ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಪ್ಯಲಂಕಾರಾನ್ಕುರುತೇಭ್ಯಾಗತರ್ತ್ವಿಜಾಮ್
ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಸ್ವತಃ ಬಂದ ಯಜ್ಞಕರ್ತೃಗಳಿಗೆ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸ್ವಯಂಲಕ್ಷ್ಮೀರಲಂಕುರ್ಯಾದ್ಯಾವೈ ಚಾತ್ರ ಸುವಾಸಿನೀಃ
ಲಕ್ಷ್ಮೀ ತಾನೇ ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸುಭಾಗ್ಯವಂತಿಯರನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಸರ್ವೇ ಸುಖಾಯ ಮೇ ದಕ್ಷ ವೀಕ್ಷಮಾಣಸ್ಯ ಸರ್ವತಃ
ದಕ್ಷಾ, ನಾನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿವೆ.
ಜೀವಹೀನೋ ಯಥಾ ದೇಹೋ ಭೂಷಿತೋಪಿ ನ ಶೋಭತೇ
ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದ ದೇಹವು ಅಲಂಕರಿಸಿದರೂ ಹೇಗೆ ಹೊಳಪಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆ.
ಇತ್ಥಂ ದಧೀಚಿವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ದಕ್ಷಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ದಧೀಚಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನು,
ಪೂರ್ವಸ್ತುತ್ಯಾತಿ ಸಂಹೃಷ್ಟೋ ದೃಷ್ಟೋ ಯೋಸೌ ದಧೀಚಿನಾ
ಹಿಂದೆ ದಧೀಚಿಯಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತನಾದ ಕಾರಣದಿಂದ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು.
ಪ್ರತ್ಯುವಾಚಾಥ ತಂ ವಿಪ್ರಂ ವೇಪಮಾನಾಂಗಯಷ್ಟಿಕಃ 4.2.87.
ಆಗ ಅವನು ಕಂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದೇಹದಿಂದ ಆ ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಹೀಗೆದ್ದನು.
ದೀಕ್ಷಾಮಹಮಹೋ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಕರ್ತುಂ ನಾಯಾತಿ ಕಿಂಚನ
ಅಯ್ಯೋ, ಈಗ ನನಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ದೊರೆತಿದೆ; ಇನ್ನೇನು ಮಾಡಲು ಉಳಿದಿಲ್ಲ.
ಭವಾನ್ಕೇನ ಸಮಾಹೂತೋ ಯದತ್ರಾಗಾನ್ಮಹಾಜಡಃ
ಯಾರು ನಿನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕರೆಯಿದರು, ಮಹಾಮೂಢನೇ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಕ್ಕೆ?
ಸರ್ವಮಂಗಲಮಾಂಗಲ್ಯೋ ಯತ್ರ ಶ್ರೀಮಾನಯಂ ಹರಿಃ
ಎಲ್ಲಾ ಶುಭಗಳಿಗೂ ಕಾರಣನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಹರಿಯಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ,
ಯತ್ರ ವಜ್ರಧರಃ ಶಕ್ರಃ ಶತಯಜ್ಞೈಕದೀಕ್ಷಿತಃ
ಅಲ್ಲಿ ವಜ್ರಾಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿದ ಇಂದ್ರನು ನೂರು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ,
ತಂ ತ್ವಂಚೋಪಮಿಮೀಷೇಮುಂ ಶ್ಮಶಾನೇನ ಮಹಾಮಖಮ್
ಈ ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನು ನೀನು ಶ್ಮಶಾನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯಾ?
ಶ್ರೀದೋಸ್ತಿ ಯತ್ರ ಶ್ರೀದಾತಾ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಯತ್ರಾಶುಶುಕ್ಷಣಿಃ
ಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಇದೆ, ಶ್ರೀಯನ್ನು ಕೊಡುವವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ವೇಗವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುವವನು ಇದ್ದಾನೆ,
ದೇವಾಚಾರ್ಯಃ ಸ್ವಯಂ ಯತ್ರ ಕ್ರತೋರಾಚಾರ್ಯತಾಗತಃ
ಯಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳ ಗುರು ಸ್ವತಃ ಬಂದು ಯಜ್ಞದ ಆಚಾರ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ,
ಯತ್ರಾರ್ತ್ವಿಜ್ಯಂ ಭಜಂತೇಽಮೀ ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖರ್ಷಯಃ
ಯಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠ ಮುಂತಾದ ಋಷಿಗಳು ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೋ,
ನಿಶಮ್ಯೇತಿ ಮುನಿಃ ಪ್ರಾಹ ದಧೀಚಿರ್ಜ್ಞಾನಿನಾಂ ವರಃ
ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದಧೀಚಿ ಮಹರ್ಷಿ ಹೀಗೆಂದನು.
