തിരിച്ചറിയാതെ പോയി?
പ്രാവൃത്യ വാസസാ മൌലിം പ്രാവിശന്നിജമംദിരമ്
വസ്ത്രം തലയിൽ മൂടി അവൻ സ്വന്ത വീട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു.
ദീക്ഷിതായിനി കുത്രാസി ക്വ തേ ഗുണനിധിഃ സുതഃ
ദീക്ഷിതന്റെ ഭാര്യേ, നീ എവിടെയാണ്? നിന്റെ ഗുണനിധിയായ മകൻ എവിടെയാണ്?
അംഗോദ്വര്തന കാലേ യാ ത്വയാ മേംഽഗുലിതോ ഹൃതാ
എന്റെ ശരീരം തേച്ചു കൊടുക്കുമ്പോൾ നീ എങ്കിൽ എന്റെ വിരൽമുദ്ര എടുത്തു.
ഇതി ശ്രുത്വാഥ തദ്വാക്യം ഭീതാ സാ ദീക്ഷിതായിനീ
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ദീക്ഷിതന്റെ ഭാര്യ ഭയപ്പെട്ടു.
വ്യഗ്രാസ്മി ദേവപൂജാര്ഥമുപഹാരാദി കര്മണി 4.1.13.
ദേവപൂജക്കും അർപ്പണാദി കാര്യങ്ങൾക്കുമായി ഞാൻ ഇപ്പോൾ തിരക്കിലാണ്.
ഇദാനീമേവ പക്വാന്നകരണവ്യഗ്രയാ മയാ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ പാചകത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയാണ്.
ദീക്ഷിത ഉവാച ഹംഹോ സത്പുത്രജനനി നിത്യം സത്യപ്രഭാഷിണി
ദീക്ഷിതൻ പറഞ്ഞു: 'സദാ സത്യം പറയുന്ന നല്ല മകന്റെ അമ്മേ.'
തദാതദേതി ത്വം ബ്രൂയാ നാഥേദാനീം സ നിര്ഗതഃ
നീ 'അപ്പോൾ' എന്നും 'അല്ല' എന്നും പറയുന്നു; ഇപ്പോൾ അവൻ പുറത്തുപോയിരിക്കുന്നു.
കുതസ്ത്വച്ഛാടകഃ പത്നി മാംജിഷ്ഠോ യോ മയാഽര്പിതഃ
ഭാര്യേ, ഞാൻ തന്ന ചുവന്ന ശാളു നിനക്കു എവിടെ നിന്നാണ് കിട്ടിയത്?
സാംപ്രതം നേക്ഷ്യതേ സോപി ഭൃംഗാരുര്മണിമംഡിതഃ
ഇപ്പോൾ ആ മണിമണിഞ്ഞ ഭൃംഗവും കാണാനില്ല.
ക്വ ദാക്ഷിണാത്യം തത്കാംസ്യം ഗൌഡീ താമ്രഘടീ ക്വ സാ
എവിടെയാണ് ആ ദക്ഷിണാത്യ കംസം, എവിടെയാണ് ഗൗഡ ദേശത്തിലെ താമ്രഘടം, അവളെ എവിടെയാണ്?
ക്വ സാ പര്വതദേശീയാ ചംദ്രകാംതശിലോദ്ഭവാ
പർവതപ്രദേശത്ത് ജനിച്ച, ചന്ദ്രകാന്തശിലയിൽ നിന്നുള്ള അവളെ എവിടെയാണ്?
കിം ബഹൂക്തേന കുലജേ തുഭ്യം കുപ്യാമ്യഹം വൃഥാ
കൂടുതൽ പറയേണ്ടതില്ല, ഉന്നതകുലത്തിൽ ജനിച്ചവളേ, നിന്നോട് ഞാൻ വെറുതെ കോപിക്കുന്നു.
അനപത്യോസ്മി തേനാഹം ദുഷ്ടേന കുലദൂഷിണാ
ആ ദുഷ്ടനും കുടുംബത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും കാരണം ഞാൻ സന്താനരഹിതനായി.
അപുത്രത്വം വരം നൃണാം കുപുത്രാത്കുലപാംസനാത് 4.1.13.
കുടുംബത്തെ അപമാനിപ്പിക്കുന്ന ദുഷ്ടപുത്രനേക്കാൾ, പുത്രനില്ലായ്മ പുരുഷന്മാർക്കു നല്ലതാണ്.
സ്നാത്വാ നിത്യവിധിം കൃത്വാ തസ്മിന്നേവാഹ്നികസ്യചിത്
സ്നാനം ചെയ്ത് നിത്യകർമങ്ങൾ ചെയ്ത ശേഷം, അതേ ദിവസം,
ശ്രുത്വാ തഥാ സ വൃത്താംതം പ്രാക്തനം സ്വം വിനിംദ്യ ച
അവൻ ആ കഥ കേട്ട്, തന്റെ പഴയ പ്രവൃത്തികളെ കുറ്റപ്പെടുത്തി,
ചിംതാമവാപ മഹതീം ക്വ യാമി കരവാണി കിമ്
എവിടേക്ക് പോകണം, എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന ചിന്തയിൽ അവൻ ആഴമായി മുങ്ങി.
ദേശാംതരേ ഹ്യസ്തി ധനഃ സദ്വിദ്യഃ സുഖമേധതേ
മറ്റൊരു ദേശത്ത് ധനം ഉണ്ട്, സത്യമായ ജ്ഞാനം ഉണ്ട്, അവിടെ സന്തോഷം ലഭിക്കും.