രാജാവേ, ജീവിതത്തിനോ സമ്പത്തിനോ ജപങ്ങൾക്കോ എന്ത് ഉപയോഗം? ഇനികളും, അവിടെയുണ്ടാകുന്ന കീടങ്ങൾ, പുഴുവുകൾ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, മാൻമരങ്ങൾ — ഇവർ ആഗ്രഹങ്ങളോടെയോ ആഗ്രഹമില്ലാതെയോ അവിടെ മരിക്കുന്നവരാണ്, രാജാവേ. എന്നാൽ, ഈ പുരാണം വിശ്വാസത്തോടെ ദിവസവും കേൾക്കുന്നവർക്ക് അതുല്യമായ ഫലം ലഭിക്കും. അതുകൊണ്ടു തന്നെ, എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടെ ആ തിരുത്തയാത്ര നിർബന്ധമായും ചെയ്യേണ്ടതാണെന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ, അർബുദ മഹാത്മ്യശ്രവണഫലത്തെ കുറിച്ചുള്ള അറുപത്തിമൂന്നാമത്തെ അധ്യായം, അർബുദഖണ്ഡത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ ഭാഗം, പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ എഴുപതാം ഭാഗം, എൺപത്തിയൊന്നായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള സ്കന്ദമഹാപുരാണത്തിൽ സമാപിക്കുന്നു. ശ്രീ ജഗദംബയെ വന്ദിച്ചു, ഇപ്പോൾ അവന്തി ഖണ്ഡത്തിൽ അവന്തി ദേശത്തിന്റെ മഹത്വം ആരംഭിക്കുന്നു. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: സൃഷ്ടികർത്താക്കൾ പോലും ഈ ലോകജന്മത്തിന്റെ ഭീതിയിൽ നിന്നും മോചനം നേടാൻ, ധ്യാനത്തിൽ മനസ്സു നിശ്ചലമാക്കിയവർക്കു മാത്രമേ അറിയാവുന്ന അവ്യക്ത സ്വരൂപിയായ ആ ഭഗവാനെ നമസ്കരിക്കുന്നു. വിശ്വാസം ഉണരുന്ന പ്രവർത്തികളെ പരിശ്രമത്തോടെ ഞാൻ വിവരിക്കട്ടെ. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ലോകങ്ങളിൽ ഗംഗാ നദി ത്രയീമാർഗ്ഗമായി പ്രശസ്തിയാണ്. സൂര്യപുത്രിയായ യമുനാ ലോകങ്ങളെ വിശുദ്ധമാക്കുന്നതിൽ പ്രശസ്തയാണ്. ചന്ദ്രഭാഗ, വിതസ്ത, അമരകണ്ഠകത്തിലെ നർമദ — ഇവയും അവിടെയുണ്ട്. കൂടാതെ, കെദാര, പുഷ്കര, കായവർോഹണ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. അവിടെയാണു പാപങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിയായ ശ്രീ മഹാകാലൻ വസിക്കുന്നത്. ആ പുണ്യസ്ഥലം ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു; കലികാലത്തിലെ പാപങ്ങൾക്കു അന്ത്യമിടുന്നു. എത്രയോ തീർത്ഥങ്ങൾ, എത്രയോ ലിംഗങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്. അവയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്റെ ജിജ്ഞാസ വളരെ വലുതാണ്. പരമപവിത്രമായ ആ സ്ഥലം, മഹാദേവിയുടെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ, എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു. മേരുപർവതത്തിൽ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു ശിഖരമുണ്ട്. അതിന്മേൽ വിവിധ ഖനിജങ്ങളാൽ മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ശുദ്ധമായ സ്ഫടികവേദികയും ഉണ്ട്. അവിടെയെല്ലാം മാൻമരങ്ങളും സിംഹങ്ങളും കൂട്ടങ്ങളായി ചുറ്റും സഞ്ചരിക്കുന്നു; ആനകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കാറ്റിൽ ഇളകുന്ന വൃക്ഷക്കൂട്ടങ്ങൾ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട നിലമണലുകളാണ് അവിടെ. വള്ളികൾകൊണ്ടുള്ള മനോഹരമായ വാസസ്ഥലങ്ങൾ, ആനന്ദത്തിനുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ, സിദ്ധരായ മുനിമാരുടെയും വിദ്യാധരരുടെയും വിശ്രമസ്ഥലങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്. അത്യന്തം ആനന്ദകരമായ ആ വനത്തിൽ, മുഴുവൻ ദേശവും പ്രകാശിക്കുന്നു. അവിടെ ദിവ്യസ്ത്രീകളുടെ മധുരഗാനങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നു. അനവധി വാദ്യോപകരണങ്ങളുടെ മഹത്തായ ശബ്ദം ഉരുണ്ടിറങ്ങുന്നു. കോടിക്കണക്കിന് നിലവിളക്കുകൾ പോലെ തിളങ്ങുന്ന അശുദ്ധിയില്ലാത്ത തൂണുകൾ കൊണ്ട് ആലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അപ്സരസുകളുടെ മനോഹരമായ നൃത്തങ്ങൾ അവിടത്തെ ഭംഗിയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. മുനിമാരുടെ സമ്മേളനങ്ങൾ, തപസ്സുകാരുടെ കൂട്ടങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും കാണാം. അവിടെ വാക്പതിയായ ഭഗവാൻ ശങ്കരനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു. ആ മुनിമാരിൽ നിന്നു കൃഷ്ണദ്വൈപായനനെന്ന മഹർഷി ഉദിച്ചുവന്നു. ഭവനോടു ഭക്തിയോടെ കയ്യുകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു. മഹാകാലന്റെ മഹത്വം ജീവജാലങ്ങളുടെ മായയെ നശിപ്പിക്കുന്നു. മഹാകാലക്ഷേത്രത്തിന്റെ പവിത്രതയെക്കുറിച്ച് ദയവായി വിവരിക്കുക, പ്രഭുവേ. ഇവിടെ വസിക്കുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഫലവും, ഇവിടെയെ മരിക്കുന്നവരുടെ ഗതിയും എന്താണ്? ഈ ശ്മശാനം എങ്ങനെ പുണ്യഭൂമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു? എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത് മാതൃകാസ്ഥാനമായും അറിയപ്പെടുന്നത്? ഇവിടെ മരിച്ചവർക്ക് വീണ്ടും ജന്മമില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലം 'വന്ധ്യ' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ശ്മശാനം ജീവജാലങ്ങൾക്ക് വളരെ പ്രിയപ്പെട്ടതുമാണ്. ഏകാംര, ഭദ്രകാള, കരവീരവനം, ഭാരത, കെദാര, ദൈവികമായ രുദ്രന്റെ മഹാഭവനം — ഇവയും ഈ മഹത്വത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.