ತಥಾಪಿ ಶಾಂಭವೀ ಶಕ್ತಿರ್ವೇದೇ ವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಪಠ್ಯತೇ 4.2.87.
ಆದರೂ ವೇದದಲ್ಲಿ ಶಂಭುವಿನ ಶಕ್ತಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನೂ ಪಠಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ದೀಕ್ಷಿತೋ ಯೋಶ್ವಮೇಧಾನಾಂ ಶತಸ್ಯ ಕುಲಿಶಾಯುಧಃ
ವಜ್ರಾಯುಧಧಾರಿ, ನೂರು ಅಶ್ವಮೇಧಗಳಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಿತನಾದವನು,
ಪುನರಾರಾಧ್ಯ ಭೂತೇಶಂ ಪ್ರಾಪೈಕಾಮಮರಾವತೀಮ್
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭೂತೇಶ್ವರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಅಮರರ ನಗರವೊಂದನ್ನು ಪಡೆದನು.
ಬಲಂ ತಸ್ಯಾಖಿಲೈರ್ಜ್ಞಾತಂ ಶ್ವೇತಂ ಪಾಶಯತಃ ಪುರಾ
ಒಮ್ಮೆ ಶ್ವೇತನನ್ನು ಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿಸಿದಾಗ ಅವನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಅರಿತರು.
ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹ್ಯಭವದ್ರುದ್ರೋ ದೇವಾಚಾರ್ಯಸ್ಯ ವೈ ತದಾ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಯಿಂದ ಹಿಡಿಯಬೇಕಾದ ರುದ್ರನು ದೇವತೆಗಳ ಆಚಾರ್ಯನಾದನು.
ತಂ ವಿದಂತಿ ವಸಿಷ್ಠಾದ್ಯಾಸ್ತವಾರ್ತ್ವಿಜ್ಯಂ ಭಜಂತಿ ಯೇ
ವಸಿಷ್ಠ ಮುಂತಾದ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಅವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಾವರ್ತಂತರ್ಷಯೋನ್ಯೇಪಿ ಗೌರವಾತ್ತವ ತೇ ಕ್ರತೌ
ನಿನ್ನ ಗೌರವದಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಂಶದ ಋಷಿಗಳೂ ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ತದಾ ಕ್ರತುಫಲಾಧೀಶಂ ವಿಶ್ವೇಶಂ ತ್ವಂ ಸಮಾಹ್ವಯ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳ ಅಧಿಪತಿಯೂ, ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನೂ ಆಗಿರುವ ದೇವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಬೇಕು.
ಸತಿ ತಸ್ಮ್ನಿಮಹಾದೇವೇ ವಿಶ್ವಕರ್ಮೈಕಸಾಕ್ಷಿಣಿ
ಆ ಮಹಾದೇವನು, ಸೃಷ್ಟಿಯೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬನೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವನು, ಅವನು ಇದ್ದಾಗ,
ಯಥಾ ಜಡಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ನ ಫಲಂತಿ ಸ್ವಯಂ ತಥಾ
ಹಾಗೆ, ಜೀವವಿಲ್ಲದ ಬೀಜಗಳು ಸ್ವತಃ ಫಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಅರ್ಥಹೀನಾ ಯಥಾ ವಾಣೀ ಧರ್ಮಹೀನಾ ಯಥಾ ತನುಃ ।। 4.2.87.
ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಮಾತು ಹೇಗೋ, ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದ ದೇಹವೂ ಹಾಗೆ.
ಗಂಗಾಹೀನಾ ಯಥಾ ದೇಶಾಃ ಪುತ್ರಹೀನಾ ಯಥಾ ಗೃಹಾಃ
ಗಂಗೆಯಿಲ್ಲದ ಭೂಮಿಗಳು ಹೇಗೋ, ಮಗನಿಲ್ಲದ ಮನೆಗಳು ಹಾಗೆ.
ಮಂತ್ರಿಹೀನಂ ಯಥಾ ರಾಜ್ಯಂ ಶ್ರುತಿಹೀನಾ ಯಥಾ ದ್ವಿಜಾಃ
ಮಂತ್ರಿಯಿಲ್ಲದ ರಾಜ್ಯ ಹೇಗೋ, ವೇದವಿಲ್ಲದ ದ್ವಿಜರು ಹಾಗೆ.
ದರ್ಭಹೀನಾ ಯಥಾ ಸಂಧ್ಯಾ ತಿಲಹೀನಂ ಚ ತರ್ಪಣಮ್
ದರ್ಭೆಯಿಲ್ಲದ ಸಂಧ್ಯೆ ಪೂಜೆ ಹೇಗೋ, ಎಳ್ಳಿಲ್ಲದ ತರ್ಪಣವೂ ಹಾಗೆ.