സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ദിവ്യവും അത്യന്തം മനോഹരവുമായ നഗരമാണ് അയോധ്യ. ആ നഗരം ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും പടയാളികളും നിറഞ്ഞു, സമൃദ്ധിയിലും മഹത്വത്തിലും തിളങ്ങുന്നു. നഗരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും നന്നായി ക്രമീകരിച്ച വാസസ്ഥലങ്ങൾ നാലായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. പുഷ്പിച്ച താമരകളാൽ ഭംഗിയായി കിളിർക്കുന്ന കുളങ്ങളും അളവിലേറെ അഴകും ഈ നഗരത്തിന് ഉണ്ട്. വീണ, വംശി, മൃദംഗം തുടങ്ങിയ സംഗീതോപകരണങ്ങളുടെ മധുരധ്വനികളാൽ മുഴങ്ങുന്ന ഈ നഗരം ശാല, താല, തേങ്ങ, പ്ലാവ്, നെല്ലിക്ക തുടങ്ങിയ മരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതുപോലെ മാവു, വിൽവം, അശോകം തുടങ്ങിയ മരങ്ങളും, മാലതി, ജാതി, ബകുലം, പാടലി, നാഗം, ചമ്പകം തുടങ്ങിയ പൂക്കളും, നിമ്പം, ജമ്പീരം, വാഴ, മാതുളം, വലിയ പഴങ്ങൾ എന്നിവയും ഈ നഗരത്തിൽ കുലുങ്ങുന്നു. ദൈവസമാനമായ തേജസ്സുള്ള രാജകുമാരന്മാർ അഹങ്കാരമില്ലാതെ ഇവിടെ വസിക്കുന്നു. ബൃഹസ്പതിസമാനമായ ബുദ്ധിയും മാന്യതയും ഉള്ള പ്രശസ്ത കവി-ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഇവർക്കൊപ്പമുണ്ട്. ഉച്ചൈശ്രവസിനെപ്പോലെയുള്ള കുതിരകളും ദിശാപാലകരെപ്പോലെയുള്ള ആനകളും നഗരത്തിന് അഭിമാനമാണ്. സൂര്യവംശത്തിൽ പിറന്ന മഹാരാജാക്കന്മാർ ഈ നഗരത്തിന്റെ തീരത്ത് ജനിച്ചു. വിശുദ്ധമായ ജലങ്ങൾ ഒഴുകുന്ന ഈ നദീതീരത്ത് തേനീച്ചകളും പക്ഷികളും സംഗീതം പാടുന്നു. ധർമ്മത്തിന്റെ സാരവും ഉത്തമജലത്തിന്റെ ശുദ്ധിയും ഇവിടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഈ നഗരത്തിന്റെ തെക്കേ അങ്കുലിൽ നിന്ന് ഹരിയുടെ നദിയായ ജഹ്നവി ഉദിച്ചുവന്നതുകൊണ്ടു, ഈ രണ്ട് നദികളും ദേവതകളാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായവയാകുന്നു. ഇതുവരെ, കലശത്തിൽ ജനിച്ച അഗസ്ത്യമഹർഷി അയോധ്യയിൽ എത്തി. അവിടെ നിന്ന് അദ്ദേഹം തീർത്ഥയാത്രയും അനുസൃത ക്രമത്തിൽ നടത്തി, എല്ലാ ദേവതകളെയും ശുദ്ധമായ രീതിയിൽ ആരാധിച്ചു. തീർത്ഥമഹിമ അനുഭവിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ, അഗസ്ത്യൻ മൂന്നു രാത്രികൾ അയോധ്യയിൽ താമസിച്ചു തീർത്ഥയാത്ര പൂർത്തിയാക്കി. അദ്ദേഹം അങ്ങോട്ട് വന്നപ്പോൾ, അത്യന്തം ഭംഗിയോടെ ആനന്ദം നിറഞ്ഞ മുഖം കാണാൻ കഴിഞ്ഞു. അഗസ്ത്യന്റെ വരവിൽ അപ്പോൾ തന്നെ പരമാനന്ദത്തിന്റെ ഒരു പ്രവാഹം നിങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഉണർന്നു. ഈ ആനന്ദം എങ്ങനെയാണ് ഉയർന്നുവന്നത്, ബ്രാഹ്മണാ, എന്നറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷേ, ഇതൊരു അത്ഭുതകരമായ മഹത്തായ വിസ്മയമാണ്! അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഈ സമയത്ത് എന്റെ ഉള്ളിൽ ആനന്ദത്തിന്റെ പ്രവാഹം ഉണർന്നു. അയോധ്യാ നഗരത്തിന്റെ പരമഗൗരവവും അനവധി ഗുണങ്ങളും എന്നെ ആനന്ദത്തിലാഴ്ത്തുന്നു. തീർത്ഥയാത്രയുടെ ക്രമം എന്താണ്? വിശുദ്ധസ്ഥലങ്ങൾ ഏവ? യുക്തിയായ രീതികൾ എന്തൊക്കെയാണ്? ദയവായി ഇതെല്ലാം വിശദമായി പറയൂ, മഹർഷേ. നിങ്ങളുടെ ചോദ്യത്തിലൂടെ അയോധ്യയുടെ മഹത്വം വെളിപ്പെടുന്നു. 'അ' എന്ന അക്ഷരം ബ്രഹ്മാവിനെയും 'യ' എന്ന് അക്ഷരം വിഷ്ണുവിനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മഹത്യയുൾപ്പെടെ മഹാപാപങ്ങൾ ചെയ്തവർക്കുപോലും, ഈ വിഷ്ണുനഗരം ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല. ഈ നഗരത്തിന്റെ മഹത്വം ആരാണ് വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയുക, തപസ്സിന്റെ നിധിയേ? സഹസ്രധാരയിൽ നിന്ന് കിഴക്കോട്ടൊരയോജന ദൂരമാണ് നഗരത്തിന്റെ പരിധി. തെക്കും വടക്കും അതിന്റെ അതിരുകൾ സരയൂയുടെയും അസാ നദിയുടെയും ഇടയിലാണെന്ന് പറയുന്നു. ഈ നഗരം മീനാകൃതിയിലാണ്, വിഷ്ണുവിന്റെ സ്വന്തം നഗരം എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. പടിഞ്ഞാറ്, ഗോപ്രതാര എന്ന സ്ഥലമാണ് നഗരത്തിന്റെ തലചിഹ്നം. കിഴക്കോട്ട് നഗരത്തിന്റെ പുച്ഛഭാഗവും, നടുവ് തെക്കും വടക്കും ഇടയിലുമാണ്. ഈ നഗരത്തിന്റെ പഴയ മഹത്വവും അതിന്റെ ശ്രേഷ്ഠതയും അറിയപ്പെടുന്നു. മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, ഈ നഗരം എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ പ്രശസ്തമായതായിപ്പോയി? അഗസ്ത്യൻ വിശദീകരിച്ചു: ഒരിക്കൽ വിഷ്ണുശർമ എന്ന മഹാനായ ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. യോഗധ്യാനത്തിൽ സ്ഥിരമായും, വിഷ്ണുവിനുള്ള ആരാധനയിൽ ലയിച്ചും, വിഷ്ണു സാക്ഷാൽ ഇവിടെ വസിക്കുന്നു എന്ന വിശ്വാസത്തോടെ അയോധ്യയിൽ എത്തിയവനായിരുന്നു.