ഇഷാസിതചതുര്ദശ്യാമിന്ദുക്ഷയതിഥാവപി
ചന്ദ്രൻ ക്ഷയിക്കുന്ന നാല്പത്തിയൊന്നാം തീയതിയിലും, ചന്ദ്രൻ ക്ഷയിക്കുന്ന മറ്റേതെങ്കിലും തിഥിയിലും,
കുര്യാത്സംലഗ്നമേതച്ച ദീപോത്സവദിനത്രയമ്
ഈ ചടങ്ങ് ദീപാവലി ഉത്സവത്തിന്റെ മൂന്നു ദിവസങ്ങളിലും നടത്തണം.
വരം യാചസ്വ ഭദ്രം തേ യദ്യന്മനസി വര്തതേ 2.4.9.
നിന്റെ മനസ്സിൽ എന്തെങ്കിലും ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, അതു ചോദിക്കൂ; നിനക്ക് ശുഭം ഉണ്ടാകട്ടെ.
ആത്മാര്ഥം കിം യാചനീയം സര്വം ദത്തം മയാ തഥാ
സ്വന്തം ആവശ്യത്തിന് എന്താണ് ചോദിക്കാനുളളത്? ഞാൻ എല്ലാം ഇതിനകം തന്നെ നൽകിയിരിക്കുന്നു.
മയാഽദ്യ തേ ധരാ ദത്താ വാമനച്ഛദ്മരൂപിണേ
ഇന്ന് ഞാൻ വാമനവേഷം ധരിച്ചിരിക്കുന്ന നിനക്കു ഭൂമി തന്നു.
തസ്മാദ്ഭൂമിതലേ രാജ്യമസ്തു ഘസ്രത്രയേ ഹരേ
അതിനാൽ, ഭൂമിയിൽ മൂന്നു പകൽവശങ്ങൾക്കുള്ള രാജ്യം ഹരിക്ക് ആയിരിക്കട്ടെ.
മദ്രാജ്യേ യേ ദീപദാനം ഭുവി കുര്വംതി മാനവാഃ
എന്റെ രാജ്യത്തിൽ ഭൂമിയിൽ വിളക്ക് വെക്കുന്ന മനുഷ്യർ,
മമ രാജ്യേ ഗൃഹേ യൈഷാമംധകാരഃ പതിഷ്യതി
എന്റെ രാജ്യത്തിൽ, ആരുടെ വീട്ടിൽ ഇരുണ്ടിരിപ്പ് വീഴുമോ,
ചതുര്ദശ്യാം ച യേ ദീപാന്നരകായ ദദംതി ച
ചതുര്ദശിയിൽ പിതൃക്കൾക്കായി ദീപം ചേർത്ത അന്നം നൽകുന്നവർ,
ബലിരാജ്യം സമാസാദ്യ യൈര്ന ദീപാവലിഃ കൃതാ
ബലിയുടെ രാജ്യം ലഭിച്ചിട്ടും ദീപാവലി ആഘോഷിക്കാത്തവർ,
ബലിരാജ്യേ തു യേ ലോകാഃ ശോകാഽനുത്സാഹകാരിണഃ
പക്ഷേ, ബലിയുടെ രാജ്യത്തിൽ ദു:ഖവും നിരുത്സാഹവും ഉണ്ടാക്കുന്നവർ,
ചതുര്ദശീത്രയേ രാജ്യം ബലേരസ്ത്വിതി യാചയേത് ദദാവതിഥയേംദ്രായ ബലിം പാതാലവാസിനമ്
മൂന്നു ചതുര്ദശി ദിവസങ്ങൾ ബലിക്ക് രാജ്യം ഉണ്ടാകണമെന്ന് അപേക്ഷിക്കണം; അതിനുശേഷം പാതാളത്തിൽ താമസിക്കുന്ന ബലിയെ അതിഥിയായ ഇന്ദ്രനു സമർപ്പിക്കണം.
ദത്തം ദൈത്യപതേരിത്ഥം ഹരിണാ തദ്ദിനത്രയമ് 2.4.9.
അങ്ങനെ, ആ മൂന്നു ദിവസങ്ങൾ ദാനവാധിപനായ ബലി ഹരിയുടെ കൈവശമായി.
മഹാരാത്രിഃ സമുത്പന്നാ ചതുര്ദശ്യാം മുനീശ്വരാഃ
മഹാനിശ ചതുര്ദശി ദിവസത്തിൽ ഉദിച്ചുവന്നു, മഹർഷിമാരേ.
