ಸೂತ ಉವಾಚ ಅಸ್ತಿ ಪುಣ್ಯತಮಂ ಖ್ಯಾತಂ ಸಮಸ್ತೇ ಧರಣೀತಲೇ । ತತ್ರ ಯೇ ಮಾನವಾಸ್ತೀರ್ಥೇ ಸಮ್ಯಕ್ಛ್ರದ್ಧಾಸಮನ್ವಿತಾಃ
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಒಂದು ತಾಣವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ, ಯಾರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೋ—
ಮಧ್ಯೇ ಸ್ಥಿತೇ ನ ತೇ ಯಾಂತಿ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನೌ ಕಥಂಚನ
ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಕೆಳಹುಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಕೃತಘ್ನಾ ನಾಸ್ತಿಕಾಶ್ಚೌರಾ ಮರ್ಯಾದಾಭೇದಕಾಸ್ತಥಾ ವಿಮಾನವರಮಾರೂಢಾಃ ಸ್ತೂಯಮಾನಾಶ್ಚ ಕಿಂನರೈಃ
ಅಪಕೃತಜ್ಞರು, ನಾಸ್ತಿಕರು, ಕಳ್ಳರು, ಮર્યಾದೆ ಮೀರುವವರೂ ಕೂಡ, ಕಿನ್ನರರು ಹೊಗಳುತ್ತಾ ಉತ್ತಮ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಏರುತ್ತಾರೆ.
ಕಿಂ ಪ್ರಭಾವಂ ಸಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಪರಂ ಕೌತೂಹಲಂ ಹಿ ನಃ
ಅದರ ಶಕ್ತಿ ಯಾವುದು? ನಮಗೆ ತುಂಬಾ ಕುತೂಹಲ ಇದೆ, ದಯಮಾಡಿ ಹೇಳು.
ನಾನಾವಿಹಂಗಸಂಘುಷ್ಟೇ ನಾನಾವೃಕ್ಷಸಮಾಕುಲೇ
ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗಿನ ಶಬ್ದ, ಹಲವಾರು ಮರಗಳ ಗುಂಪು ತುಂಬಿದೆ.
ಸಮಾಯಾತಾ ಮಹಾರೌದ್ರಾ ಲುಬ್ಧ ಕಾಶ್ಚಾಪಪಾಣಯಃ
ಅಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕವಾದ, ಲೋಭಿಯಾದ, ದುಷ್ಟ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಬೇಟೆಗಾರರು ಬಂದರು.
ಏತಸ್ಮಿನ್ನಂತರೇ ದೃಷ್ಟಂ ಮೃಗಯೂಥಂ ತರೋರಧಃ
ಅದಾಗ, ಒಂದು ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಹಿರಿದಾದ ಜಿಂಕೆಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ನೋಡಲಾಯಿತು.
ಅಥ ತಾಁಲ್ಲುಬ್ಧಕಾನ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದೂರತೋಽಪಿ ಭಯಾತುರಾಃ
ಆ ಬೇಟೆಗಾರರನ್ನು ದೂರದಲ್ಲಿಯೇ ನೋಡಿ, ಆ ಜಿಂಕೆಗಳು ಭಯದಿಂದ ತುಂಬಿದವು.
ಅಥ ತೇ ಸನ್ನಿಧೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಗಂಭೀರಂ ಸಲಿಲಾಶಯಮ್ ೬.೨೩.
ಅವರು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ನೀರಿನ ಕೆರೆಯನ್ನು ಕಂಡರು.
ತತಸ್ತತ್ಸಲಿಲಸ್ಯಾಂತಸ್ತೇ ಮೃಗಾಃ ಸರ್ವ ಏವ ಹಿ
ಆ ಜಿಂಕೆಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
ಅಥ ತಾನ್ಮಾನುಷೀಭೂತಾನ್ಪಪ್ರಚ್ಛುರ್ಲುಬ್ಧಕಾ ಮೃಗಾನ್ ಕೇನ ಮಾರ್ಗೇಣ ನಿರ್ಯಾತಂ ತಸ್ಮಾದ್ವದತ ಮಾ ಚಿರಮ್
ಅನಂತರ, ಆ ಜಿಂಕೆಗಳು ಮಾನವರಾಗಿ ಬದಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಬೇಟೆಗಾರರು ಕೇಳಿದರು: 'ನೀವು ಯಾವ ದಾರಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟಿರಿ? ಬೇಗ ಹೇಳಿ.'
ತೀರ್ಥಸ್ಯಾಽಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವೇನ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಸತ್ಯಂ ನ ಸಂಶಯಃ
ಈ ತೀರ್ಥದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನೀವು ಇದನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೀರಿ, ಇದು ನಿಜ, ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ಸ್ನಾನಮಾತ್ರಾತ್ತತಃ ಸರ್ವೇ ದಿವ್ಯಮಾಲ್ಯಾನುಲೇಪನಾಃ
ಅವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣ, ದೈವಿಕ ಹೂಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.
