मर्का दैत्यकरोत्तालैर्हर्षनादविनोदितैः २१.
वानर अपनी दैत्य-विनाशक शक्ति से, हर्ष और आनंद में मग्न होकर उपस्थित हैं।
अभयं वो मर्कदेवास्तुष्टो यच्छाम्यहं त्विदम् २१.
वानर देवता तुम्हें अभय दें; प्रसन्न होकर मैं यह वर देता हूँ।
इति श्रुत्वा विष्णुमर्कः प्रनृत्यन्नि दमब्रवीत् २१.
यह सुनकर वानरों में विष्णु ने नृत्य करते हुए ये वचन कहे।
एवमुक्ते प्रहस्याह तारको दैत्यसत्तमः २१.
ऐसा कहे जाने पर दैत्यों में श्रेष्ठ तारक ने हँसते हुए उत्तर दिया।
हरिमर्कस्ततः प्राह यद्येवं स्वं वचः स्मर २१.
फिर वानर-सूर्य ने कहा, 'यदि ऐसा है तो अपनी कही बात याद रखो।'
अश्वमेधशतस्यापि सत्यं राजन्विशिष्यते २१.
राजन, सत्य तो सौ अश्वमेध यज्ञों से भी श्रेष्ठ है।
ततः सुविस्मितो दैत्यः प्राहेदं वचनं तदा २१.
तब वह दैत्य अत्यंत आश्चर्यचकित होकर ये वचन बोला।
अहं नारायणोनाम यदि श्रोत्रमुपागतः २१.
यदि नारायण नाम तुम्हारे कानों तक पहुँचा है,
तच्चेन्मान्यतमो धर्मस्तव तद्वचनं स्वकम् २१.
और यदि वही तुम्हारे लिए सबसे बड़ा धर्म है, तो अपनी कही बात निभाओ।
अवलोपश्च राजेंद्र न कर्तव्यस्त्वया हृदी २१.
राजेन्द्र, तुम्हारे हृदय में कभी भी उपेक्षा न आने पाए।
पर्यायैर्हन्यमानानामभिहंता न विद्यते २१.
जो एक-एक कर मारे जाते हैं, उनका कोई वध करने वाला नहीं होता।
ऋषींश्च देवांश्च महासुरांश्च त्रैविद्यवृद्धांश्च वने मुनींश्च २१.
ऋषि, देवता, महादैत्य, त्रैविद्य में निपुण वृद्धजन और वन में तप करने वाले मुनि,
न मंत्रबलवीर्येण प्रज्ञया पौरुषेण वा २१.
ना तो मंत्र-बल से, ना बाहुबल से, ना बुद्धि से और ना ही पुरुषार्थ से,
न मातृपितृशुश्रूषा न च दैवतपूजनम् २१.
ना माता-पिता की सेवा से, और ना ही देवताओं की पूजा से,
न विद्या न तपो दानं न मित्राणि न वांधवाः २१.
न तो विद्या, न तपस्या, न दान, न मित्र, और न ही कोई रिश्तेदार—
नागामिगमनार्थं हि प्रतिघातशतैरपि २१.
यहाँ तक कि अगले लोक में जाने के लिए भी, सैकड़ों बाधाएँ आ जाएँ तो भी—
देहवत्पुण्यकर्माणि जीववत्काल उच्यते २१.
पुण्य कर्म शरीर के साथ जुड़े रहते हैं; और समय जीवित के साथ बंधा माना गया है।
अहो दैत्य त्वद्विशिष्टा दैत्यानां कोटयः पुरा २१.
अरे दैत्य! पहले भी तुमसे बढ़कर करोड़ों दैत्य हो चुके हैं।
इदं तु लब्ध्वा त्वं स्थानमात्मानं बहु मन्यसे २१.
अब यह स्थान पाकर तुम अपने आपको बहुत बड़ा समझते हो।
न चेदमचलं स्थानमनंतं चापि कस्यचित् २१.
पर यह स्थान न तो किसी के लिए अडिग है, न ही अनंतकाल तक रहता है।
अविश्वास्ये विश्वसिषि मन्यसे चाऽध्रुवं ध्रुवम् २१.
तुम अविश्वसनीय पर भरोसा करते हो, और अस्थायी को ही स्थायी मानते हो।
नेयं तव न चास्माकं न चान्येषां स्थिरा मता २१.
यह न तुम्हारा है, न हमारा, और न ही दूसरों के लिए स्थिर माना गया है।
कंचित्कालमियं स्थित्वा त्वयि तारक चंचला २१.
तारक, यह स्थान कुछ समय तक तुम्हारे पास रहता है, लेकिन यह चंचल है।
सरत्नौषदिसंपन्नं ससरित्पर्वताकरम् २१.
रत्नों, औषधियों, नदियों और पर्वतों से भरी हुई यह धरती—
हिरण्यकशिपुर्वीरो हिरण्याक्षश्च दुर्जयः २१.
हिरण्यकशिपु जैसे पराक्रमी और हिरण्याक्ष जैसे दुर्जेय वीर—
कीर्तिः शूरश्च वीरश्च वातापिरिल्वलस्तथा २१.
कीर्ति, शौर्य, वीरता, और वातापि व इल्वल भी—
विश्वजित्प्रमुखाश्चान्ये दानवेंद्रा महाबलाः २१.
और भी, विश्वजित के नेतृत्व में, दानवों के बलवान राजा—
सर्वैर्वर्षायुतं तप्तं न त्वमेको महातपाः २१.
इन सब ने दस हज़ार वर्षों तक तपस्या की थी; केवल तुम ही महान तपस्वी नहीं हो।
सर्वे यथार्हदातारः सर्वे दाक्षायणीसुताः २१.
सभी ने योग्यतानुसार दान दिया; सभी दक्षायणी के पुत्र थे।
मुंचेच्छां कामभोगेषु मुंचेमं श्रीभवं मदम् २१.
आओ, हम भोग-विलास की इच्छा छोड़ दें; और ऐश्वर्य के अभिमान को भी त्याग दें।