વિદ્ધિ પાપહરં પુણ્યં સર્વસંપત્કરં સદા
તેને પાપહારી, પુણ્યદાયક અને સર્વ સમૃદ્ધિ આપનાર જાણ.
પુરા રાથંતરે કલ્પે બભૂવ પૃથિવીપતિઃ
પહેલાં, રાથંતર કલ્પમાં પૃથ્વીનો એક રાજા હતો.
ધર્માત્મા મહાત્મા ચ પરાક્રમધનો નૃપઃ
રાજા ધર્મપ્રિય, મહાન હૃદયવાળો અને અતિશય પરાક્રમી હતો.
સમઃ શત્રૌ ચ પુત્રે ચ મિત્રે ચ પરધર્મ્મવિત્
શત્રુ, પુત્ર કે મિત્ર — બધાં પ્રત્યે તે સમદૃષ્ટિ રાખતો અને બીજાના કર્તવ્ય પણ જાણતો હતો.
અતીવ વલ્લભા સા ચ પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી
તે સ્ત્રી ખૂબ જ પ્રિય હતી, પોતાનાં પ્રાણથી પણ વધારે મૂલ્યવાન હતી.
જાતમાત્રો નિજોત્સંગે સ્થિરમુલ્લાપ્ય વૈ પુનઃ
જેમજ બાળક જન્મ્યો, એમજ તેણે તેને પોતાની ગોદમાં મજબૂતીથી ભેળવી લીધો.
સ જાતિસ્મરણો જાતો માતુરુત્સંગમાસ્થિતઃ
એ બાળક, જેને પૂર્વજન્મની સ્મૃતિ હતી, તે માતાની ગોદમાં જ રહ્યો.
ભીતાસ્મિ કિમિદં વત્સ હાસો યદ્વદને તવ
હું ડરી ગઈ છું, બેટા, આ શું છે? તારા ચહેરા પર આ સ્મિત કેમ છે?
ઇત્યુક્તો માતરં પ્રાહ સર્વોઽપિ સ્વાર્થમીહતે અંતર્ધાનગતા ચેયં દ્વિતીયા જાતહારિણી
માતાએ આમ પૂછ્યું ત્યારે એણે કહ્યું: 'દરેક પોતાનો ફાયદો જુએ છે; આ બીજી, અદૃશ્ય થઈને, નવજાત બાળકને ચોરી ગઈ.'
પુત્રપ્રીત્યા ચ માતસ્ત્વમતઃ સ્વાર્થં સમીહસે 5.2.33.
માતા, તું પણ પુત્રપ્રેમથી હવે તારો સ્વાર્થ શોધે છે.
ઉદ્ભૂતે બાલકે સ્નેહાત્સંભ્રમાત્સ્ત્રીજનોઽપ્યયમ્
જ્યારે બાળક જન્મે છે ત્યારે સ્ત્રીઓ પ્રેમ અને ગભરાટથી ઉલટીપલટી થઈ જાય છે.
સ્વાર્થે પ્રસક્તા માર્જારી લોલુપા મામવેક્ષતે
મારી સામે લાલચુ બિલાડી પોતાના હિત માટે મને તાકી રહી છે.
ત્વં તુ ક્રમેણોપભોગ્યં મત્તઃ ફલમભીપ્સસિ
પણ તું, સમય આવતાં, મારો લાભ લેવા માંગે છે.
સંગતિર્નાતિ બાલાનાં પંચસપ્તદિનાત્મકમ્
બાળકો સાથેનો સંબંધ પાંચ કે સાત દિવસથી વધારે ટકતો નથી.
તતેતિ વત્સ ભો ભદ્ર ઇત્યલીકં બ્રવીષિ મામ્
'હા બેટા, તું મને આવું કહે છે, પણ તારા શબ્દો ખોટા છે.'
નાહં ત્વામુપકારાર્થં વત્સ પ્રીત્યા પરિષ્વજે
હું તને પ્રેમથી ફક્ત કોઈ લાભ માટે ભેટતી નથી, બેટા.
ઇત્યુક્ત્વા સા તમુત્સૃજ્ય નિષ્ક્રાંતા સૂતિકાગૃહાત્
આમ કહીને તેણે બાળકને છોડી દીધો અને સૂતિકાગૃહમાંથી બહાર નીકળી ગઈ.
સા હૃત્વા તં તદા બાલં પૂર્વજાતિસ્મરં પ્રિયે
પછી તેણે એ બાળકને, જેને પૂર્વજન્મની યાદ હતી, લઇ લીધો, પ્રિય.
મત્વા સ્વકીયં પુત્રં તુ વિક્રાંતેન મહીભૃતા
તેને પોતાનો પુત્ર માની, શક્તિશાળી રાજાએ તેને લઇ ગયો.
વિક્રાંતસ્ય સુતો નીતો બોધસ્ય ચ દ્વિજન્મનઃ 5.2.33.
વિક્રાંતનો પુત્ર અને દ્વિજ બોધનો પુત્ર, બંનેને લઇ જવામાં આવ્યા.
તૃતીયં ભક્ષયામાસ બોધપુત્રં નિશાચરી
રાત્રે ફરતી રાક્ષસી એ ત્રીજા, બોધપુત્રને પણ ભક્ષી લીધો.
ગુરુણા સમનુજ્ઞાતં ક્રિયતામભિવાદનમ્
ગુરુએ અનુમતિ આપી છે, હવે વંદન કરો.
વંદ્યા મે કતમા માતા જનિત્રી પાલિની ચ વા
મારી કઈ માતા વંદનીય છે—જે જન્મ આપનાર કે જે ઉછેરનાર?
નન્વિયં તે મહાભાગ જનિત્રી જનકાત્મજા
મહાભાગ્યવાળી જનકની પુત્રી, શું એ જ નથી તારી જન્મદાયિ માતા?
આનંદ ઉવાચ ચૈત્રસ્ય પ્રસવિત્રીયં ચૈત્રોઽયં દ્વિજવેશ્મનિ
આનંદે કહ્યું: ચૈત્ર મહિનામાં જન્મ આપનાર એ માતા છે, અને આ ચૈત્ર છે, દ્વિજના ઘરે.
ગુરુરાહ તતઃ કસ્ત્વં ચૈત્રઃ કો વા ત્વયોચ્યતે
ગુરુએ પૂછ્યું: તું કોણ છે? અને આ ચૈત્ર કોણ છે, જેના વિશે તું બોલે છે?
ન વેદ્મિ કિંચિન્મોહેન ભ્રમંતિ મમ બુદ્ધયઃ
મારે અજ્ઞાનથી કશું જ ખબર નથી; મારી બુદ્ધિ ભટકી ગઈ છે.
કઃ કસ્ય પુત્રો વિપ્રર્ષે કો વા કસ્ય ન બાંધવઃ
હે વિદ્વાન, કોણ કોનું સંતાન છે અને કોણ કોનો સંબંધિ નથી?
અતઃ સંસારતા હંતિ સંસારં પ્રાણિનામિહ
આ રીતે સંસારભાવ નાશ પામે છે અને અહીં જીવ માટે સંસાર છે.
બ્રહ્મપુત્રસ્ય દુષ્ટસ્ય દુઃસહસ્ય સુતા ભુવિ 5.2.33.
પૃથ્વી પર એ દુષ્ટ અને સહન ન કરી શકાય એવા બ્રહ્માપુત્રની પુત્રી છે.