ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೇ ಸುವಿಖ್ಯಾತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಧನಸಂಚಕಃ
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಧನಸಂಚಕ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಇದ್ದನು.
ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇತ್ಯಸೌ ವಿಪ್ರೋ ವೇದಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದಕಃ
ಅವನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವನು ವೇದಗಳನ್ನೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನೂ ನಿಂದಿಸುವವನಾಗಿದ್ದನು.
ನಾಸ್ತಿಕೋ ದೇವತೀರ್ಥೇಷು ಪರದ್ರವ್ಯಾಪಹಾರಕಃ
ಅವನು ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನೂ ನಂಬದವನಾಗಿದ್ದನು, ಇತರರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುವವನಾಗಿದ್ದನು.
ಏವಮಾಯುಃಪರಿಕ್ಷೀಣೋ ಧನಹೀನೋಽಭವತ್ತದಾ
ಹೀಗೆ ಅವನ ಆಯುಷ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು, ಅವನು ದರಿದ್ರನಾದನು.
ಗತಶ್ಚೌರ್ಯಪ್ರಸಂಗೇನ ಯಾತ್ರಿಕೈಃ ಸಹ ಸಂಗತಃ 5.1.68.
ಅವನು ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡನು.
ನೀತಃ ಸಂಯಮಿನೀಂ ವಿಪ್ರಸ್ತತ್ಕಾಲಂ ಯಮಕಿಂಕರೈಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯಮನ ಸೇವಕರು ಅವನನ್ನು ನಿಯಮದ ಮನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು.
ದೃಷ್ಟೋಽಸೌ ಧರ್ಮರಾಜೇನ ತದಾ ಪತ್ಯಪರಾಯಣಃ
ಅವನು ಧರ್ಮರಾಜನಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು, ಆತನು ತನ್ನ ಯಜಮಾನನಿಗೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು.
ಶೃಣುಧ್ವಂ ಕಿಂಕರಾಃ ಸರ್ವೇ ಯೂಯಮೇಕಾಗ್ರಮಾನಸಾಃ
ಎಲ್ಲಾ ಸೇವಕರು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಕೇಳಿರಿ.
ಗೋದಾತೀರೇ ಮೃತಃ ಪಾಪೀ ತತ್ರ ನಃ ಕಾರಣಂ ನ ಹಿ
ಈ ಪಾಪಿ ಗೋದಾವರಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸತ್ತನು; ನಮ್ಮಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲ.
ಆಯಾಂತಿ ಗೌತಮೀತೀರೇ ಸಿಂಹಸ್ಥೇಽಪಿ ಬೃಹಸ್ಪತೌ
ಸೂರ್ಯನು ಸಿಂಹ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ಅವರು ಗೌತಮೀ ತೀರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.
ತೇನ ಪುಣ್ಯಪ್ರಭಾವೇನ ನೋಽಸ್ಮಾಕಂ ಕಾರಣಂ ಕ್ವಚಿತ್
ಆ ಪುಣ್ಯದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ನಮಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.
ಏವಂ ತೈರ್ಮೋಚಿತೋ ವಿಪ್ರಃ ಪುನರ್ಬ್ರಹ್ಮಗತಿಂ ಗತಃ
ಹೀಗೆ, ಅವರಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದನು.
ಕಿಂ ತಪಃ ಕಿಂ ಚ ದಾನಂ ಚ ಕಿಂ ತೀರ್ಥವ್ರತಸೇವನಮ್
ಯಾವುದು ತಪಸ್ಸು? ಯಾವುದು ದಾನ? ಯಾವುದು ತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ವ್ರತಗಳ ಆಚರಣೆ?
ಯೇನ ಪುಣ್ಯಪ್ರಭಾವೇನ ವ್ರತಭಂಗೋ ನ ಜಾಯತೇ
ಯಾವ ಪುಣ್ಯದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವ್ರತ ಭಂಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ?
ಯತ್ರ ರುದ್ರಸರಃ ಪ್ರೋಕ್ತಮೃಷಿಣಾ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿನಾ ।। 5.1.68.
ಅಲ್ಲಿ ತತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ ಋಷಿಯು ರುದ್ರಸರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದನು.
ಕೋಟಿಕೋಟಿಸುತೀರ್ಥಾನಿ ವರ್ತಂತೇ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ
ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕೋಟಿಕೋಟಿ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಗಳು ಇವೆ.
