ഉപവിഷ്ടാഃ കഥാശ്ചക്രുര്നാനാതീര്ഥാശ്രിതാസ്തദാ
അവർ ഒറ്റക്കെട്ടായി ഇരുന്ന് വിവിധ തീർത്ഥങ്ങളിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചവരായി കഥകൾ ചർച്ച ചെയ്തു.
കഥാംതേഷു തതസ്തേഷാം മുനീനാം ഭാവിതാത്മനാമ്
അവരുടെ ആലോചനകൾക്ക് അവസാനം, ഭാവിതാത്മാക്കളായ ആ മുനിമാരുടെ ഇടയിൽ,
വ്യാസശിഷ്യഃ പുരാണജ്ഞോ സമഃ ഹര്ഷണസംജ്ഞകഃ ഉപവിഷ്ടോ യഥാന്യായം മുനീനാം വചനേന സഃ
വ്യാസന്റെ ശിഷ്യനും പുരാണവിദ്യയിൽ സമന്വിതനുമായ ഹർഷണൻ, മുനിമാരുടെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം യുക്തിയായി അവിടെയിരുന്നു.
വ്യാസശിഷ്യം മുനിവരം സൂതം വൈ രോമഹര്ഷണമ്
വ്യാസന്റെ ശിഷ്യനായ മഹാമുനിയായ സുതൻ, രോമഹർഷണൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ,
സരഹസ്യാനി സര്വാണി പുരാണാനി മഹാമതേ
മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, എല്ലാ രഹസ്യങ്ങൾ അടങ്ങിയ എല്ലാ പുരാണങ്ങളും,
സാംപ്രതം ശ്രോതുമിച്ഛാമഃ സരഹസ്യം സനാതനമ്
നാം ഇപ്പോൾ ആ ശാശ്വതമായ രഹസ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കീദൃശീ സാ സദാ മേധ്യാഽയോധ്യാ വിഷ്ണുപ്രിയാപുരീ
എപ്പോഴും ശുദ്ധിയുള്ള വിഷ്ണുവിന് പ്രിയപ്പെട്ട നഗരം ആയോധ്യ യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെയാണ്?
സംസ്ഥാനം കീദൃശം തസ്യാസ്തസ്യാം കേ ച മഹീഭുജഃ
അത് എങ്ങനെയുള്ള നഗരമാണ്? അവിടെ ആരാണ് ഭരിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർ?
അയോധ്യാസേവനാന്നൃണാം ഫലം സ്യാത്സൂത കീദൃശമ്
സൂതാ, അയോധ്യയെ സേവിക്കുന്നവർക്ക് എങ്ങനെയൊരു ഫലം ലഭിക്കും എന്ന് പറയാമോ?
തത്ര സ്നാനേന കിം പുണ്യം ദാനേന ച മഹാമതേ 2.8.1.
അവിടെ കുളിച്ചാൽ എത്ര പുണ്യം കിട്ടും? ദാനം ചെയ്താൽ എന്ത് ഗുണം ലഭിക്കും, മഹാമനസ്സേ?
ഏതത്സര്വം ക്രമേണൈവ തഥ്യം ത്വം വേത്ഥ സാംപ്രതമ്
ഇതെല്ലാം നീ ഇപ്പോൾ തന്നെ ശരിയായി, ക്രമത്തിൽ അറിയുന്നവനാണ്.
സേതിഹാസാനി സര്വാണി സരഹസ്യാനി തത്ത്വതഃ
എല്ലാ ചരിത്രങ്ങളും, എല്ലാ രഹസ്യങ്ങളുമാണ് നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നത്.
തം പ്രണമ്യ പ്രവക്ഷ്യാമി മാഹാത്മ്യം ഭവദഗ്രതഃ
അവനോട് വന്ദനം ചെയ്ത്, ഞാൻ ഭവാന്റെ മുന്നിൽ ആ മഹത്വം പ്രഖ്യാപിക്കാം.
വിദ്യാവന്തം വിപുലമതിദം വേദവേദാംഗവേദ്യം ശ്രേഷ്ഠം ശാന്തം ശമിതവിഷയം ശുദ്ധതേജോവിശാലമ്
വിപുലമായ ബുദ്ധിയും, വേദവും വേദാംഗങ്ങളും അറിഞ്ഞതും, ശ്രേഷ്ഠനും, ശാന്തനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവനും, ശുദ്ധമായ വലുതായ പ്രകാശമുള്ളവനും ആയ ആ പണ്ഡിതനോട്—
ഓം നമോ ഭഗവതേ തസ്മൈ വ്യാസായാമിതതേജസേ
ഓം, അതിയായ തേജസ്സുള്ള ഭാഗവതൻ വ്യാസന് ഞാൻ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
ശൃണ്വന്തു മുനയഃ സര്വേ സാവധാനാഃ സശിഷ്യകാഃ
എല്ലാ മുനികളും, ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കട്ടെ.
