ಧರ್ಮಮರ್ಥಂ ಚ ಕಾಮಂ ಚ ಮೋಕ್ಷಂ ಚ ನಾತುರೋ ಯತಃ ೪೨.
ಯಾರು ರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ ಯಾವುದನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾದೀನಾಂ ವೈಷಮ್ಯಂ ವ್ಯಾಧಿರುಚ್ಯತೇ ೪೨.
ವಾಯು, ಪಿತ್ತ, ಕಫ ಇವು ಸಮತೋಲನ ತಪ್ಪಿದಾಗ ಅದನ್ನು ರೋಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತಸ್ಮಾದ್ವ್ಯಾಧಿಮಯಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಶರೀರಮಿದಮಾತ್ಮನಃ ೪೨.
ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ದೇಹವೇ ರೋಗಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ತಾನಿ ನ ಸ್ವಾತ್ಮವೇದ್ಯಾನಿ ಕಿಮನ್ಯತ್ಕಥಯಾಮ್ಯಹಮ್ ೪೨.
ಇವುಗಳನ್ನು ತಾನಾಗಿ ಅರಿಯಲಾಗದು; ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಲಿ?
ತತ್ರೈಕಃ ಕಾಲಸಂಯುಕ್ತಃ ಶೇಷಾಸ್ತ್ವಾಗಂತವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ೪೨.
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತ್ರ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ತಡೆಯಲಾಗದು, ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಜಪಹೋಮಪ್ರದಾನೈಶ್ಚ ಕಾಲಮೃತ್ಯುರ್ನ ಶಾಮ್ಯತಿ ೪೨.
ಜಪ, ಹೋಮ ಅಥವಾ ದಾನಗಳಿಂದ ಕಾಲಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ವಿಷಾಣಿ ಚಾಭಿಚಾರಾಶ್ಚ ಮೃತ್ಯೋರ್ದ್ವಾರಾಣಿ ದೇಹಿನಾಮ್ ೪೨.
ವಿಷಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಮರಣದ ಬಾಗಿಲುಗಳಾಗಿವೆ.
ಸ್ವಸ್ಥೀಕರ್ತುಂ ನ ಶಕ್ನೋತಿ ಕಾಲಪ್ರಾಪ್ತಂ ಹಿ ದೇಹಿನಮ್ ೪೨.
ಯಾರ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿಸಲು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಶಕ್ನುವಂತಿ ಪರಿತ್ರಾತುಂ ನರಂ ಕಾಲೇನ ಪೀಡಿತಮ್ ೪೨.
ಕೆಲವರು ಕಾಲದ ಬಾಧೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಶಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಕಾಲಮೃತ್ಯುರಪಿ ಪ್ರಾಜ್ಞೈರ್ನೀಯತೇ ನಾಪಿ ಸಂಯುತೈಃ ೪೨.
ಬುದ್ಧಿವಂತರಿಗೂ ಕಾಲಮೃತ್ಯುವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರನ್ನೂ ಅಲ್ಲ.
ನಾಸ್ತಿ ಮೃತ್ಯುಸಮಸ್ರಾಸಃ ಸರ್ವೇಷಾಮಪಿ ದೇಹಿನಾಮ್ ೪೨.
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಮರಣದಷ್ಟೊಂದು ಭಯವೇ ಇಲ್ಲ.
ಆಬದ್ಧಾನಿ ಸ್ನೇಹಪಾಶೈರ್ಮೃತ್ಯುಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಕೃಂತತಿ ೪೨.
ಸ್ನೇಹದ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಎಲ್ಲ ಬಾಂಧವ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಣವು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.
ಜನಾಃ ಶತಾಯುಷಃ ಪಂಚಭವಂತಿ ನ ಭವನ್ತಿ ವಾ ೪೨.
ಜನರು ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕಬಹುದು, ಐದು ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಆ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದು ಅಥವಾ ತಲುಪದೇ ಇರಬಹುದು.
ಪರಮಾಯುಃ ಸ್ಥಿತಾ ಷಷ್ಟಿಸ್ತದಪ್ಯಸ್ತಿ ನ ನಿಷ್ಠಿತಮ್ ೪೨.
ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಯುಷ್ಯವು ಅರವತ್ತಿಗೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಕೂಡ ಖಚಿತವಲ್ಲ.
ತಸ್ಯಾರ್ಧಮಾಯುಷೋ ರಾತ್ರಿರ್ಹರತೇ ಮೃತ್ಯುರೂಪಿಣೀ ೪೨.
ಆ ಆಯುಷ್ಯದ ಅರ್ಧವನ್ನು ರಾತ್ರಿ ರೂಪದ ಮರಣವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ವರ್ಷಾಣಾಂ ವಿಂಶತಿರ್ಯಾತಿ ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥವರ್ಜಿತಃ ೪೨.
