ಭೂತ್ವಾ ರಾಜಕುಮಾರೋಪಿ ನಾಲಂಕುರ್ಯಾ ಮಮೋದರಮ್
ನೀನು ರಾಜಕುಮಾರನಾದರೂ, ನನ್ನ ಗರ್ಭವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಅಧಿಜಾನುಧರಾಜಾನೇರ್ಮಾನೇನ ಪರಿಬೃಂಹಿತಮ್
ಮೆಟ್ಟಿಲು ಮೇಲೆ ಇಡುವ ರಾಜನ ಮಗ ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದೀಯಲ್ಲ.
ಕುಕ್ಷಿಂ ಹಿತ್ವಾ ಕಿಮವಸಃ ಸುರುಚೇಶ್ಚ ಸುರೋಚಿಷಮ್
ಗರ್ಭವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದ ಮೇಲೆ, ನಿನಗೆ ಯಾವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ? ಸುರುಚಿಯ ಪ್ರಕಾಶವೂ ನಿನಗಿಲ್ಲ.
ಪತನ್ನಿಪೀತಬಾಷ್ಪಾಂಬುರ್ಧೈರ್ಯಾತ್ಕಿಂಚಿನ್ನ ಚೋಕ್ತವಾನ್
ಅವನು ಬಿದ್ದು, ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒಳಗೆ ನುಂಗಿಕೊಂಡು, ಸ್ವಲ್ಪ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಏನೂ ಹೇಳದೆ ನಿಂತನು.
ನಿಯಂತ್ರಿತೋ ಮಹಿಷ್ಯಾಶ್ಚ ತಸ್ಯಾಃ ಸೌಭಾಗ್ಯಗೌರವಾತ್
ಅವಳ ಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಆ ರಾಣಿ ಅವನನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು.
ಶೈಶವೈಃ ಸ ಶಿಶುರ್ನತ್ವಾ ನೃಪಂ ಸ್ವಸದನಂ ಯಯೌ
ಆ ಬಾಲಕನು, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ತನ್ನ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಹೋದನು.
ಸುಖಲಕ್ಷ್ಮ್ಯೈವಚಾಜ್ಞಾಸೀದ್ಧ್ರುವಂ ಸಮವಮಾನಿತಮ್ 4.1.19.
ಸಂತೋಷದ ಲಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಧ್ರುವನಿಗೆ ಅವಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.
ಕಿಂಚಿತ್ಪರಿಮ್ಲಾನಮಿವ ಸಸಾಂತ್ವಂ ಪರಿಷಸ್ವಜೇ
ಸ್ವಲ್ಪ ಮಂಕಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದಂತೆ ಅವನು ಆಕೆಯನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು.
ದೀರ್ಘಂ ನಿಃಶ್ವಸ್ಯ ಬಹುಶೋ ಮಾತುರಗ್ರೇ ರುರೋದ ಹ
ಅವನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಉಸಿರೆಳೆದನು ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಮುಂದೆ ಅಳತೊಡಗಿದನು.
ದುಕೂಲಾಂಚಲ ಸಂಪರ್ಕೈರ್ಮೃದುಲೈರ್ಮೃದುಪಾಣಿನಾ ವಿದ್ಯಮಾನೇ ನರಪತೌ ಶಿಶೋ ಕೇನಾಪಮಾನಿತಃ
ರಾಜನು ಇದ್ದರೂ, ತಾಯಿಯ ಮೃದುವಾದ ಕೈಯ ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿನ ಅಂಚಿನಿಂದ, ಯಾರೋ ಮಗುವಿಗೆ ಅವಮಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಅಪೋಥಸಮುಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ತಾಂಬೂಲಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಚ
ಅವನು ಕಣ್ಣೀರು ಒರೆದು, ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದನು.
ಸಂಪೃಚ್ಛೇ ಜನನಿ ತ್ವಾಹಂ ಸಮ್ಯಕ್ಶಂಸ ಮಮಾಗ್ರತಃ
ತಾಯಿ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ—ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳು.
ಕಥಂ ನ ಭವತೀ ಮಾತಃ ಪ್ರಿಯಾ ಕ್ಷಿತಿಪತೇರಸಿ
ತಾಯಿ, ನೀನು ರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾಗದೆ ಏಕೆ?
ಕುಮಾರತ್ವೇಪಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇ ಕಥಂ ತ್ವಹಮನುತ್ತಮಃ
ನಾನು ಕೂಡ ಇತರ ರಾಜಕುಮಾರರಂತೆ ಇದ್ದರೂ, ನಾನು ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗದೆ ಏಕೆ?
