ಜಾತೋ ಮೃತೋ ಬಹುಷು ತೀರ್ಥವರೇಷು ರೇ ತ್ವಂ ಜಂತೋ ನ ಜಾತು ತವ ಶಾಂತಿರಭೂನ್ನಿಮಜ್ಯ
ಅನೇಕ ಪುಣ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಸತ್ತರೂ, ಓ ಜೀವಿ, ನೀನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದಷ್ಟೆ ಶಾಂತಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.
ಅನ್ಯತ್ರ ತೀರ್ಥ ಸಲಿಲೇ ಪತಿತೋದ್ವಿಜನ್ಮಾ ದೇವಾದಿಭಾವಮಯತೇ ನ ತಥಾ ತು ಕಾಶ್ಯಾಮ್
ಬೇರೆ ತೀರ್ಥಗಳ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವನು ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಮಹಾನ್ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದು, ಆದರೆ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ನೈಷಾ ಪುರೀ ಸಂಸೃತಿರೂಪಪಾರಾವಾರಸ್ಯ ಪಾರಂ ಪುರಹಾ ಪುರಾರಿಃ
ಈ ನಗರವು ಸಂಸಾರದ ಸಾಗರದ ದಡವಲ್ಲ; ನಗರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಪುರಾರಿ ಈ ನಗರದ ದಡವಾಗಿದೆ.
ತೀರ್ಥಾಂತರಾಣಿ ಮನುಜಃ ಪರಿತೋಽವಗಾಹ್ಯ ಹಿತ್ವಾ ತನುಂ ಕಲುಷಿತಾಂ ದಿವಿ ದೈವತಂ ಸ್ಯಾತ್
ಮನುಷ್ಯನು ಬೇರೆ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಪಾಪಪೂರ್ಣ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೈವಿಕನಾಗಬಹುದು.
ವಾರಾಣಸೀ ಸಮರಸೀಕರಣಾದೃತೇಪಿ ಯೋಗಾದಯೋಗಿಜನತಾಂ ಜನತಾಪಹಂತ್ರೀ
ವಾರಾಣಸಿಯ ಸಮಾನತೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಯೋಗಿಗಳಾಗಲಿ, ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲದವರಾಗಲಿ, ಅವಳು ಎಲ್ಲರ ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.
ವಾರಾಣಸೀ ಪರಿಸರೇ ತನುಮಿಷ್ಟದಾತ್ರೀಂ ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮನಿಲಯಾಮಹಹಾವಿಸೃಜ್ಯ
ವಾರಾಣಸಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ, ಅವಳು ಇಷ್ಟದ ದೇಹವನ್ನು ನೀಡುವವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳ ನೆಲೆ, ಮತ್ತು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ.
ಆಃಕಾಶಿವಾಸಿಜನತಾ ನನು ವಂಚಿತಾಭೂದ್ಭಾಲೇ ವಿಲೋಚನವತಾವನಿತಾರ್ಧಭಾಜಾ
ಅಯ್ಯೋ, ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು ವಂಚಿತರಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳು ಭಾಲದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನಿರುವವನ ಅರ್ಧದೇಹವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
ವಾರಾಣಸೀ ಸ್ಫುರದಸೀಮಗುಣೈಕಭೂಮಿರ್ಯತ್ರ ಸ್ಥಿತಾಸ್ತನುಭೃತಃಶಶಿಭೃತ್ಪ್ರಭಾವಾತ್
ವಾರಾಣಸಿ ಅನಂತ ಗುಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಏಕಮಾತ್ರ ನೆಲ; ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ಚಂದ್ರಧಾರಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ.
ಆನಂದಕಾನನಮಿದಂ ಸುಖದಂ ಪುರೈವ ತತ್ತ್ರಾಪಿ ಚಕ್ರಸರಸೀ ಮಣಿಕರ್ಣಿಕಾಽಥ 4.1.30.
ಇದು ಆನಂದದ ವನ, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿಯೂ ಚಕ್ರದ ಸರೋವರ, ಮಣಿಕರ್ಣಿಕಾ ಇದೆ.
ವಾರಾಣಸೀಹ ವರಣಾಸಿ ಸರಿದ್ವರಿಷ್ಠಾ ಸಂಭೇದಖೇದಜನನೀ ದ್ಯುನದೀ ಲಸಚ್ಛ್ರೀಃ
ಇಲ್ಲಿ ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿಗಳಾದ ವರಣಾ ಮತ್ತು ಅಸಿ ಸೇರುತ್ತವೆ; ಆಕಾಶಗಂಗೆಯು ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ಅವುಗಳ ಸಂಗಮಕ್ಕೂ ದುಃಖಕ್ಕೂ ತಾಯಿ.