ಹತ್ತು ವರ್ಷ ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಅರ್ಥಗಳಿಲ್ಲದೆ ಹೋದಂತೆ ಇಪ್ಪತ್ತೂ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಹ್ರಿಯತೇರ್ದ್ಧಂ ಹಿ ತತ್ರಾಪಿ ಯಚ್ಛೇಷಂ ತದ್ಧಿ ಜೀವಿತಮ್ ೪೨.
ಅದರಲ್ಲೂ ಅರ್ಧವು ಲಜ್ಜೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಉಳಿದುದೇ ನಿಜವಾದ ಜೀವನ.
ಜಾಯತೇ ಯೋನಿಕೋಟೀಷು ಮೃತಃ ಕರ್ಮವಶಾತ್ಪುನಃ ೪೨.
ಮರಣವಾದವನು ತನ್ನ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅನೇಕ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.
ಮರಣಂ ತದ್ವಿನಿರ್ದ್ದಿಷ್ಟಂ ನ ನಾಶಃ ಪರಮಾರ್ಥತಃ ೪೨.
ಮರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಿಲ್ಲ.
ಯದ್ದುಃಖಂ ಮರಣಂ ಜಂತೋರ್ನ ತಸ್ಯೇಹೋಪಮಾ ಕ್ವಚಿತ್ ೪೨.
ಮರಣದ ನೋವಿಗೆ ಯಾವತ್ತೂ ಯಾವುದು ಹೋಲಿಕೆ ಇಲ್ಲ.
ಮಣ್ಡೂಕ ಇವ ಸರ್ಪೇಣ ಗೀರ್ಯತೇ ಮೃತ್ಯುನಾ ಜನಃ ೪೨.
ಹುಳುವಿಗೆ ಬಲಿಯಾದ ಕಪ್ಪೆಯಂತೆ ಮನುಷ್ಯನು ಮರಣದೊಳಗೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ನಿಃಶ್ವಸನ್ದೀರ್ಘಮುಷ್ಣಂ ಚ ಮುಕೇನ ಪರಿಶುಷ್ಯತಾ ೪೨.
ಉಸಿರಾಟ ಉದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ, ಬಿಸಿ ಆಗುತ್ತದೆ, ಬಾಯಿಯೂ ಒಣಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.
ಸಂಮೂಢಃ ಕ್ಷಿಪತೇತ್ಯರ್ಥಂ ಹಸ್ತಪಾದಾವಿತಸ್ತತಃ ೪೨.
ಅವನು ಗೊಂದಲದಿಂದ, ಕೈಕಾಲುಗಳಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತಾ, ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ.
ವಿವಸ್ತ್ರೋ ಮುಕ್ತಲಜ್ಜಶ್ಚ ವಿಷ್ಠಾನುಲೇಪಿತಃ ೪೨.
ಅವನು ಬಟ್ಟೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಲಜ್ಜೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಮಲದಿಂದ ಲೇಪಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
ಚಿಂತಯಾನಃ ಸ್ವವಿತ್ತಾನಿ ಕಸ್ಯೈತಾನಿ ಮೃತೇ ಮಯಿ ೪೨.
ನಾನು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಈ ಸಂಪತ್ತು ಯಾರದು ಎಂದು ಆತನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಮ್ರಿಯತೇ ಪಶ್ಯತಾಮೇವ ಗಲೇ ಘುರ್ಘುರರಾವಕೃತ್ ೪೨.
ಇತರರು ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದಾಗಲೇ, ಗಂಟಲಲ್ಲಿ ಘರ್ಜನೆಯ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವನು ಸತ್ತಿಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯೋತ್ತರಮಂಶೇನ ದೇಹಂ ತ್ಯಜತಿ ಪೂರ್ವಕಮ್ ೪೨.
ಮೇಲಿನ ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಹಳೆಯ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
ಕ್ಷಣಿಕಂ ಮರಣೇ ದುಃಖಮನಂತಂ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಕೃತಮ್ ೪೨.
ಮರಣದ ನೋವು ಕ್ಷಣಿಕವಾದರೂ, ಆಸೆಗಳಂತೂ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ನ ಪರಃ ಪ್ರಾರ್ಥಯೇದ್ಭೂಯಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಲಾಘವಕಾರಣಮ್ ೪೨.
ಯಾರೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಬಾರದು; ತೃಷ್ಟಿ ಚಿಕ್ಕ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ನಿಸರ್ಗಾತ್ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮಿತಿ ದುಃಖಪರಂಪರಾ ೪೨.
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ದುಃಖದ ಸರಮಾಲೆ ಇದೆ.