ಸ್ವಯಂ ವಸ್ತುಮಶಕ್ತೋಪಿ ವಾಸಯೇತ್ತೀರ್ಥವಾಸಿನಮ್
ತಾನೇ ಅಲ್ಲ ವಾಸಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನಿಗೆ ವಾಸ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು.
ಕಾಶ್ಯಾಂ ವಸಂತಿ ಯೇ ಧೀರಾ ಆಪಂಚತ್ವ ವಿನಿಶ್ಚಯಾಃ
ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳು, ಮೃತ್ಯುವಿನ ಸಮೀಪವನ್ನು ಅರಿತವರು,
ಇತ್ಥಂ ವಿಮೃಶ್ಯ ಬಹುಶಃ ಸ್ಥಾಣುರ್ವಾರಾಣಸೀಗುಣಾನ್
ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ವಾರಾಣಸಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ಸ್ಥಾಣು (ಶಿವನು),
ತಾರಕತ್ವಂ ಸಮಾಗಚ್ಛ ಗಚ್ಛಾತಿ ಸ್ವಚ್ಛಮಾನಸ
ಪವಿತ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಕಿ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ.
ತಿಲಪರ್ಣ ಸ್ಧೂಲಕರ್ಣ ದೃಮಿಚಂಡ ಪ್ರಭಾಮಯ
ತಿಲಪರ್ಣ, ಧೂಲಕರ್ಣ, ದೃಮಿಚಂಡ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದವರು,
ವೀರಭದ್ರ ಕಿರಾತಾಖ್ಯ ಚತುರ್ಮುಖ ನಿಕುಂಭಕ 4.2.53.
ವೀರಭದ್ರ, ಕಿರಾತ ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳವರು, ಚತುರ್ಮುಖ, ನಿಕುಂಭಕ,
ನಾದ್ರೀಣಾಂ ನ ಸಮುದ್ರಾಣಾಂ ನ ದ್ರುಮಾಣಾಂ ಮಹೀಯಸಾಮ್ 4.2.53.
ಪರ್ವತಗಳಿಗಲ್ಲ, ಸಮುದ್ರಗಳಿಗಲ್ಲ, ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳಿಗಲ್ಲ,
ತಾರಕೇಶಂ ಮಹಾಲಿಂಗಂ ತಾರಕಾಖ್ಯೋ ಗಣೋತ್ತಮಃ 4.2.53.
ತಾರಕೇಶ, ಮಹಾಲಿಂಗ, ಮತ್ತು ತಾರಕ ಎಂಬ ಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು,
ಸ್ಕಂದ ಉವಾಚ ಕುಂಭಸಂಭವ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶೃಣೋತ್ವವಹಿತೋ ಭವಾನ್
ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು: ಕುಂಭನಂದನೆ, ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ನೀನು ಮನಸ್ಸು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಕೇಳು.
ಕಪರ್ದೀ ನಾಮ ಗಣಪಃ ಶಂಭೋರತ್ಯಂತವಲ್ಲಭಃ
ಕಪರ್ಡಿ ಎಂಬ ಗಣಪನು, ಶಂಭುವಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನು.
ಕುಂಡಂ ಚಖಾನ ತಸ್ಯಾಗ್ರೇ ವಿಮಲೋದಕ ಸಂಜ್ಞಕಮ್
ಅವನ ಮುಂದೆ ವಿಮಲೋದಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕೆರೆಯನ್ನು ತೋಡಿದನು.
ಇತಿಹಾಸಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತತ್ರ ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ಪುರಾ
ಅಲ್ಲಿ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪುರಾತನ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಏಕಃ ಪಾಶುಪತ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ವಾಲ್ಮೀಕಿರಿತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಃ
ಪಾಶುಪತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಅತ್ಯುತ್ತಮನು, ಅವನನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಏಕದಾ ಸ ಹಿ ಹೇಮಂತೇ ಮಾರ್ಗೇ ಮಾಸಿ ತಪೋಧನಃ
ಒಂದು ಬಾರಿ, ಹಿಮಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಆ ತಪಸ್ವಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ಚಕಾರ ಭಸ್ಮನಾ ಸ್ನಾನಮಾಪಾದತಲಮಸ್ತಕಮ್
ಅವನು ಪಾದದ ತುದಿಯಿಂದ ತಲೆಯವರೆಗೆ ಬೂದಿಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದನು.
ನ್ಯಸ್ತಮಸ್ತಕಪಾಂಸುಶ್ಚ ಸಂಧ್ಯಾಮಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕೀಂ ಸ್ಮರನ್
ತಲೆಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿಸಿ, ಆತ್ಮಸ್ಮರಣೆಯ ಸಂಧ್ಯಾ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ನೆನೆಸಿದನು.
ಕೃತ್ವಾ ಸಂಹಾರಮಾರ್ಗೇಣ ಸಪ್ರಮಾಣಂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಮ್
ಸಂಹಾರದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿದನು.