ಕಿಂ ವಿಸ್ಮೃತಂ ತ್ವಹಹಗರ್ಭಜಮಾಮನಸ್ಯಂ ಕಾರ್ತಾಂತದೂತಕೃತಬಂಧನ ತಾಡನಂ ಚ
ನೀನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅನುಭವಿಸಿದ ನೋವು, ಹುಟ್ಟುವಾಗಲಾದ ಕಷ್ಟ, ಯಮದೂತರ ಬಂಧನ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷೆಯ ವೇದನೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತೆಯೇನು?
ತೀರ್ಥಾಂತರಾಣಿ ಕಲುಷಾಣಿ ಹರತಿ ಸದ್ಯಃ ಶ್ರೇಯೋ ದದತ್ಯಪಿ ಬಹು ತ್ರಿದಿವಂ ನಯಂತಿ
ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಗಳು, ಅಲ್ಪ ದೋಷ ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಪಾಪವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತವೆ, ಮಹಾ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕರನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.
ಕಾಶೀಪುರೀ ಪರಿಸರೇ ಮಣಿಕರ್ಣಿಕಾಯಾಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ತನುಂ ತನುಭೃತಸ್ತನುಮಾಪ್ನುವಂತಿ
ಕಾಶಿ ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ, ಮಣಿಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವರು ಪುನಃ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪ್ರಭಾವಮತುಲಂ ಮಣಿಕರ್ಣಿಕಾಯಾಂ ಯಃ ಪುದ್ಗಲಂ ತ್ಯಜತಿ ಚಾಶುಚಿಪೂಯಗಂಧಿ
ಮಣಿಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅಶುದ್ಧವಾದ ದುರ್ಗಂಧ ದೇಹವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋದವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ರಾಗಾದಿದೋಷಪರಿಪೂರ ಮನೋ ಹೃಷೀಕಾಃ ಕಾಶೀಪುರೀಮತುಲದಿವ್ಯಮಹಾಪ್ರಭಾವಾಮ್
ರಾಗಿ ಮೊದಲಾದ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತುಂಬಿರುವವರು, ಅಪಾರ ದೈವಿಕ ಮಹಿಮೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಶಿ ನಗರವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು.
ವಾರಾಣಸೀಂ ಸ್ಮರಹರಪ್ರಿಯರಾಜಧಾನೀಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕುತೋ ವ್ರಜಸಿ ಮೂಢ ದಿಗಂತರೇಷು
ಓ ಮೂಢನಾದವನೇ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ವಾರಾಣಸಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನೀನು ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಏಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ?
ವಿದ್ಯಾ ಧನಾನಿ ಸದನಾನಿ ಗಜಾಶ್ವಭೃತ್ಯಾಃ ಸ್ರಕ್ಚಂದನಾನಿ ವನಿತಾಶ್ಚ ನಿತಾಂತ ರಮ್ಯಾಃ ।। ಸ್ವರ್ಗೋಪ್ಯಗಮ್ಯ ಇಹ ನೋದ್ಯಮಭಾಜಿಪುಂಸಿ ವಾರಾಣಸೀತ್ವಸುಲಭಾ ಶಲಭಾದಿಮುಕ್ತಿಃ। ಧಾತ್ರಾ ಧೃತಾನಿ ತುಲಯಾ ತುಲನಾಮವೈತುಂ ವೈಕುಂಠಮುಖ್ಯಭುವನಾನಿ ಚ ಕಾಶಿಕಾ ಚ
ಓದು, ಹಣ, ಮನೆ, ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಸೇವಕರು, ಹೂಮಾಲೆ, ಚಂದನ, ಸುಂದರ ಮಹಿಳೆಯರು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ಕೊಡಲಾರವು; ಆದರೆ ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ, ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಹಾರಿ ಹೋಗುವ ಜ್ಯೋತಿಯಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ತೂಕ ಹಾಕಿದರೂ, ವೈಕುಂಠದಂತಹ ಲೋಕಗಳಿಗಿಂತ ಕಾಶಿಯೇ ಮೇಲಾಗಿದೆ.
ಕಾಶೀ ಪುರೀಮಧಿವಸನ್ದ್ರಿನರೋನರೋಪಿಹ್ಮಾರೋಪ್ಯಮಾಣಇಹಮಾನ್ಯಹವೈಕರುದ್ರಃ 4.1.30.
ಕಾಶಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು, ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವಾಗ, ಅವರನ್ನೇ ಶಿವನು ಸ್ವತಃ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸ್ಥಿರಾಪಾಯಂ ಕಾಯಂ ಜನನಮರಣಕ್ಲೇಶನಿಲಯಂ ವಿಹಾಯಾಸ್ಯಾಂ ಕಾಶ್ಯಾಮಹಹಪರಿಗೃಹ್ಣೀತ ನ ಕುತಃ
ಈ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ ದೇಹವನ್ನು, ಹುಟ್ಟುಮರಣದ ನೋವಿನ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದಿರುವುದು ಏಕೆ?
