യദാ യദൈവ താം പൃച്ഛേദയേഗുണനിധിഃ സുതഃ
എപ്പോഴെങ്കിലും ഗുണനിധിയായ മകൻ അമ്മയോട് ചോദിച്ചാൽ,
തദാ തദേതി സാ ബ്രൂയാദിദാനീം സ ബഹിര്ഗതഃ
അപ്പോൾ അവൾ പറയും: 'ഇപ്പോൾ അവൻ പുറത്തുപോയിരിക്കുന്നു.'
അധീത്യാധ്യയനാര്ഥം സ ദ്വിത്രൈര്മിത്രൈഃ സമം യയൌ
പഠനത്തിനായി അവൻ രണ്ടുമൂന്നു സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം പോയി.
ന തത്കര്മ ച തദ്വൃത്തം കിംചിദ്വേത്തി സ ദീക്ഷിതഃ
അവൻ ചെയ്ത കാര്യങ്ങളോ പെരുമാറ്റമോ ആ ദീക്ഷിതന് ഒന്നും അറിയില്ല.
ഗൃഹ്യോക്തേന വിധാനേന പാണിഗ്രാഹമകാരയത്
വീട്ടുവഴക്കപ്രകാരം അവൻ അവളുടെ കൈ പിടിച്ചു വിവാഹം നടത്തി.
ശാസ്തി സ്നേഹാര്ദ്രഹൃദയാ ക്രോധനസ്തേ പിതേത്യലമ് 4.1.13.
സ്നേഹത്തോടെ മനസ്സ് നനയുന്ന അമ്മ പറഞ്ഞ് ഉപദേശിക്കുന്നു: 'മകനേ, കോപം മതിയാക്കൂ.'
ആച്ഛാദയാമി തേ നിത്യം പിതുരഗ്രേ കുചേഷ്ടിതമ്
നിന്റെ അച്ഛന്റെ മുമ്പിൽ നീ ചെയ്ത തെറ്റുകൾ ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും മറച്ചു വയ്ക്കുന്നു.
ബ്രാഹ്മണാനാം ധനം പുത്ര സദ്വിദ്യാ സാധുസംഗമഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് സമ്പത്ത് എന്നത് സത്യമായ അറിവും നല്ലവരോടുള്ള സ്നേഹബന്ധവുമാണ്.
ഇതി രൂഢിമിഹ പ്രാപ്താസ്തവ പൂര്വപിതാമഹാഃ
ഇങ്ങനെ നിന്നുടെ മുൻപൂർവ്വികന്മാർ ഇവിടെ പ്രശസ്തി നേടി.
സദ്വിദ്യാ സുമനോ ധേഹി ബ്രാഹ്മണാചാരമാചര
നല്ല അറിവ് പ്രിയങ്കരമാക്കുക, മനസ്സു ശുദ്ധിയോടെ സൂക്ഷിക്കുക, ബ്രാഹ്മണന്റെ ആചാരം പാലിക്കുക.
ഊനവിംശതികോഽസി ത്വമേഷാ ഷോഡശവാര്ഷികീ
നീ ഇനിയും പത്തൊമ്പതാം വയസ്സിൽ എത്തിയിട്ടില്ല; അവൾക്ക് പതിനാറു വയസ്സാണ്.
ഏതാം സംവൃണു സദ്വൃത്താം പിതൃഭക്തിയുതാ ഭവ
നല്ല സ്വഭാവമുള്ള ഈ പെൺകുട്ടിയെ സ്വീകരിക്കൂ; അച്ഛനോടു ഭക്തിയോടെ ഇരിക്കൂ.
തതോഽപത്രപസേ കിം ന ത്യജ ദുര്വൃത്തതാം ശിശോ
നിനക്ക് ലജ്ജയില്ലേ? മോശമായ പെരുമാറ്റം ഉപേക്ഷിക്കു, കുഞ്ഞേ.
തേഭ്യോപി ന ബിഭേഷി ത്വം ശുദ്ധോസ്യുഭയ വംശതഃ
അവരെ പോലും നീ ഭയപ്പെടുന്നില്ല; ഇരുവിഭാഗത്തും നിന്നെ ശുദ്ധിയുള്ളവനാണ്.
ഗൃഹേപി ശിഷ്യാന്പശ്യൈതാന്പിതുസ്തേ വിനയോചിതാന്
വീട്ടിലായാലും അച്ഛന്റെ ശിഷ്യന്മാരെ, വിനയമുള്ളവരെ, നീ കാണുക.
