സ്വർഗ്ഗത്തെയും മോക്ഷത്തെയും കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ, മനുഷ്യർക്കായി ഭൂമി അതിൽ ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് മഹർഷികൾ പറഞ്ഞു. മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തിൽ ത്രിവിധഫലങ്ങൾ—അവയുടെ സ്വഭാവം—നീ ഇതിനകം വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ, പുണ്യം ക്ഷയിച്ചാൽ, ആ ആദ്യ രണ്ട് ഫലങ്ങൾ സാധാരണയായി കുറയുന്നു. എന്നാൽ, അതുല്യമായ ആ പ്രാപ്തി, നീ പറഞ്ഞതുപോലെ, ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനത്തിലൂടെയാണ് മാത്രം സാദ്ധ്യമാകുന്നത്. അങ്ങനെയെങ്കിൽ, ആ ജ്ഞാനം എവിടെയാണ് ഉദിക്കുന്നത്? വേറിട്ടുള്ള ഗ്രന്ഥപഠനം പോലുള്ളവ ഇല്ലാതെ, ആ ജ്ഞാനം എവിടെയാണ് ലഭ്യമാകുന്നത്? ശരീരധാരികളായ ജീവികളിൽ, മറ്റ് എല്ലാവരും ജ്ഞാനവും യോഗവും കര്മവും ആചരിക്കുന്നതിൽ ആശ്രയിക്കുന്നവരാണെന്ന് പറഞ്ഞു. എന്നാൽ, ചില വിശിഷ്ടസ്ഥലങ്ങളുടെ മഹിമയാൽ, ചെറിയ ശ്രമം മതിയാകുന്നു; അശ്ഭം ധരിച്ചാലോ, രുദ്രാക്ഷം ധരിച്ചാലോ, ഒരിക്കൽ പോലും ഭഗവാനെ സ്മരിച്ചാലോ, അത്ര മാത്രം മതിയാകുന്നു. അങ്ങനെയല്ലാതെ, അവിടെയെ വെറുതെ താമസിച്ചാലും—even അജ്ഞാനത്താൽ—even അങ്ങനെ ജീവികൾക്ക് ആ മഹത്വം ലഭ്യമാകും. മിശ്രജാതികളായവർക്കും, മൃഗയോനികളിൽ ജനിച്ചവർക്കും ഈ അനുഗ്രഹം ലഭ്യമാണ്. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, മൃകണ്ഡുപുത്രനും മറ്റു മഹർഷികളും ചേർന്ന് അതിന്റെ വിശദീകരണം തുടർന്നു. അപ്പോൾ, നന്ദികേശ്വരൻ പറഞ്ഞു: "മഹർഷേ, മഹേശ്വരഭക്തന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് നീ ചോദിച്ചു. ദൈവം താൻ ഓരോ കര്മത്തിന്റെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് ആ സ്ഥലങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. നീ അതിനെക്കുറിച്ച് വിശദമായി അന്വേഷിച്ചതുകൊണ്ട് മഹത്തായ ഉപകാരമാണ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. കുറച്ച് കര്മങ്ങൾ ചെയ്താലും, ജ്ഞാനത്തിലൂടെയും, ഈ സ്ഥാനങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രാപിക്കാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ, വൈരാഗ്യമുള്ളവർക്ക്, പുനർജന്മം എങ്ങനെ ഒഴിവാക്കാം എന്നതും ചിന്തിക്കാം. മുൻപ് ഞാൻ ചില പ്രദേശങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചതാണ്. അവയിൽ ചിലത് ഗംഗാതീരത്തും, ചിലത് ശരസ്വതീതീരത്തും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ചിലത് നർമദാതീരത്തും, മറ്റൊന്നുകൾ ഗോദാവരീതീരത്തുമാണ്. ചിലത് സമുദ്രത്തോടു ചേർന്നു, ചിലത് ദ്വീപുകളിൽ, മറ്റൊന്നുകൾ ശരസ്വതിക്ക് സമീപം. കുറച്ച് സ്ഥലം കൃഷ്ണയും വെണ്ണയും നദികളുടെ തീരത്തും, മറ്റൊന്നുകൾ തുങ്ഗഭദ്രയുടെ സമീപത്തുമാണ്. ചിലത് കാവേരിതീരത്തും, മറ്റു ചിലത് വേഗവതീതീരത്തും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. എയർാവതീതീരത്തും യതുകങ്ക്ഷിയുടെ സമീപത്തുമാണ് മറ്റൊന്നുകൾ. കുറച്ച് സ്ഥലം കന്യാതീരത്തും, ചിലത് കുമാരിതീരത്തും, മറ്റു ചിലത് തമസാ, വരുണാ നദികളുടെ സമീപത്തുമാണ്. ചിലത് വിപാശയുടെ സമീപത്തും, മറ്റൊന്നുകൾ ശതദ്രുതീരത്തുമാണ്. ചിലത് ബിന്ദുസാരസരസ്സിന്റെ സമീപത്തും, മറ്റൊന്നുകൾ പമ്പാസരസ്സിന്റെ തീരത്തുമാണ്. ചിലത് മാലിനീതീരത്തും, മറ്റൊന്നുകൾ ഗന്ധവതീതീരത്തുമാണ്. ചിലത് ഇന്ദ്രദ്യുമ്നസരസ്സിൽ, മറ്റൊന്നുകൾ മണികണ്ഠികയിൽ, ചിലത് പാതാളഗംഗയുടെ സമീപത്തും, മറ്റൊന്നുകൾ ശരാവതിയുടെ സമീപത്തുമാണ്. കുറച്ച് സ്ഥലം ലോഹിത്യയുടെ സംഗമത്തിലും, ചിലത് കാലാമാ തീരത്തുമാണ്. ചിലത് സുരലോപയുടെ സമീപത്തും, മറ്റൊന്നുകൾ പയോഷ്ണീതീരത്തുമാണ്. അഞ്ചു ക്രോഷം വിശുദ്ധിയുള്ള വാരാണസിയുടെ പുണ്യപ്രദേശം ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു. എവിടെയും കപാലമോചനമുണ്ടെങ്കിൽ, അവിടെ കാലഭൈരവനും ഉണ്ടാകും. ഗയയും പ്രയാഗയും കൂടി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്—ഇരുവരും എല്ലാ പ്രാപ്തികളും നൽകുന്നവയാണു. കേദാരം എന്നത് കേട്ടിട്ടുണ്ടല്ലോ, അവിടെയാണ് ഭഗവാൻ മഹേഷ് മഹിഷരൂപം ധരിക്കുന്നത്. ബദരികാശ്രമം പുരുഷന്മാർക്ക് എല്ലാ സിദ്ധികളും നൽകുന്ന സ്ഥലമാണ്. നൈമിഷ പ്രദേശം മഹാദേവൻ വസിക്കുന്നതായും നീ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അമരേശം എന്ന സ്ഥലം എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പൂരിപ്പിക്കുന്നതാണെന്ന് പറയുന്നു. പുഷ്കരം എന്ന മഹത്തായ സ്ഥലം ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു. ആശാഢദേവികൾ വസിക്കുന്ന ശുദ്ധപ്രദേശവും, ദണ്ഡിമുണ്ടി എന്ന സ്ഥലവും ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നിട്ടുണ്ട്." ഇങ്ങനെ, ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, മഹർഷികൾക്ക് ആ മഹത്തായ സ്ഥലങ്ങളുടെ മഹിമയും, അവയുടെ വിശിഷ്ടതയും വിശദമായി അവതരിപ്പിച്ചു.