ಸ್ನಾನಮಾತ್ರೇಣ ತೇ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಲುಬ್ಧಕಾಸ್ತಾದೃಶಂ ವಪುಃ
ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದಮಾತ್ರಕ್ಕೆ, ಆ ಬೇಟೆಗಾರರು ಕೂಡ ಅದೇ ರೀತಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದರು.
ತಥಾ ಮಾನುಷ್ಯಮಾಪನ್ನಾ ಮೃಗಾಸ್ತೋಯಾವಗಾಹನಾತ್
ಹಾಗೆ ಮಾನವನ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದ ಆ ಜಿಂಕೆ ನೀರಿಗೆ ಇಳಿದು ಹೋಯಿತು.
ಆಚ್ಛನ್ನಂ ಪಾಂಸುಭಿಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ವಾಯುನಾ ಶಕ್ರಶಾಸನಾತ್
ಇಂದ್ರನ ಆದೇಶದಿಂದ ಗಾಳಿ ಆ ಜಾಗವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿತು.
ವಲ್ಮೀಕರಂಧ್ರಮಾಸಾದ್ಯ ತನ್ನಿಷ್ಕ್ರಾಂತಂ ಪುನರ್ದ್ವಿಜಾಃ
ಆಮೇಲೆ ಆ ಮುಳ್ಳುಗೋಡಿನ ರಂಧ್ರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅದರಿಂದ ಹೊರಬಂದರು.
ಯತ್ರ ಸ್ನಾತಃ ಪುರಾ ಸದ್ಯಸ್ತ್ರಿಶಂಕುಃ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ ೬.೨೩.
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹಿಂದೆ ಒಮ್ಮೆ ತ್ರಿಶಂಕು ಎಂಬ ರಾಜನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ್ದನು.
ಏತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾತ್ತತ್ರ ಸ್ನಾತಾಃ ಸಾರಂಗಲುಬ್ಧಕಾಃ
ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆ ಬೇಟೆಯವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಇತಿ ಶ್ರೀಸ್ಕಾಂದೇ ಮಹಾಪುರಾಣ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠೇ ನಾಗರಖಣ್ಡೇ ಹಾಟಕೇಶ್ವರಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯೇ ಮೃಗತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನಂನಾಮತ್ರಯೋವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಇದರಿಂದ ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೃಗತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆ ವಿವರಿಸುವ ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
ಅಪರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠಾಃ ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶನಮ್
ಮತ್ತೊಂದು ಇದೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಳಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಅದು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಅಯನೇ ದಕ್ಷಿಣೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಯಸ್ತತ್ಪೂಜ್ಯ ಸಮಾಹಿತಃ
ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ, ಯಾರು ಅದನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ—
ಸ ಮೃತೋಽಪ್ಯಯನೇ ಯಾಮ್ಯೇ ತದ್ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಮಂ ಪದಮ್
ಅವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಯಿದರೂ ಕೂಡ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತಥಾ ಚೈವೋತ್ತರೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ಯಥಾವಿಧಿ ಸೋಽಪಿ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪದಂ ಪುಣ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಂಜಾಯತೇ ಸುಖೀ
ಹಾಗೆಯೇ ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ, ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೂ, ಅವನು ಕೂಡ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಸುಖಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಕಥಂ ನಿವೇದ್ಯತೇ ತತ್ರ ಸಮ್ಯಗಾತ್ಮಾಽ ಯನದ್ವಯೇ
ಆ ಎರಡು ಆಯನಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ?
ತಸ್ಮಿನ್ದೃಷ್ಟೇಽಥವಾ ಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ಯತ್ಫಲಂ ಲಭ್ಯತೇ ನರೈಃ
ಅದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ, ಮಾನವರು ಯಾವ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ?
ತದಾ ಕ್ರಮೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ವ್ಯಾಪ್ತಂ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಸಚರಾಚರಮ್
ಆಗ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ, ಚರಾಚರ ಸಮೇತವಾದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಆವರಿಸಲಾಯಿತು.
ಹಾಟಕೇಶ್ವರಜೇ ಕ್ಷೇತ್ರೇ ಸಂನ್ಯಸ್ತಃ ಪ್ರಥಮಃ ಕ್ರಮಃ
ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲಾಯಿತು.
ತೃತೀಯಸ್ಯ ಸಮುದ್ಯೋಗಂ ಯದಾ ಚಕ್ರೇ ಸ ಚಕ್ರಧೃಕ್
ಚಕ್ರಧಾರಿ ವಿಷ್ಣು ಮೂರನೇ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ—
ಪಾದಾಗ್ರೇಣಾಥ ಸಂಭಿನ್ನೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೇ ನಿರ್ಮಲಂ ಜಲಮ್ 6.24.
ಅವನ ಕಾಲಿನ ತುದಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಭೇದಿಸಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧವಾದ ನೀರು ಹೊರಬಂದಿತು.