ശ്രദ്ധാം വിഹായ തേ താതേ വൃത്തിലോപം കരിഷ്യതി 4.1.13.
നീ വിശ്വാസം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അച്ഛന് ഉപജീവനം നഷ്ടമാകും.
അനംതരം ഹസിഷ്യംതി യുക്തം ദീക്ഷിതതാസ്ത്വിതി
വളരെ വേഗം അവർ പറയും: 'ഇതാണോ അവന്റെ ദീക്ഷ?' എന്ന് ചിരിക്കും.
മാതുശ്ചരിത്രം തനയോ ധത്തേ ദുര്ഭാഷണൈരിതി
മകനു അമ്മയുടെ സ്വഭാവം ദുഷ്ടവാക്കുകൾകൊണ്ട് തന്നെ കാണാം.
തദംഘ്രിലീനമനസോ മമ സാക്ഷീ മഹേശ്വരഃ
എന്റെ മനസ്സ് അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിന് സാക്ഷി മഹേശ്വരനാണ്.
അഹോ ബലീയാന്സവിധിര്യേന ജാതാ ഭവാനിതി
ഭാഗ്യത്തിന്റെ ശക്തി എത്ര വലിയതാണെന്നു കാണൂ; അതുകൊണ്ടാണ് നീ ജനിച്ചത്!
ന തത്യാജ ച തദ്ധര്മം ദുര്ബോധോ വ്യസനീ യതഃ
അവൻ ആ കർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചില്ല, എത്രയോ ബുദ്ധിമുട്ടും ദു:ഖവും ഉണ്ടായിരുന്നാലും.
സപാരദാരൈര്വ്യസനൈരേഭിഃ കോത്ര ന ഖംഡിതഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാര്യകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ ദുരന്തങ്ങളിൽ ഇവിടെ ആരാണ് ദോഷം അനുഭവിക്കാത്തത്?
അര്പയേദ്ദ്യൂതകാരാണാം സകുപ്യം വസനാദികമ്
അവൻ ചൂതാട്ടക്കാര്ക്ക് വസ്ത്രങ്ങളും പാത്രങ്ങളും പോലുള്ള വസ്തുക്കളും കൊടുക്കുമായിരുന്നു.
സ്വപംത്യാസ്ത്വേകദാഽഽദായ ദുരോദരികരേഽര്പയത്
ഒരു ദിവസം അവൻ കിടക്ക എടുത്ത് വാതിലുകാരന് നൽകി.
ദീക്ഷിതേന പരിജ്ഞാതാ ദൈവാദ്ദ്യൂതകൃതഃ കരേ പൃഷ്ടസ്തേനാഥ നിര്ബംധാദസകൃത്പ്രത്യുവാച കിമ്
ദീക്ഷിതൻ, ദൈവീകമായ വിധിയാൽ ചൂതാട്ടക്കാരന്റെ പ്രവൃത്തി മനസ്സിലാക്കി, ആവേശത്തോടെ പലതവണ ചോദിച്ചു: 'ഇത് എന്താണ്?'
മമാക്ഷിപസി വിപ്രോച്ചൈഃ കിം മയാ ചൌര്യ കര്മണാ 4.1.13.
നീ എനിക്കെതിരെ ഉച്ചത്തിൽ കുറ്റം ചുമത്തുന്നതെന്തിന്, ബ്രാഹ്മണാ? ഞാൻ മോഷണം ചെയ്തതാണോ?
മമ മാതുര്ഹി പൂര്വേ ദ്യുര്ജിത്വാനീതോ ഹി ശാടകഃ
എന്റെ അമ്മ കൊണ്ടുവന്ന ശാളു മുമ്പ് ചൂതാട്ടത്തിൽ ജയിച്ചെടുത്തതായിരുന്നു.
അന്യേഷാം ദ്യൂതകര്തൃണാം ഭൂരി തേനാര്പിതം വസു
അവൻ മറ്റു ചൂതാട്ടക്കാര്ക്ക് വലിയ ധനം തന്നിരുന്നു.
ഭാജനാനി വിചിത്രാണി കാംസ്യ താമ്രമയാനി ച
വിവിധ തരം കഞ്ചാവും താമ്രപാത്രങ്ങളും കൂടിയായിരുന്നു.
ന തേന സദൃശഃ കശ്ചിദാക്ഷികോ ഭൂമിമംഡലേ
ഭൂമിയിൽ അവനു തുല്യനായ മറ്റൊരു ചൂതാട്ടക്കാരൻ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.