ഒരു കാലത്ത്, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ അതി മഹാനായ ഒരു ആത്മാവ്, എല്ലാ ഇച്ഛിതവരങ്ങളും നൽകുന്ന ശക്തികളെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി. അവൻ എപ്പോഴും കിഴക്കോട്ട്, നിർജ്ജനപ്രദേശത്തിനപ്പുറത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ചതുര്ദശി, അഷ്ടമി, നവമി എന്നീ വിശിഷ്ടദിനങ്ങളിൽ, വിവാഹം, പ്രസവം, മറ്റ് എല്ലാ മംഗളകാര്യങ്ങളിലും, ആ വരദായിയായ രൂപത്തെ വെറ്റില, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, സുഗന്ധികൾ എന്നിവകൊണ്ട് ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം. ഇതാണ് പരമോന്നതമായ അനുഗ്രഹവും, അത്യുത്തമമായ മംഗളവും. ഈ ആരാധന എല്ലാമലിനതകളും നീക്കി, ദുഷ്ടന്മാരെയും പാപികളെയും നശിപ്പിക്കുകയും, സദാചാരികൾ വളരെക്കാലമായി അനുഷ്ഠിക്കുകയും, മുണ്ടൻമാരും ദർഭകുചയും ധരിക്കുന്നവരും പിന്തുടരുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ആരാധന വിവിധ വിനോദങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതാണ്; പുതുവധുവിന്റെയും യുവതികളുടെയും വീര്യവും അതിൽ പ്രകടമാവുന്നു. അതിലെ ദൈവികരൂപത്തിന് താമരയിലപോലെയുള്ള വിശുദ്ധമായ കണ്ണുകൾ, മനോഹരമായ അർദ്ധചന്ദ്രം അലങ്കാരമായി, സമസ്ത ഉത്തമഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ രൂപം, പ്രേമികളാൽ ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നവണ്ണം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവൻ എല്ലാ ശക്തികളെയും തടസ്സങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഏക രക്ഷിതാവും, ഭയാനകമായ രൂപവും, വ്യാപകമായ ഉഗ്രഹാസ്യവും ഉള്ളവനും തന്നെയാണ്. ലോകസഞ്ചാരഭയത്തെ നീക്കി, യോഗിനിമാരിൽ ഭയമുണർത്തി, ദേവസേനകളുടെ അധിപതിയായും, ചന്ദ്രൻ സൂര്യൻപോലുള്ള പ്രകാശമുള്ള കണ്ണുകളോടെ അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു. നാലു കൈകളോടെ, ശംഖം, ഗദ, ആയുധങ്ങൾ എന്നിവ കൈവശം വഹിച്ച്, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ചും, കനൽമേഘത്തിന്റെ ഭംഗിയുള്ളവനും, ലോകങ്ങളെ ആനന്ദിപ്പിക്കുകയും, പ്രപഞ്ചത്തിനും പ്രേമികൾക്കും പ്രശസ്തിയിലൂടെയും ആനന്ദം പകരുകയും ചെയ്യുന്നു. ആദ്യവും ശാശ്വതവുമായ ബ്രഹ്മം, വിശുദ്ധതയ്ക്ക് സമർപ്പിതനും, സിദ്ധിയും ഇച്ഛകളും നൽകുന്നവനും, സേവ്യനും, ഭക്തിയോടെ അനുഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നവനും, ഹരിയും ഹരനും സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് ആരാധിക്കുന്നവനും തന്നെയാണ്. ഈ വിശുദ്ധമായ ഭൈരവാഷ്ടകം ഒരാൾ പ്രഭാതത്തിൽ പാരായണം ചെയ്യേണ്ടതാണ്; അത് ദുഷ്ടസ്വപ്നങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുകയും, ആഗ്രഹിച്ച ഫലങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യും. രാജസദസ്സിലും, തർക്കങ്ങളിലും, യുദ്ധങ്ങളിലും, കഷ്ടകാലങ്ങളിലും ഈ ഭൈരവാഷ്ടകം ഏകാഗ്രതയോടെ പാരായണം ചെയ്താൽ ദാരിദ്ര്യവും ദു:ഖവും നീങ്ങും. ഭൈരവൻ എന്ന ഉത്തമൻ, ഭവഭയത്തിൽ ആകുലരായവർക്ക് ആരാധ്യനാണ്. ഇങ്ങനെ, 'കാലഭൈരവതീർത്ഥയാത്രാവിവരണം' എന്ന അറുപത്തിനാലാമത്തെ അധ്യായം, അവന്തിക്ഷേത്ര മഹത്മ്യഭാഗത്തിൽ, മഹാസ്കന്ദപുരാണത്തിന്റെ അഞ്ചാമത്തെ ഖണ്ഡത്തിൽ, എൺപതിനായിരത്തി ഒന്ന് ശ്ലോകങ്ങളടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥത്തിൽ സമാപിക്കുന്നു. അനന്തരം, മഹാമനോഹരമായ ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വത്തെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഒരുത്തൻ, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സന്യാസിയെ സമീപിച്ചു: "ഭൂമിയിലെ പാപങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്ന ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായ ആ കഥ ദയവായി എന്നോട് പറയൂ. അതു കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഒരാൾ ശാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. ജനമേജയനാൽ ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടവർ ആസ്തികന്റെ കൃപയാൽ മോചിതരായി." ജനമേജയന്റെ യാഗസമയത്ത്, ദേവേന്ദ്രന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, പിതൃങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിനായി, വാസത്തിനായി, മഹാകാലവനത്തിലെ മനോഹരമായ കുശസ്ഥലിയിൽ, അതിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പുരാതനപ്രസിദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മം യോഗനിദ്രയിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതേ സ്ഥലത്ത് മഹാതേജസ്സുള്ള ലോമശമുനിയും നിലകൊള്ളുന്നു. മഹാകാലന്റെ ശക്തിയുടെ കാരണത്താൽ, അവിടെ കാലചക്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. അവിടെയാണ് ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, ചീത്തജാതിയിൽ ജനിച്ചിട്ടും, മോചനമുണ്ടായത്. അതിനാൽ എല്ലാവരും അവിടെ വിശ്രമം പ്രാപിക്കണം. ആസ്തികമുനിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഏലാപത്രൻ, കംബലൻ, കർക്കോടകൻ, ധനഞ്ജയൻ, പത്മകൻ, അർബുദൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ള സർപ്പന്മാർ, ആ സ്ഥലത്ത് അതിമനോഹരവും ഉത്തമവുമായ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉദിച്ചുവന്നു. അവ വലിയ പുണ്യവും, വലിയ പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നതുമായ സ്ഥാനങ്ങളാണ്. അവിടം എപ്പോഴും അപ്സരസ്സുകളും മഹാന്മാരും സേവനം ചെയ്യുന്നു. അവിടെയാണ് കമലനയനായ മഹാവിഷ്ണു, ശേഷനഗത്തിൽ ശയനിച്ചിരിക്കുന്നു.