ഉദീരിതമഗസ്ത്യായ സ്കന്ദേനാശ്രാവി നാരദാത്
അഗസ്ത്യനോട് പറഞ്ഞതാണ് സ്കന്ദനിൽ നിന്ന് നാരദൻ കേട്ടത്.
കൃഷ്ണദ്വൈപായനാച്ചൈതന്മയാ പ്രാപ്തം തപോധനാഃ
കൃഷ്ണദ്വൈപായനനിൽ നിന്ന് തന്നെയാണ് ഞാൻ ഇതെല്ലാം അറിഞ്ഞത്, തപസ്സുകാരേ.
നമാമി പരമാത്മാനം രാമം രാജീവലോചനമ്
പരമാത്മാവായ, കമലനേത്രനായ രാമനോട് ഞാൻ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
അയോധ്യാ സാ പരാ മേധ്യാ പുരീ ദുഷ്കൃതിദുര്ല്ലഭാ 2.8.1.
അയോധ്യാ അത്യുത്തമവും പവിത്രവും, പാപികൾക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കാനാവാത്ത നഗരവുമാണ്.
സരയൂതീരമാസാദ്യ ദിവ്യാ പരമശോഭനാ
സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ നഗരം ദൈവികവും അത്യന്തം മനോഹരവുമാണ്.
ഹസ്ത്യശ്വരഥപത്ത്യാഢ്യാ സംപദുച്ചാ ച സംസ്ഥിതാ
ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും പടയാളികളും സമൃദ്ധിയായി നിറഞ്ഞു, വലിയ ഐശ്വര്യത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സാനൂപവേഷൈഃ സര്വത്ര സുവിഭക്തചതുഷ്ടയാ
എല്ലായിടത്തും നന്നായി വിഭജിച്ച നാലു ഭാഗങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളുണ്ട്.
പദ്മോത്ഫുല്ലശുഭോദാഭിര്വാപീഭിരുപശോഭിതാ
പുഷ്പിച്ച താമരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മനോഹരമായ കുളങ്ങളാൽ നഗരം ഭംഗിയാർജ്ജിച്ചിട്ടുണ്ട്.
വീണാവേണുമൃദംഗാദിശബ്ദൈരുത്കൃഷ്ടതാം ഗതാ। ശാലൈസ്താലൈര്നാലികേരൈഃ പനസാമലകൈസ്തഥാ
വീണ, വേണു, മൃദംഗം തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന ഈ നഗരം ഉന്നതമായിരിക്കുന്നു; ശാല, താള, തേങ്ങ, പ്ലാവ്, നെല്ലിക്ക എന്നിവയുടെ മരങ്ങളും ഇവിടെ കാണാം.
തഥൈവാമ്രകപിത്ഥാദ്യൈരശോകൈരുപശോഭിതാ
അത് പോലെ, മാവു, കൂവളം, അശോകം തുടങ്ങിയ മരങ്ങളാൽ ഈ നഗരം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മാലതീജാതിബകുലപാടലീനാഗചംപകൈഃ
മാലതി, ജാതി, ബകുലം, പാടലി, നാഗം, ചമ്പകം എന്നിവയുടെ വൃക്ഷങ്ങളാൽ
നിമ്ബജംവീരകദലീമാതുലിംഗമഹാഫലൈഃ
നിംബം, ജമ്പീരം, വാഴ, മാതളിംഗം, വലിയ പഴങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും
ദേവതുല്യപ്രഭായുക്തൈര്നൃപപുത്രൈശ്ച സംയുതാ
ദേവന്മാരെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശം നിറഞ്ഞ രാജകുമാരന്മാരുടെ കൂടാരമായ്
ശ്രേഷ്ഠൈഃ സത്കവിഭിര്യുക്താ ബൃഹസ്പതിസമൈര്ദ്വിജൈഃ 2.8.1.
ശ്രേഷ്ഠരും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന കവിൾക്കും ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെയുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ കൂട്ടത്തോടെയും