പുണ്യപ്രദമായ ആ തീർത്ഥം എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുകയും, അനവധി പുണ്യഫലങ്ങൾ നൽകുകയും, ഭക്തന്റെ എല്ലാ അഭിലാഷങ്ങളും പൂർണ്ണമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആ പുണ്യസ്ഥലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ വീരലോകം പ്രാപിക്കും. എല്ലാ നാഗതീർത്ഥങ്ങളിലും അതാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടത്; ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ ഫലങ്ങളും അതുവഴി ലഭിക്കും. അതിനെ ഒറ്റനോട്ടം കാണുന്നതു മതി — എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അകറ്റപ്പെടും. മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ആ മഹത്തായ തീർത്ഥത്തെ വിശദമായി വിവരണം ചെയ്യണമെന്നുവേണ്ടി അപേക്ഷിച്ചു. അപ്പോൾ, കാലചക്രത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ യോഗിനീകൾ അവിടെയെത്തി തങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തയായ കാളി എന്ന യോഗിനിയാണ് ശ്രേഷ്ഠയും പരമശക്തിയുമുള്ളത്. ഭഗവാൻ, അവളുടെ കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്ന ദോഷങ്ങളും ദുരിതങ്ങളും അകറ്റി. തുടർന്ന് പരമാത്മാവിന്റെ ശക്തിയാൽ കാലന്റെ ആ കർമ്മങ്ങൾ നിർജ്ജീവമാക്കി. കോട്ടരി എന്ന ഇരുണ്ട മായാജാലം മാതാക്കളായി ആരും ഓർക്കുന്നില്ല. ധാർമ്മികനായ ആ ആത്മാവ് അവരെ നിയന്ത്രണവിധേയരാക്കി; അവർ ഭക്തന്റെ എല്ലാ അഭിലാഷങ്ങളും പൂർണ്ണമാക്കുന്നു. അവൻ എപ്പോഴും കിഴക്കോട്ട്, മരുഭൂമിക്ക് അപ്പുറത്താണ് വസിക്കുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച് ചതുര്ദശി, അഷ്ടമി, നവമി ദിവസങ്ങളിൽ, വിവാഹത്തിൽ, പ്രസവത്തിൽ, മറ്റെല്ലാ ശുഭസമയങ്ങളിലും, ആ വരദായകസ്വരൂപത്തെ പാന്സു, സുഗന്ധങ്ങൾ, അഗർബത്തികൾ എന്നിവയാൽ ആരാധിക്കണം. ഇതാണു പരമോന്നതമായ അനുഗ്രഹം; അതാണ് പരമശുഭം. എല്ലാ അശുദ്ധികളും അകറ്റുന്നു, ദുഷ്ടന്മാരെയും പാപികളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു, ദീർഘകാലമായി സജ്ജനന്മാർ അനുഷ്ഠിക്കുന്നതും, മുണ്ഡിതശിരസ്സും ദർഭകൂർത്തവസ്ത്രധാരികളും പാലിക്കുന്നതുമാണിത്. പലവിധ വിനോദങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, പുതുവധുക്കളുടെയും യുവതികളുടെയും വീര്യം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതുമാണ് ഈ തീർത്ഥം. താമരപ്പൂവിനപോലെ ശുദ്ധമായ കണ്ണുകളും, മനോഹരമായ അർദ്ധചന്ദ്രവുമുള്ള ഭാവവും, എല്ലാ ഉത്തമഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നമായ രൂപവും, പ്രേമികൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ രൂപം ധരിക്കുന്നതും, എല്ലാ ശക്തികളെയും തടയുന്നവളും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഏക രക്ഷകനും, ഭയങ്കരമായ രൂപവും, വലിയ ചിരിയും ഉള്ളവളുമാണ്. ഭവസംസാരഭയത്തെ അകറ്റുന്നവൻ, യോഗിനിമാരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവൻ, ദേവഗണങ്ങളുടെ അധിപൻ, ചന്ദ്രസൂര്യപ്രഭയുള്ള കണ്ണുകൾ ഉള്ളവൻ. നാലു കൈകളും, ശംഖം, ഗദ, ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വഹിക്കുന്നതും, പീതാംബരം ധരിച്ചവനും, കനൽമേഘത്തിൻറെ ഭംഗിയുള്ളവനുമാണ്. ലോകങ്ങൾക്കും വിശ്വത്തിനും പ്രിയങ്കരനും, പ്രിയജനങ്ങൾക്കും പ്രശസ്തിയാൽ പ്രിയങ്കരനുമാണ്. ആദ്യവും നിത്യവുമായ ബ്രഹ്മസ്വരൂപം, ശുചിത്വത്തിലെ ഭക്തനും, സിദ്ധിയും കാമ്യഫലവും നൽകുന്നവനും, സേവ്യനും, ഭക്ത്യാലങ്കൃതനും, ഹരി-ഹരന്മാരാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവനും, സൃഷ്ടിക്കാലത്തു സജ്ജന്മാർ ആരാധിക്കുന്നവനുമാണ്. ഈ ഭൈരവാഷ്ടകം രാവിലെ ഭക്തൻ ജപിക്കണം; ദുഷ്പ്നങ്ങൾ അകറ്റുകയും ആഗ്രഹിച്ച ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുകയും ചെയ്യും. രാജസഭയിൽ, വിവാദത്തിൽ, യുദ്ധത്തിൽ, കഷ്ടതകളിൽ — എവിടെയും — അതു ശ്രദ്ധയോടെ ജപിക്കണം; ദാരിദ്ര്യവും ദു:ഖവും അകറ്റാൻ അതു സഹായിക്കും. ഭവഭയത്തിൽ വിറയക്കുന്നവർ ഭൈരവനെ ഭക്ത്യാലയിച്ച് ആരാധിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് കാളഭൈരവതീർത്ഥയാത്രയുടെ വിവരണം, അവന്തി ദേശമഹാത്മ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട്, മഹാസ്കന്ദപുരാണത്തിലെ അഞ്ചാംഖണ്ഡത്തിലെ അൻപത്തിയൊന്നായിരത്തി എൺപതിനാലാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. മഹർഷേ, ആ ഉത്തമതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വം കൂടി ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ ഭൂമിയിൽ പാപം അകറ്റുന്ന ഏറ്റവും പവിത്രമായ കഥ എന്നോട് പറഞ്ഞുതരണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു. അതു കേൾക്കുന്നതു മാത്രം മതി — ശാപങ്ങൾ അകറ്റപ്പെടും. ജനമേജയനാൽ ദഹിക്കപ്പെട്ടവർ ആസ്തികന്റെ കൃപയാൽ മോചിതരായി. ജനമേജയൻ നടത്തിയ യാഗസമയത്ത്, ദേവേന്ദ്രന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, പിതാക്കന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിനായി, വാസത്തിനായി, മഹാകാളവനത്തിലെ അതി മനോഹരമായ കുശസ്ഥലീ എന്ന സ്ഥലത്ത്, അതിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത്, പുരാതനവും പ്രശസ്തവുമായ ഒരു പുണ്യസ്ഥലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അവിടെ, അനന്തമായ ബ്രഹ്മൻ യോഗനിദ്രയിൽ ലീനനായി വിശ്രമിക്കുന്നു. അവിടെയും അതിവിശിഷ്ടനായ ലോമശമഹർഷിയും നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.