ಕಥಂ ನೃಪಾಸನಂ ಯೋಗ್ಯಮುತ್ತಮಸ್ಯ ಕಥಂ ನ ಮೇ
ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ರಾಜಾಸನ ನನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲವೆಂದು ಏಕೆ?
ಇತಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಚಸ್ತಸ್ಯ ಸುನೀತಿರ್ನೀತಿಮಚ್ಛಿಶೋಃ
ಅವನ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಮಗನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸುನೀತಿ—
ಸ್ವಭಾವಮಧುರಾಂ ವಾಣೀಂ ವಕ್ತುಂ ಸಮುಪಚಕ್ರಮೇ 4.1.19.
ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು.
ನಿವೇದಯಾಮಿ ತೇ ಸರ್ವಂ ಮಾಽಪಮಾನೇ ಮತಿಂ ಕೃಥಾಃ
ನಾನು ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವಮಾನವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಡ.
ತಯಾ ಯದುಕ್ತಂ ತತ್ಸರ್ವಂ ತಥ್ಯಮೇವ ನ ಚಾನ್ಯಥಾ
ಅವಳು ಹೇಳಿದದು ಎಲ್ಲವೂ ನಿಜವೇ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲ.
ತಯಾ ಜನ್ಮಾಂತರೇ ತಾತ ಯತ್ಪುಣ್ಯಂ ಸಮುಪಾರ್ಜಿತಮ್
ಮಗನೇ, ಅವಳು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪುಣ್ಯವೇ—
ಮಾದೃಶ್ಯೋ ಮಂದಭಾಗ್ಯಾಯಾಃ ಪ್ರಮದಾಸು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ
ಅದು ಅವಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದೆ; ನಾನು ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಂತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದೇನೆ.
ಮಹಾ ಸುಕೃತಸಂಭಾರೈರುತ್ತಮಶ್ಚೋತ್ತಮೋದರೇ
ಮಹಾ ಪುಣ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ, ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.
ಆತಪತ್ರಂ ಚ ಚಂದ್ರಾಭಂ ಶುಭೇ ಚಾಪಿ ಚ ಚಾಮರೇ
ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಬಿಳಿ ಛತ್ರ ಮತ್ತು ಶುಭಕರವಾದ ಚಾಮರಗಳು—
ತುರಂಗಮಾಶ್ಚ ತುರಗಾಸ್ತ್ವನಾಧಿವ್ಯಾಧಿಜೀವಿತಮ್
ಮತ್ತು ರೋಗವಿಲ್ಲದ, ದುಃಖವಿಲ್ಲದ ಕುದುರೆಗಳು—
ವಿಪುಲಂ ಚ ಕಲಾಜ್ಞಾನಮಧೀತಮಪರಾಜಿತಮ್
ಅವಳಿಗೆ ಕಲೆಯ ಜ್ಞಾನ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ, ಯಾರಿಂದಲೂ ಸೋಲಿಸಲಾಗದು.
ದೃಷ್ಟಿಃ ಕಾರುಣ್ಯಸಂಪೂರ್ಣಾ ವಾಣೀ ಮಧುರಭಾಷಿಣೀ
ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದಯೆ ತುಂಬಿದೆ, ಅವಳ ಮಾತುಗಳು ಸದಾ ಮಧುರವಾಗಿವೆ.
ಸರ್ವತ್ರ ಶುಚಿತಾ ತಾತ ಸಾ ಪರೋಪಕೃತಿಃ ಸದಾ ।। 4.1.19.
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅವಳು ಶುದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಪ್ರಿಯನೇ, ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಇತರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
ಸದೋಜಿರೇ ಚ ಪಾಂಡಿತ್ಯಂ ಪ್ರಾಗಲ್ಭ್ಯಂ ಚರಣಾಂಗಣೇ
ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.
ಮಾರ್ದವಂ ಸ್ತ್ರೀಪ್ರಯೋಗೇಷು ವತ್ಸಲತ್ವಂ ಪ್ರಜಾಸು ಚ
ಹೆಂಗಸರೊಡನೆ ವರ್ತಿಸುವಾಗ ಅವಳು ಮೃದುಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸದಾ ಮಮಕಾರವಿದೆ.
ವಾಸೋ ಭಾಗೀರಥೀತೀರೇ ತೀರ್ಥೇ ವಾ ಮರಣಂ ರಣೇ
ಅವಳು ಗಂಗೆಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅಥವಾ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾಳೆ.