ಗಂಗಾಯಮುನಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಯತ್ರ ಗುಪ್ತಾ ಸರಸ್ವತೀ
ಗಂಗೆಯೂ ಯಮುನೆಯೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸರಸ್ವತಿ ಅಡಗಿರುವ ಸ್ಥಳವಿದೆ.
ಸ ಸಾಂಪ್ರತಂ ಪ್ರಯಾಗಸ್ತು ಮಹಾಕಾಲವನೋತ್ತಮೇ
ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಈಗ ಮಹಾಕಾಲವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಭಾಗವಾದ ಪ್ರಯಾಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಇತಿ ತಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ನಾರದಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ
ಮಹಾತ್ಮರಾದ ನಾರದರ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ,
ಸ್ತುವಂತೋ ವಿವಿಧೈಃ ಸ್ತೋತ್ರೈರ್ಗಂಗಾಂ ತ್ರಿಪಥಗಾಂ ಶುಭಾಮ್
ಅವರು ಪವಿತ್ರವಾದ ತ್ರಿಪಥಗಾ ಗಂಗೆಯನ್ನು色色ವಾದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದರು.
ವಸೂನಾಂ ಜನನೀ ದೇವಿ ವಸೂನಾಂ ಮೋಕ್ಷದಾಯಿನಿ
ವಸುಗಳ ತಾಯಿಯಾದ ದೇವಿ, ವಸುಗಳಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವವಳೇ,
ಸೇವಿತಾ ವಾಲಖಿಲ್ಯೈಶ್ಚ ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ಪರಮಾ ಕಲಾ
ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಪೂಜಿಸುವವಳೂ, ಕೃಷ್ಣನ ಪರಮ ಶಕ್ತಿಯೂ ನೀನೇ.
ಸುತಾ ತ್ವಂ ಪಾವಿನೀ ದೇವಿ ಮಾರ್ತ್ತಂಡಸ್ಯ ದಿವಸ್ಪತೇಃ
ಪಾವನಿಯಾದ ದೇವಿ, ನೀನು ದಿನದಾಧಿಪತಿ ಮಾರ್ತಂಡನ ಪುತ್ರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ.
ಪ್ರಾಚೀ ತ್ವಮೇವ ವಿಖ್ಯಾತಾ ಪುಣ್ಯದೇಹಾ ಸರಸ್ವತೀ ಸಾ ತ್ವಂ ಶಿಪ್ರಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾ ಚ ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶಿನೀ
ನೀನೇ ಪೂರ್ವದ ಸರಸ್ವತಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದೀಯೆ, ಪುಣ್ಯಮಯಿ ರೂಪವಳೂ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ; ನೀನು ಶಿಪ್ರಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದೀಯೆ, ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವಳೂ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ.
ತ್ವಂ ದಯಾ ಸರ್ವಜಂತೂನಾಂ ಸ್ವರ್ಗಃ ಶರಣಂ ನೃಣಾಮ್ 5.2.71.
ನೀನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ದಯೆಯೂ, ಮಾನವರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವೂ, ಆಶ್ರಯವೂ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ.
ಬಹುಜನ್ಮಕಲಂಕಾಂಕಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯಾ ದೇಹಿನಾಂ ಭುವಿ
ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಮಚ್ಚುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ,
ಆಸಾಂ ಚ ಸಂಗಮೋ ಯಸ್ತು ಸ ಪ್ರಯಾಗೋ ಬುಧೈಃ ಸ್ಮೃತಃ
ಈ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮವನ್ನು ಪಂಡಿತರು ಪ್ರಯಾಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸೋದ್ಯ ಪ್ರಭೃತಿ ದೇವೋಽಯಂ ಪ್ರಯಾಗೇಶ್ವರಸಂಜ್ಞಕಃ
ಇಂದಿನಿಂದ ಈ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರಯಾಗೇಶ್ವರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.
ಅತ್ರಾಗತ್ಯ ಪ್ರಪಶ್ಯಂತಿ ಯೇ ಪ್ರಯಾಗೇಶ್ವರಂ ತತಃ
ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಪ್ರಯಾಗೇಶ್ವರನನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವವರು,
ಕುಲಂ ಚ ತಾರಿತಂ ತೇಷಾಂ ಪೈತೃಕಂ ಮಾತೃಕಂ ತಥಾ ಜಾಯತೇ ನಾತ್ರ ಸಂದೇಹಃ ಪ್ರಯಾಗೇಶ್ವರದರ್ಶನಾತ್
ಅವರ ತಂದೆಯ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ವಂಶಗಳು ಉದ್ಧಾರವಾಗುತ್ತವೆ; ಪ್ರಯಾಗೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಇದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ಗಂಗಾಯಾಂ ಚ ಪ್ರಯಾಗೇ ಚ ದೇವದಾರುವನೇ ಶುಭೇ
ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಶುಭಕರವಾದ ದೇವದಾರು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ,
ತ್ರ್ಯಂಬಕೇ ಧೌತಪಾಪೇ ಚ ಮಹೇನ್ದ್ರೇ ಭೈರವೇ ತಥಾ
ತ್ರಯಂಬಕ, ಧೌತಪಾಪ, ಮಹೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಭೈರವ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ,
ಏತೇಷಾಂ ದರ್ಶನೇನೈವ ಯಾ ಸಿದ್ಧಿರ್ದ್ವಾದಶಾಬ್ದಿಕಾ
ಈ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.