ബലിരാജ്യം സമാസാദ്യ യക്ഷഗംധര്വകിന്നരാഃ
ബലി രാജാവിന്റെ ആധിപത്യം ലഭിച്ചപ്പോൾ യക്ഷന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരും
സര്വ ഏവ പ്രഹൃഷ്യംതി നൃത്യംതി ച നിശാമുഖേ
അവരൊക്കെയും രാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തു.
ബലിരാജ്യം സമാസാദ്യ യഥാ ലോകാഃ സുഹര്ഷിതാഃ
ബലി രാജാവിന്റെ ഭരണകാലം ലഭിച്ചപ്പോൾ ലോകങ്ങൾ എങ്ങനെയോ അതുപോലെ എല്ലാവരും ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
തുലാസംസ്ഥേ സഹസ്രാംശൌ പ്രദോഷേ ഭൂതദര്ശയോഃ
തുലാരാശിയിൽ ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യൻ നില്ക്കുമ്പോൾ, സന്ധ്യാകാലത്ത്, എല്ലാ ജീവികളും കാണുന്ന സമയത്ത്,
നരകസ്ഥാസ്തു യേ പ്രേതാസ്തേ മാര്ഗം തു വ്രതാത്സദാ
നരകത്തിൽ വസിക്കുന്ന പ്രേതാത്മാക്കൾ എന്നും വ്രതപഥം പിന്തുടരുന്നു.
ആശ്വിനേ മാസി ഭൂതാദിതിഥയഃ കീര്തിതാസ്ത്രയഃ
ആശ്വിനമാസത്തിൽ, ഭൂത എന്നതോടെ തുടങ്ങുന്ന മൂന്നു തിഥികൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.
യദി സ്യുഃ സംഗവാദര്വാഗേതാശ്ച തിഥയസ്ത്രയഃ
ഈ മൂന്നു തിഥികൾ ഒന്നിച്ച് വന്നാലോ വേറിട്ടായാലോ,
കൌമോദിന്യാസ്തു മാഹാത്മ്യം പ്രഷ്ടുമിച്ഛാമഹേ ദ്വിജാഃ
കൗമോദിനിയുടെ മഹത്വം അറിയാൻ ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ദ്വിജന്മാരേ.
കിമര്ഥം ക്രിയതേ സാ തു തസ്യാഃ കാ ദേവതാ ഭവേത് 2.4.9.
അത് എന്തിനാണ് നടത്തുന്നത്? അതിന്റെ പ്രധാന ദേവത ആരാണ്?
പ്രഹര്ഷഃ കോഽത്ര നിര്ദിഷ്ടഃ ക്രീഡാ കാഽത്ര പ്രകീര്തിതാ
ഇവിടെ സൂചിപ്പിച്ച ആനന്ദം എന്താണ്? ഇവിടെ പറയുന്ന വിനോദം ഏതാണ്?
സ്നാത്വാ ദേവാന്പിതൄന്ഭക്ത്യാ സംപൂജ്യാഽഥ പ്രണമ്യ ച
സ്നാനം ചെയ്തശേഷം, ഭക്തിയോടെ ദേവന്മാരെയും പിതൃപുരുഷന്മാരെയും പൂജിച്ച് നമസ്കരിക്കണം.
കൃത്വാ തു പാര്വണശ്രാദ്ധം ദധിക്ഷീരഘൃതാദിഭിഃ
പിന്നീട് തൈര്, പാൽ, നെയ്യ് എന്നിവയുപയോഗിച്ച് പാർവണശ്രാദ്ധം നടത്തണം.
തതഃ പ്രദോഷസമയേ പൂജയേദിംദിരാം ശുഭാമ്
അതിനുശേഷം സന്ധ്യാകാലത്ത്, ശുഭമായ ഇന്ദിരയെ പൂജിക്കണം.
നാനാപുഷ്പൈഃ പല്ലവൈശ്ച ചിത്രൈശ്ചാഽപി വിചിത്രിതമ്
വിവിധ പൂക്കളാൽ, ഇലകളാൽ, മനോഹരമായ അലങ്കാരങ്ങളാൽ അണിനിരത്തണം.
സംപൂജ്യാ ദേവനാര്യോഽപി വഹുഭിശ്ചോപചാരകൈഃ
ദേവീമാരെയും പലവിധ ഉപചാരങ്ങളാൽ സമ്പൂജിക്കണം.
അസ്മിന്നഹനി സര്വേഽപി വിഷ്ണുനാ മോചിതാഃ പുരാ
ഈ ദിവസം, വിഷ്ണു എല്ലാവരെയും മോചിപ്പിച്ചിരുന്നു.