ഗ്രഹങ്ങളുടെ ദോഷങ്ങൾ മൂലമുള്ള കഠിനമായ കഷ്ടതകളിലും ദാരിദ്ര്യത്തിലും അത്യന്തം ദുരിതങ്ങളിൽപ്പെട്ടവർക്കും, ആ നിലയിലാണു വിശിഷ്ടരായ പുരുഷന്മാർ എപ്പോഴും ക్షേത്രത്തിന്റെ പ്രാകാരത്തിനുള്ളിൽ ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജകൾ നടത്തുന്നത്. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവൻക്ക്, പുത്രനില്ലാത്തവനു പുത്രം ലഭിക്കും; ദരിദ്രനു സമ്പത്ത് കൈവരും. അവന്റെ വംശം അനന്തമായി നിലനിൽക്കും; ശിവലോകത്തിൽ അവൻ ആദരിക്കപ്പെടും. അവന്തി തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വം വേദാനുസൃതവും പവിത്രവും ആണ്. എന്നാൽ, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഇവിടെ എത്ര തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്ന് ഞാൻ വീണ്ടും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഉമയും മഹേശ്വരനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണവും, ജ്ഞാനിയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ്റെ സംഭാഷണവും, ഈ തീർത്ഥങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ എന്ന് ചോദിച്ചു. ഹേതുവായി, പാപരഹിതനായ ബ്രാഹ്മണനേ, ഇങ്ങനെ ഞാൻ മുമ്പ് നാരദനാൽ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് ഈ തീർത്ഥങ്ങളെ കുറിച്ച് വിശദമായി പറഞ്ഞുതരാം. പുഷ്കരത്തിൽ തുടങ്ങി ഭൂമിയിലെ മറ്റു എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും എണ്ണമറ്റ ആയിരങ്ങൾക്കും കോടികൾക്കും തുല്യമാണ്. മലയിൽ കിന്നരന്മാർ മൂടൽമഞ്ഞുപോലുള്ള ചെറുതുള്ളികൾ ചൊരിയുന്നു. ഭൂമിയിൽ എത്ര തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്നത് ഞാൻ പോലും അറിയുന്നില്ല. എന്നിരുന്നാലും, പ്രധാനപ്പെട്ടവയെ ഞാൻ പറയാം. ഇവയാണ് പ്രശസ്തമായ ആചരണങ്ങൾ, ശത്രുനിഗ്രഹകനേ, നിർവ്വഹിക്കേണ്ടത്. ഇവ ശരിയായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ ശംഭുവിനോട് സമാനനാകും. വൈശാഖമാസത്തിൽ അഞ്ചുദിവസത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ ഇതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും. പ്രത്യേകിച്ച് മാധവമാസത്തിൽ അവന്തിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം. ആ പുണ്യസ്ഥലത്തിൽ നിർദ്ദിഷ്ടരീതിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, വാർഷികവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ പവിത്രനാകുന്നു. അവൻ ധാരാളം ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട് ശിവലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടും. ഈ മഹത്വം ശിവഭക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, കീർത്തിയും പുണ്യവും കൂട്ടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ, വ്യാസനും സനത്കുമാരനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ, അവന്തി പ്രദേശത്തിന്റെ മഹത്വം വിവരിക്കുന്ന എഴുപതാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു; ഇത് അശീത്യായിരത്തി ഒന്നായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ശ്രീസ്കന്ദമഹാപുരാണത്തിലെ അഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിലെ അവന്തിഖണ്ഡത്തിലാണ്. ശ്രീഗണേശായ നമഃ. ഇനി, ശ്രാദ്ധം ചെയ്യേണ്ട പുണ്യസ്ഥാനങ്ങൾ സൂക്ഷ്മമായി പറയൂ. അവ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും റിഷിമാരും സന്ദർശിച്ചിട്ടുള്ള സ്ഥലങ്ങളാണ്. സൂര്യപുത്രിയായ യമുനാദേവി ലോകങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവളാണ്. അങ്ങനെ തന്നെ ചന്ദ്രഭാഗ, വിതസ്ത, അമരകണ്ഠകത്തിലെ നർമദ, കേദാരം, പുഷ്കരം, കായാവരോഹണം എന്നിവയും. അവിടെയാണു ശ്രീമഹാകാലൻ, പാപസമ്പത്തിന്റെ ദഹനശക്തിയായ അഗ്നി, വസിക്കുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുകയും, കലിയുഗത്തിലെ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എത്രയോ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളും, എത്രയോ ലിംഗങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്. മഹാദേവിയേ, ഈ ക്ഷേത്രം എപ്പോഴും എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയമാണ്. അവിടെയുണ്ട് സർവ്വപാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന ഒരു മഹാപുണ്യസ്ഥലം. പ്രശസ്തമായ നദികളിൽ നാലാമത്തേതും ശ്രേഷ്ഠവുമാണ് നീലഗംഗ. മഹാദേവിയേ, അതു ഗംഗയുടെ മൂന്നിരട്ടി പുണ്യവും, ധർമ്മാർത്ഥകാമമോക്ഷങ്ങളായ നാല് പുരുഷാർത്ഥങ്ങളുടെയും ഫലവും നൽകുന്നു. അവിടെയുണ്ട് സിദ്ധലിംഗങ്ങൾ—ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവ. പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാരും പന്ത്രണ്ട് ആദിത്യന്മാരും അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ഞാൻ മഹാകാലവനത്തിൽ ചെന്നപ്പോൾ, മഹാദേവിയേ, ഒരു യോജനവ്യാപ്തിയുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം ഇവയാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഈ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളെ—all പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നവയെ—വിശദമായി വിവരണചെയ്യണം.