ತತ್ತೀರ್ಥಸ್ಯೋತ್ತರೇ ಭಾಗೇ ಸುತೀರ್ಥಂ ಸರ್ವಕಾಮದಮ್
ಆ ತೀರ್ಥದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಸುತೀರ್ಥವಿದೆ.
ಯಸ್ಯ ದರ್ಶನಮಾತ್ರೇಣ ಸರ್ವಯಜ್ಞಫಲಂ ಲಭೇತ್
ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ನೋಡಿದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಇತಿ ತಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ ದ್ವಿಜೋಽಗಾತ್ಕುಮುದ್ವತೀಮ್
ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕುಮುದ್ವತಿಗೆ ಹೋದನು.
ಸದ್ಯಃ ಪುಣ್ಯವತಾಂಲೋಕಾನ್ಪ್ರಾಪ್ತೋ ವೈ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಃ
ಅತಿಕ್ಷಣವೇ, ಆ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನು ಪುಣ್ಯವಂತರ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದನು.
ಇತಿ ಶ್ರೀಸ್ಕಾಂದೇ ಮಹಾಪುರಾಣ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಪಞ್ಚಮ ಆವಂತ್ಯಖಣ್ಡೇಽವನ್ತೀಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯೇಽಖಂಡೇಶ್ವರಮಹಿಮವರ್ಣನನಾಮಾಷ್ಟಷಷ್ಟಿತಮೋಽಧ್ಯಾ ಯಃ
ಹೀಗೆ, ಅಶೀತ್ಯಾಯಿರ ಸಂಹಿತೆಯ ಐದನೇ ಅವಂತ್ಯಖಂಡದ ಅವಂತೀ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಖಂಡೇಶ್ವರ ಮಹಿಮೆಯ ವರ್ಣನೆಯೆಂಬ ಅರವತ್ತೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು.
ಕೀರ್ತಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪೂರ್ವಂ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಸ್ಯ ಪೃಚ್ಛತಃ
ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಕೇಳಿದಾಗ ವಿವರಿಸಿದ್ದನು.
ಶೃಣು ವತ್ಸ ಮಹೀಪೃಷ್ಠೇ ಶಿಪ್ರಾ ದಿವ್ಯತರಾ ನದೀ
ನೋಡು ಮಗನೇ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಪವಿತ್ರ ನದಿಯಾದ ಶಿಪ್ರಾ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ.
ಯಸ್ಯ ದರ್ಶನಮಾತ್ರೇಣ ಮಹಾಪಾಪಕ್ಷಯೋ ಭವೇತ್
ಅವಳನ್ನು ಕೇವಲ ನೋಡಿದರೂ ದೊಡ್ಡ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
ತಸ್ಯ ಸ್ಥಾನೇ ಗತೋ ಭಾನುರ್ಯಾಮ್ಯಾಯನಕರಃ ಪರಃ
ಅವಳ ಬಳಿ, ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭಾನು, ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯನು, ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.
ತತ್ರ ಮೃತಾಃ ಪ್ರವರ್ತಂತೇ ಯೋಗಿನೋಽಪಿ ಪರಂತಪ
ಅಲ್ಲಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸುವವನೇ, ಯೋಗಿಗಳು ಸತ್ತರೂ ಕೂಡ ಅವರ ಪಯಣ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.
ನ ತೇಷಾಂ ಸದ್ಗತಿರ್ವತ್ಸ ಸತ್ಯಮೇವ ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ
ಮಗನೇ, ಅವರಿಗೇನು ಉತ್ತಮ ಗತಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ; ನಾನಿದು ನಿಜವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ತೇಷಾಮುದ್ಧರಣಾರ್ಥಾಯ ತೀರ್ಥಮೇತದ್ವಿನಿರ್ಮಿತಮ್
ಅವರ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಚರಾಚರಮಿದಂ ವಿಶ್ವಂ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ಜಗತ್ಪತೇ
ಜಗದೀಶ್ವರನೇ, ಚಲಿಸುವದು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದದು ಸೇರಿ ಈ ಎಲ್ಲ ಜಗತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.
ಚಾತುಮಾಸ್ಯೇ ಹರೌ ಸುಪ್ತೇ ಧರ್ಮಾಽಽಚಾರವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ
ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಹರಿಯು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯ ನಿಯಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.