ಪ್ರಣವಂ ಪುರತಃ ಕೃತ್ವಾ ಷಡ್ಜಾದಿಸ್ವರಭೇದತಃ 4.2.54.
ಓಂ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ನಾದವನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು, ಷಡ್ಜಾದಿ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.
ಅಂಗಹಾರೈರ್ಮನೋಹಾರಿ ಚಾರೀ ಮಂಡಲಸಂಯುತಮ್
ಆಕರ್ಷಕ ಅಂಗಸಂಚಾಲನೆ, ಸುಂದರ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.
ಅದ್ರಾಕ್ಷೀದ್ರಾಕ್ಷಸಂ ಘೋರಮತೀವ ವಿಕೃತಾಕೃತಿಮ್
ಅವನು ಭಯಾನಕವಾದ, ಬಹಳ ವಿಚಿತ್ರ ರೂಪದ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ರೂಕ್ಷಸ್ಫುಟಿತಕೇಶಾಗ್ರಂ ಮಹಾಲಂಬ ಶಿರೋಧರಮ್
ಆ ರಾಕ್ಷಸನ ಕೂದಲು ಒಣದು, ತುದಿಗಳು ಚಿದಿದವು, ಕುತ್ತುಬಾ ತುಂಬಾ ಉದ್ದವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು.
ಮಹಾವಿಶಾಲಮೌಲಿಂ ಚ ಪ್ರೋರ್ಧ್ವೀಭೂತಶಿರೋರುಹಮ್
ಅವನ ತಲೆ ದೊಡ್ಡದು, ವಿಶಾಲವಾಗಿತ್ತು, ಕೂದಲು ಮೇಲಕ್ಕೆ ನಿಂತಿತ್ತು.
ಪ್ರಲಂಬಿತ ಲಲಜ್ಜಿಹ್ವಮತ್ಯುತ್ಕಟ ಕೃಕಾಟಿಕಮ್
ನಾಲಿಗೆ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು, ಕಂಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಹಲ್ಲುಗಳು ತುಂಬಾ ಹೊರಗೆ ಬಂದಿದ್ದವು.
ನಿಮಗ್ನಕಕ್ಷಾಕುಹರಂ ಶುಷ್ಕಹ್ರಸ್ವ ಭುಜದ್ವಯಮ್
ಅವನ ಕೈಕುಳಗಳು ಒಳಗೆ ಹೋದವು, ಎರಡೂ ಕೈಗಳು ಒಣದು, ಸೊರಗಿದವು.
ವಿಶುಷ್ಕ ಪಾಂಸುಲೋತ್ಕ್ರೋಡಂ ಪೃಷ್ಠಲಗ್ನೋದರತ್ವಚಮ್
ಮೂಸು ಎಲುಬಿನಂತೆ ಒಣದು, ಧೂಳಿನಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಚರ್ಮ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
ಪ್ರಲಂಬ ಸ್ಫಿಗ್ಯುಗಯುತಂ ಶುಷ್ಕಮುಷ್ಕಾಲ್ಪಮೇಹನಮ್
ಹಿಂಭಾಗದ ಭಾಗಗಳು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು, ಲಿಂಗವು ಒಣದು, ಮೂತ್ರೇಂದ್ರಿಯವು ಸಣ್ಣದಾಗಿತ್ತು.
ಅಸ್ಥಿಚರ್ಮಾವಶೇಷಂ ಚ ಶಿರಾಜಾಲಿತವಿಗ್ರಹಮ್
ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲುಬು ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿತ್ತು, ಶಿರಾ ಜಾಲಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು.
ಅತಿವಿಸ್ತೃತ ಪಾದಂ ಚ ದೀರ್ಘವಕ್ರಕೃಶಾಂಗುಲಿಮ್ 4.2.54.
ಅವನ ಕಾಲುಗಳು ತುಂಬಾ ಅಗಲವಾಗಿದ್ದವು, ಬೆರಳುಗಳು ಉದ್ದ, ವಕ್ರ ಮತ್ತು ಸೊರಗಿದವು.
ವಿಕಟಂ ಭೀಷಣಾಕಾರಂ ಕ್ಷುತ್ಕ್ಷಾಮಮತಿಲೋಮಶಮ್
ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ಭೀಕರವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಭಯಂಕರವಾಗಿ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸೊರಗಿದನು, ತುಂಬಾ ಕೂದಲುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದನು.
ಮೂರ್ತಂ ಭಯಾನಕಮಿವ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಭಯಪ್ರದಮ್ ಅತಿದೀನಾನನಂ ಕಸ್ತ್ವಮಿತಿ ಧೈರ್ಯೇಣ ಪೃಷ್ಟವಾನ್
ಅವನು ಜೀವಂತ ಭಯದ ರೂಪವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಭಯ ಉಂಟುಮಾಡುವವನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು; ಮುಖ ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಧೈರ್ಯದಿಂದ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಕೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಯಾರು?' ಎಂದು.