ಅಹೋ ಲೋಕಃ ಶೋಕಂ ಕಿಮಿಹ ಸಹತೇ ಹಂತಹತಧೀರ್ವಿಪದ್ಭಾರೈಃ ಸಾರೈರ್ನಿಯತನಿಧನೈರ್ಧ್ವಸಿತ ಧನೈಃ
ಅಯ್ಯೋ, ಈ ಲೋಕವು ಇಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನು ಏಕೆ ಸಹಿಸುತ್ತಿದೆ? ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯು ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ, ಸಂಕಟಗಳಿಂದ ಬಾಧಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಸಂಪತ್ತು ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ಮರಣದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಾಶಿವಾಸಿನಿಜನೇ ವನೇಚರೇದ್ವಿತ್ರಿಭುಜ್ಯಪಿ ಸಮೀರಭೋಜನೇ
ಕಾಶಿಯ ಜನರ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುವುದೇ ಉತ್ತಮ, ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಸಿಗುವ ಆಹಾರವನ್ನೇ ತಿಂದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ.
ನಾಸ್ತೀಹ ದುಷ್ಕೃತಕೃತಾಂ ಸುಕೃತಾತ್ಮನಾಂ ವಾ ಕಾಚಿದ್ವಿಶೇಷಗತಿರಂತಕೃತಾಂ ಹಿ ಕಾಶ್ಯಾಮ್
ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಪ ಮಾಡಿದವರಿಗೂ, ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರಿಗೂ, ಮರಣದ ನಂತರ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗತಿ ಇಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಂತ್ಯ ಒಂದೇ.
ಶಶಕಾ ಮಶಕಾ ಬಕಾಃ ಶುಕಾಃ ಕಲವಿಂಕಾಶ್ಚ ವೃಕಾಃ ಸಜಂಬುಕಾಃ
ಮೊಲಗಳು, ಈಗೆಗಳು, ಕೊಕ್ಕರೆಗಳು, ಗಿಳಿಗಳು, ಚಿಟ್ಟೆಗಳು, ಕೊಳಿಗಳು ಮತ್ತು ನರಿ—all
ಅರುದ್ರರುದ್ರಾಕ್ಷಫಣೀಂದ್ರಭೂಷಣಾಸ್ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಚಂದ್ರಾರ್ಧಧರಾಧರಾಗತಾಃ
ರುದ್ರಾಕ್ಷ ಧರಿಸಿದವರು, ಹಾವುಗಳನ್ನು ಆಭರಣವಾಗಿ ಹಾಕಿದವರು, ಮೂವರು ರೇಖೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ಧರಿಸಿದವರು, ಪರ್ವತವನ್ನು ಹಿಡಿದವರು—
ಯಾವಂತ ಏವ ನಿವಸಂತಿ ಚ ಜಂತವೋಽತ್ರ ಕಾಶ್ಯಾಂ ಜಲಸ್ಥಲಚರಾ ಝಷಜಂಬುಕಾದ್ಯಾಃ
ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜೀವಿಗಳು ಇದ್ದಾರೋ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೀನುಗಳು, ನರಿ ಮುಂತಾದವುಗಳು—
ಯೇ ತು ವರ್ಷೇಷವೋರುದ್ರಾ ದಿವಿ ದೇವಿ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ
ದೇವಿಯೇ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ರುದ್ರರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು—
ರುದ್ರಾ ದಶ ದಶ ಪ್ರಾಚ್ಯವಾಚೀ ಪ್ರತ್ಯಗುದಕ್ಸ್ಥಿತಾಃ
ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಹತ್ತು ರುದ್ರರು ಇದ್ದಾರೆ: ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ, ಉತ್ತರ, ದಕ್ಷಿಣ.
ಅಸಂಖ್ಯಾತಾಃ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯೇ ರುದ್ರಾ ಅಧಿಭೂತಲೇ 4.1.30.
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ರುದ್ರರು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ಎಣಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ.
ದೈನಂದಿನೇಽಥ ಪ್ರಲಯೇ ತ್ರಿಶೂಲಕೋಟೌ ಸಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪುರೀಂ ಹರಃ ಸ್ವಾಮ್ 4.1.30.
ಪ್ರತಿ ದಿನದ ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹರನು ತನ್ನ ನಗರವನ್ನು ತ್ರಿಶೂಲದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಅತಃ ಪರಂ ಕಲಶಜ ಕಿಂ ಶುಶ್ರೂಷಸಿ ತದ್ವದ
ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಬೇಕೆಂದು ನೀನು ಬಯಸುತ್ತೀಯೋ, ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನೆ, ಅದನ್ನು ಹೇಳು.