പ്രതിപാലയിതവ്യസ്തേ ജന്മകാലോഽസ്യ ധീരയാ
അവന്റെ ജനനസമയത്തെ നീ ക്ഷമയോടെ കാത്തിരിക്കണം.
ഏവം ശപ്ത്വാ തതോ ദേവി വിനതാം മാതരം സ്വകമ്
ഇങ്ങനെ ശപിച്ച് ദേവി തന്റെ അമ്മയായ വിനതയോട് പറഞ്ഞു.
ഹാഹാ മയാ നൃശംസേന മാതാ സ്വജനനീ സ്വകാ മാതാ ദേഹാരണിഃ പുംസാം മാതാ ദുഃഖസഹാ പരാ ।।5.2.76.
അയ്യോ! ഞാൻ അത്യന്തം ക്രൂരമായി എന്റെ സ്വന്തം അമ്മയെ ദുഃഖിപ്പിച്ചു. അമ്മയാണ് മനുഷ്യർക്കു ശരീരത്തിന് കാരണമാകുന്നത്; അമ്മയാണ് ഏറ്റവും വലിയ ദുഃഖവും സഹിക്കുന്നത്.
ഗര്ഭക്ലേശേ പരം ദുഃഖം മാതാ ജാനാതി യാദൃശമ്
ഗർഭകാലത്തിലെ അതിയായ വേദന അമ്മ മാത്രമേ അറിയൂ.
ഗുരൂണാമേവ സര്വേഷാം മാതാ ഗുരുതരാ സ്മൃതാ
എല്ലാ ഗുരുക്കന്മാരിലും അമ്മയാണ് ഏറ്റവും വലിയവളെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
യദി പിംഡപ്രദാനം തു ഗയായാം കുരുതേ സുതഃ ന ച മാതൃവിഹീനസ്യ മമത്വം കുരുതേ പിതാ
ഒരു മകൻ ഗയയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാലും, അമ്മയില്ലാത്തവനോട് അച്ഛൻ സ്നേഹം കാണിക്കാറില്ല.
വികലോ മാതൃഹീനസ്തു പുത്രോ ഹി പ്രോച്യതേ തദാ തദാ ശൂന്യം ജഗത്സര്വം യദാ മാതാ വിയുജ്യതേ
അമ്മയില്ലാത്ത മകനെ അപൂർണ്ണനെന്ന് വിളിക്കുന്നു; അമ്മയെ നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ ലോകം മുഴുവൻ ശൂന്യമായി തോന്നുന്നു.
സോഽഹം പാപസമാചാരോ ജാതോ മാതൃവിഹിംസകഃ
ഞാൻ പാപികളിൽ ഒരാളായി, അമ്മയെ വേദനിപ്പിച്ചവനായി മാറി.
ജാതോഽഹം വികലാംഗസ്തു പ്രാക്കൃതേനൈവ കര്മണാ
മുൻജന്മത്തിലെ പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലമായി ഞാൻ അപൂർണ്ണാവയവങ്ങളോടെ ജനിച്ചു.
ഏവം വിലപതസ്തസ്യ കശ്യപസ്യ സുതസ്യ ച
ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, കശ്യപന്റെ മകനായ അവൻ—
ദൃഷ്ട്വാരുണം സുദുഃഖാര്ത്തം വിലപംതം പുനഃ പുനഃ
അരുണൻ വലിയ ദുഃഖത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിക്കുന്നതും കണ്ടു—
അരുണോഽയമഹോ രൌതി കശ്യപസ്യാത്മസംഭവഃ
ഈ അരുണൻ, കശ്യപന്റെ സ്വന്തം മകനായി ജനിച്ചവൻ, അയ്യോ, നിലവിളിക്കുന്നു.
ഉത്പാദിതോഽയമല്പാഹൈരര്ദ്ധകായോ മഹാബലഃ മോഹേന വിലപംതം ച ശ്രേയോ മേ ഭവിതാ ധുവമ് 5.2.76.
അവൻ അർദ്ധശരീരത്തോടെയും മഹാശക്തിയോടെയും ജനിച്ചു; മോഹത്തിൽ വിലപിച്ചാലും, എനിക്ക് നല്ലത് സംഭവിക്കും എന്നു ഞാൻ ഉറപ്പിക്കുന്നു.