ಯೇ ಪಶ್ಯಂತಿ ಚತುರ್ದ್ದಶ್ಯಾಮಷ್ಟಮ್ಯಾಂ ಚ ವಿಶೇಷತಃ । ಭಕ್ತ್ಯಾ ಚ ನಿಯಮಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಯಾಗೇಶ್ವರಸಂಜ್ಞಕಮ್
ಯಾರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚತುರ್ಧಶಿ ಅಥವಾ ಅಷ್ಟಮಿಯಂದು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ನಿಯಮದಿಂದ, ಪ್ರಯಾಗೇಶ್ವರನನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ,
ನ ತೇಷಾಂ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಃ ಕಲ್ಪಕೋಟಿಶತೈರಪಿ 5.2.71.
ಅವರಿಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯುಗಗಳು ಕಳೆದರೂ ಮರಳಿ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
ಕಲಾಸ್ತಿಸ್ರೋ ಭವಿಷ್ಯಂತಿ ಲಿಂಗೇಽಸ್ಮಿನ್ಮೋಕ್ಷದೇ ಶುಭೇ
ಈ ಪವಿತ್ರ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ, ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಮೂರು ಭಾಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸ್ತುತಾ ಗಂಗಾ ಯಮುನಾ ಚ ಸರಸ್ವತೀ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಗಂಗೆಯೂ, ಯಮುನೆಯೂ, ಸರಸ್ವತಿಯೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.
ದೇವಾಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಃ ಶಕಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರಯಾಗೇಶ್ವರಸಂಜ್ಞಕಮ್
ದೇವತೆಗಳು, ಶಕನಾದವರೊಡಗೂಡಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅದನ್ನು ಪ್ರಯಾಗೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯಿದರು.
ಏಷ ತೇ ಕಥಿತೋ ದೇವಿ ಪ್ರಭಾವಃ ಪಾಪನಾಶನಃ
ದೇವಿಯೆ, ಪಾಪವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಈ ಮಹಿಮೆ ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದೆ.
ಯಸ್ಯ ದರ್ಶನಮಾತ್ರೇಣ ಕೃತಕೃತ್ಯೋ ನರೋ ಭವೇತ್
ಅದನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬ ನೋಡಿದರೆ, ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದವನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಶಂಬರೇಣ ಪುರಾ ದೇವಿ ನಿರ್ಜಿತಾಃ ಸಂಗರೇ ಸುರಾಃ
ಒಮ್ಮೆ ದೇವಿಯೆ, ಶಂಬರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದನು.
ಗ್ರಸ್ತಂ ಚ ರಾಹುಣಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶಶಾಂಕಂ ಭಯವಿಹ್ವಲಮ್
ರಾಹುವು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಚಂದ್ರನು ಭಯದಿಂದ ತಲ್ಲಣಿಸಿದನು.
ವಹಾರುಣ ರಥಂ ಶೀಘ್ರಂ ಯತ್ರ ಯುದ್ಧಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಅರುಣನು ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದ ಕಡೆಗೆ ರಥವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಓಡಿಸಿದನು.
ರಾಹುರ್ದಂಷ್ಟ್ರಾಕರಾಲಸ್ತು ಸ ತೃತೀಯೋ ಭಯಂಕರಃ
ಭಯಾನಕವಾದ ದೊಡ್ಡ ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವ ರಾಹು, ಮೂರನೆಯ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವವನು ಆಗಿದ್ದನು.
ಸ ಚ ನ ಜ್ಞಾಯತೇ ಶಕ್ರಃ ಕ್ವ ಗತೋ ವರುಣೋ ರಣೇ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಅಥವಾ ವರుణನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಏವಮುಕ್ತೋಽರುಣೋ ರುಗ್ಣೋ ರವಿಣಾ ರಣಮಧ್ಯತಃ
ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಅರುಣನು ದುರ್ಬಲನಾಗಿ ರವಿಯಿಂದ ಯುದ್ಧದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡುಹೋಗಲಾಯಿತು.