വൃഷസ്തേന പ്രഹാരേണ പരാവൃത്തോ രണാംഗണാത് 2.4.22.
ആ പ്രഹാരത്തിൽ കാളയിടത് യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞുപോയി.
തതഃ പരമസംക്രുദ്ധോ രുദ്രോ രൌദ്രവപുര്ധരഃ
അപ്പോൾ അത്യന്തം കോപത്തോടെ രുദ്രൻ ഭയങ്കരമായ രൂപം ധരിച്ചു.
പ്രദഹദ്രോദസീ വേഗാത്പപാത വസുധാതലേ
വേഗത്തിൽ ആകാശം കത്തിച്ചുകൊണ്ട് ഭൂമിയിലേക്ക് വീണു.
രഥാത്കായഃ പപാതാഽസ്യ നാദയന്വസുധാതലമ്
രഥത്തിൽ നിന്ന് അവന്റെ ശരീരം ഭൂമിയിൽ വീണപ്പോൾ വലിയ ശബ്ദം ഉണ്ടായി.
വൃന്ദാദേഹോദ്ഭവം തേജസ്തദ്ഗൌര്യാം വിലയം ഗതമ്
വൃന്ദയുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ തേജസ് ഗൗരിയിലേക്ക് ചേർന്ന് അകന്നു പോയി.
പ്രണമ്യ ശിരസാ രുദ്രം ശശംസുര്വിഷ്ണുചേഷ്ടിതമ് ദേവാ ഊചുഃ മഹാദേവ ത്വയാ ദേവാ രക്ഷിതാഃ ശത്രുജാദ്ഭയാത്
തങ്ങളുടെ തല കുനിഞ്ഞ് രുദ്രനോട് നമസ്കരിച്ച്, ദേവന്മാർ വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രവർത്തി വിവരിച്ചു. ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: 'മഹാദേവാ, ശത്രുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ഭയത്തിൽ നിന്ന് ദേവന്മാരെ രക്ഷിച്ചത് നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്.'
കിംചിദന്യത്സമുദ്ഭൂതം തത്ര കിം കരവാമഹേ
അവിടെ മറ്റൊന്നും ഉണ്ടായി; ഇനി ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം?
ശരണ്യാം മോഹിനീം മായാം സാ വഃ കാര്യം കരിഷ്യതി
ആ മോഹിനിയായ മായയാണ് നിങ്ങൾക്ക് ആശ്രയം; അവൾ നിങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കും.
ദേവാശ്ച തുഷ്ടുവുര്മൂലപ്രകൃതിം ഭക്തവത്സലാമ്
ദേവന്മാർ ഭക്തന്മാരെ സ്നേഹിക്കുന്ന ആ ആദിമപ്രകൃതിയെ സ്തുതിച്ചു.
യദിച്ഛയാ വിശ്വമിദം ഭവാഽഭവൌ തനോതി മൂലപ്രകൃതിം നതാഃ സ്മ താമ്
ആർക്കു ഇഷ്ടം വന്നാൽ ഈ ലോകം ഉണരുകയും ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്യുന്നു, ആ ആദിമപ്രകൃതിക്ക് നമസ്കരിച്ച് ആദരിക്കുന്നു.
യാ ഹി ത്രയോവിംശതിഭേദശബ്ദിതാ ജഗത്യശേഷേ സമധിഷ്ഠിതാ പരാ 2.4.22.
ഇരുപത്തി മൂന്നു രൂപങ്ങളായി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന, ലോകത്തെ മുഴുവനും ആധിപത്യത്തിൽ വയ്ക്കുന്ന പരമമായ അവളാണ്.
യദ്ഭക്തിയുക്താഃ പുരുഷാസ്തു നിത്യം ദാരിദ്ര്യഭീമോഹപരാഭവാദീന്
ആളുകൾ വിശ്വാസത്തോടെ അവളെ എപ്പോഴും ഭജിച്ചാൽ ദാരിദ്ര്യം, ഭ്രമം, പരാജയം തുടങ്ങിയവയിൽ നിന്ന് മോചിതരാകും.
ദാരിദ്യമോഹദുഃഖാനി ന കദാചിത്സ്പൃശംതി തമ്
ദാരിദ്ര്യം, ഭ്രമം, ദു:ഖം ഇവ ഒരിക്കലും അവളെ ഭജിക്കുന്നവരെ സ്പർശിക്കില്ല.
ഇത്ഥം സ്തുവംതസ്തേ ദേവാസ്തേജോമണ്ഡലമാസ്ഥിതമ്
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ അവളെ സ്തുതിക്കുമ്പോൾ അവൾ പ്രകാശമുള്ള ഒരു വട്ടത്തിനുള്ളിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
തന്മധ്യാദ്ഭാരതീം സര്വേ ശുശ്രുവുര്വ്യോമചാരിണീമ് ശക്തിരുവാച അഹമേവ ത്രിധാ ഭിന്നാ തിഷ്ഠാമി ത്രിവിധൈര്ഗുണൈഃ
അത് നടുവിൽ നിന്ന് ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭാരതിയുടെ ശബ്ദം എല്ലാവരും കേട്ടു. ശക്തി പറഞ്ഞു: 'ഞാനാണ് മൂന്നു ഗുണങ്ങളായി വിഭജിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നത്.'
ഗൌരീ ലക്ഷ്മീ സ്വരാ ചേതി രജഃസത്ത്വതമോഗുണൈഃ
'ഗൗരി, ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി — ഇവയാണ് എന്റെ രൂപങ്ങൾ; രാജോഗുണം, സത്ത്വഗുണം, തമോഗുണം എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് ഇവ ഉദിച്ചിരിക്കുന്നത്.'
ദേവാനാം വിസ്മയോത്ഫുല്ലനേത്രാണാം തത്തദാ നൃപ
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അതെല്ലാം കണ്ടു, അവരുടെ കണ്ണുകൾ അത്ഭുതത്തിൽ വിരിഞ്ഞു, രാജാവേ.
തതഃ സര്വേഽപി തേ ദേവാ ഗത്വാ തദ്വാക്യനോദിതാഃ
പിന്നീട് ആ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും അവളുടെ വാക്കുകൾ അനുസരിച്ച് പോയി.
തതസ്താസ്താന്സുരാന്ദൃഷ്ട്വാ പ്രണതാന്ഭക്തവത്സലാഃ
ആ ദേവന്മാർ വന്ന് നമസ്കരിച്ചതു കണ്ടു, ഭക്തന്മാരെ സ്നേഹിക്കുന്ന അവൾ സംസാരിച്ചു.
നിര്വപധ്വം തതഃ കാര്യം ഭവതാം സിദ്ധിമേഷ്യതി
'ഇപ്പോൾ നിങ്ങൾ വേണ്ട കർമ്മം നിർവഹിക്കൂ; നിങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാകും.'
നാരദ ഉവാച തതസ്തു ഹൃഷ്ടാഃ സുരസിദ്ധസംഘാഃ പ്രഗൃഹ്യ ബീജാനി വിചിക്ഷിപുസ്തേ 2.4.22.
നാരദൻ പറഞ്ഞു: പിന്നെ സന്തോഷത്തോടെ ദേവരും സിദ്ധന്മാരും വിത്തുകൾ എടുത്ത് വിതറി.
ധാത്രീ ച മാലതീ ചൈവ തുലസീ ച നൃപോത്തമ
ധാത്രി, മാലതി, തുളസി — രാജാവേ, ഇവയാണ്.
ധാത്ര്യുദ്ഭവാ സ്മൃതാ ധാത്രീ മാഭവാ മാലതീ സ്മൃതാ
ധാത്രി ധാത്രിവിത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചതെന്ന് പറയുന്നു; മാലതി മാലതിവിത്തിൽ നിന്നാണ്.
സ്ത്രീരൂപിണ്യൌ വനസ്പത്യൌ ദൃഷ്ട്വാ വിഷ്ണുസ്തദാ നൃപ
സ്ത്രീരൂപത്തിൽ വൃക്ഷങ്ങളായ ഇവരെ കണ്ടു, വിഷ്ണു അവരെ നോക്കി, രാജാവേ.
ദൃഷ്ട്വാ ച യാചതേ മോഹാത്കാമാസക്തേന ചേതസാ
കണ്ടപ്പോൾ മോഹം കൊണ്ടും ആഗ്രഹം കൊണ്ടും മനസ്സ് ആകൃഷ്ടനായി അവരെ ചോദിച്ചു.
യച്ച ലക്ഷ്മ്യാ പുരാ ബീജമീര്ഷ്യയൈവ സമര്പിതമ്
ലക്ഷ്മി മുമ്പ് അസൂയയാൽ സമർപ്പിച്ചിരുന്ന വിത്തും,
അതഃ സാ ബര്ബരീത്യാഖ്യാമവാപാഽധ വിഗര്ഹിതാമ്
അതിനാൽ അവൾക്ക് ബർബരീ എന്ന താഴ്ന്നതും അപമാനിതവുമായ പേര് ലഭിച്ചു.
തതോ വിസ്മൃതദുഃഖോഽസൌ വിഷ്ണുസ്താഭ്യാം സഹൈവ തു
അതിനുശേഷം വിഷ്ണു തന്റെ ദുഃഖം മറന്ന് അവരോടൊപ്പം തന്നെ താമസിച്ചു.
കാര്തികോദ്യാപനേ വിഷ്ണോസ്തസ്മാത്പൂജാ വിധീയതേ
അതുകൊണ്ടാണ് കാർത്തിക മാസത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.
തുലസീകാനനം രാജന്ഗൃഹേ യസ്യാഽവതിഷ്ഠതേ
രാജാവേ, ആരുടെ വീട്ടിൽ തുളസിയുടെ തോട്ടം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നുവോ,