ഇതി സംചിംത്യ മനസി വാക്യൈര്മധ്വമൃതോപമൈഃ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, തേനും അമൃതവും പോലെ മധുരമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട്—
താത കശ്യപദായാദ വിനതാഗര്ഭസംഭവ
കശ്യപന്റെ വംശജനായ, വിനതയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച മകനേ—
ഭാവിനോഽര്ഥാ ഭവംതീഹ ദുഃഖസ്യ ച സുഖസ്യ ച
ഇവിടെ ദുഃഖവും സുഖവും ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
യദി തേസ്തി ഘൃണാ ചിത്തേ ശപ്താത്മജനനീ ത്വയാ
ശാപം ലഭിച്ച മകന്റെ അമ്മയായ നീയുടെ ഹൃദയത്തിൽ ദയയുണ്ടെങ്കിൽ,
ഉത്തരേ ദേവദേവസ്യ യാത്രേശസ്യ ച പുണ്യദമ്
അപ്പൊഴ് ദേവന്മാരുടെ ദൈവമായ യാത്രേശ്വരന്റെ പുണ്യമായ തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യണം.
അരുണസ്ത്വേവമുക്തസ്തു നാരദേന മഹാത്മനാ
മഹാത്മാവായ നാരദൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അരുണൻ,
ദദര്ശ തത്ര തല്ലിംഗം തേജഃകൂടോപമം ശുഭമ്
അവിടെ അതി പ്രകാശമുള്ള, ദീപ്തിയുള്ള, മനോഹരമായ ലിംഗം അവൻ കണ്ടു.
ലിംഗേനോക്തോഽരുണോ ദേവി സാരഥ്യം കുരു സര്വദാ
അരുണേ, നീ എപ്പോഴും രഥസാരഥിയായി സേവനം ചെയ്യണമെന്ന് ആ ലിംഗം പറഞ്ഞു.
മയാ ദത്തം തു സാമര്ഥ്യം സൂര്യസ്യ പുരതഃ സദാ
സൂര്യന്റെ മുമ്പിൽ എപ്പോഴും നില്ക്കാനുള്ള ശക്തി ഞാൻ തന്നിരിക്കുന്നു.
ത്വന്നാമ്നാ ത്രിഷു ലോകേഷു ഖ്യാതോഽഹമരുണേശ്വരഃ 5.2.76.
നിന്റെ പേരിൽ ഞാൻ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും അരുണേശ്വരനെന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനാണ്.
യേ മാം പശ്യംതി സതതം ത്വന്നാമ്നാ ചാരുണേശ്വരമ്
എന്നെ അരുണേശ്വരനെന്നു, നിന്റെ പേരിൽ, എപ്പോഴും ദർശിക്കുന്നവർ,
മോദിഷ്യംതി കുലൈഃ സാര്ദ്ധം പിതൃമാതൃസമുദ്ഭവൈഃ
അവരും അവരുടെ കുടുംബവും പിതാക്കളും മാതാക്കളും ചേർന്ന് സന്തോഷിക്കും.
ന ദുഃഖം ജായതേ തേഷാം യേ പശ്യംതി രവേര്ദ്ദിനേ
സൂര്യന്റെ ദിനത്തിൽ എന്നെ ദർശിക്കുന്നവർക്ക് ദുഃഖം ഉണ്ടാകില്ല.
യഃ പശ്യതി ചതുര്ദശ്യാം കൃഷ്ണായാമരുണേശ്വരമ്
കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പതിനാലാം ദിവസം ആരെങ്കിലും അരുണേശ്വരനെ ദർശിച്ചാൽ,
സ നേഷ്യതി പിതൄന്സ്വര്ഗേ നരകസ്ഥാന്ന സംശയഃ ശുംഡീരസ്വാമിനോ യാത്രാ കൃതാ തേന ന സംശയഃ
അവൻ തന്റെ പിതാക്കളെ നരകത്തിൽ നിന്ന് സ്വർഗത്തിൽ എത്തിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ശുണ്ഡീരസ്വാമിയുടെ തീർത്ഥയാത്രയും അവൻ പൂർത്തിയാക്കും.
ഇത്യുക്തസ്തേന ലിംഗേന വിനതാനംദനസ്തദാ
അങ്ങനെ ആ ലിംഗം പറഞ്ഞപ്പോൾ വിനതയുടെ മകൻ,
അസ്യ ലിംഗസ്യ മാഹാത്മ്യാത്കശ്യപസ്യാത്മസംഭവഃ
ഈ ലിംഗത്തിന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടാണ് കശ്യപന്റെ സന്താനമായ അവൻ,