અદ્ય મે સફલં જ્ઞાનમદ્ય મે સફલં તપઃ 5.2.25.
આજે મારું જ્ઞાન ફળ્યું છે, આજે મારું તપ ફળ્યું છે.
શ્રુતં દેવેન સંપ્રોક્તં સ્નાત્વા પશ્યંતિ દેહિનઃ
દેવતાએ જે કહ્યું એ સાંભળી, સ્નાન કર્યા પછી જીવાત્માઓ જોઈ શકે છે...
તેજોમયં શરીરં તુ બ્રહ્મરૂપં સનાતનમ્
પ્રકાશથી ભરેલું દેહ, ખરેખર બ્રહ્માનું શાશ્વત રૂપ છે.
કારણં શ્રોતુમિચ્છામિ હૃદિ મે વર્ત્તતે ચિરમ્
હું કારણ સાંભળવા ઈચ્છું છું; એ ઘણા સમયથી મારા મનમાં છે.
યોગાભ્યાસરતેનાપિ વત્સરાંશ્ચ ત્રયોદશ
યોગાભ્યાસમાં ત્રીસ વર્ષ લગનપૂર્વક વ્યતીત કર્યા છતાંય...
અત્ર મે સંશયો જાતઃ કો હેતુઃ કથ્યતાં ભૃશમ્
અહીં મને શંકા ઉપજી છે; કૃપા કરીને કારણ વિગતે કહો.
તસ્ય તદ્વચન શ્રુત્વા તતો વચનમબ્રવીત્
એના એ શબ્દો સાંભળી પછી તેણે આ રીતે કહ્યું.
મહાદેવમુપાસ્યાશુ મુને મુક્તિઃ સુદુર્લભા
હે મુનિ, મહાદેવની ઝડપથી ઉપાસના કર્યા વિના મોક્ષ મેળવવો અતિ દુર્લભ છે.
શૃણુષ્વૈકમના વિપ્ર કુરુ યત્નં યથાર્થતઃ
હે બ્રાહ્મણ, એકાગ્ર ચિત્તે સાંભળ અને યોગ્ય રીતે પુરુષાર્થ કર.
શપ્તોઽહં તૈર્યદા વિપ્રૈસ્તદા મે તોષિતા ભૃશમ્
જ્યારે મને એ બ્રાહ્મણોએ શાપ આપ્યો ત્યારે હું ખુબ જ પ્રસન્ન થયો હતો.
મુક્તિકામો મહાકાલે મુક્તિર્બ્રાહ્મણસત્તમઃ 5.2.25.
મુક્તિની ઇચ્છા રાખનાર વ્યક્તિ, મહામૃત્યુ સમયે, મુક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે, હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ.
મુક્તીશ્વરં તદા લિંગં તસ્યાગ્રે કથયિષ્યસિ
પછી, મુક્તિનો સ્વામી એવા લીંગની સામે, તું વાત કરશે.
પૂર્વં હિ ચિહ્નિતં કર્મ દેહિનો ન વિમુંચતિ
પહેલાં કરેલું કર્મ, શરીર ધરાવનારને, ખરેખર છોડતું નથી.
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સ વિપ્રો બ્રહ્મવિત્તમઃ
આ રીતે તેની વાત સાંભળીને, એ બ્રાહ્મણ, બ્રહ્મજ્ઞાનમાં શ્રેષ્ઠ,
દિષ્ટ્યા ત્વમાગતો ભૂપ દિષ્ટ્યા તે સંગતં મયા
ભાગ્યથી તું આવ્યો છે, હે રાજા; અને ભાગ્યથી હું તને મળ્યો છું.
ઇત્યુક્ત્વા નૃપવિપ્રૌ તૌ મુક્તિલિંગં સમા ગતૌ
આ રીતે કહીને, રાજા અને બ્રાહ્મણ બંને મુક્તિ લીંગ પાસે ગયા.
તત્ક્ષણાત્સશરીરૌ તૌ તસ્મિઁલ્લિંગે લયં ગતૌ
એ જ ક્ષણે, બંનેએ શરીર સાથે એ લીંગમાં લય પામ્યો.
અસ્ય લિંગસ્ય સંસ્પર્શાન્મુક્તિર્ભવતિ નાન્યથા અપિ પાપસમાયુક્તઃ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્
આ લીંગના સ્પર્શથી મુક્તિ મળે છે, બીજાં રીતે નહીં; પાપથી ભરેલો હોય તો પણ, એ પરમ સ્થિતિમાં પહોંચે છે.
રે મૂઢાઃ કિં તપોભિશ્ચ કિં દાનૈર્નિયમૈશ્ચ કિમ્
અરે મૂર્ખો, તપસ્યા શું કામની? દાન અને નિયમો શું કામના?
ન માં વિદુર્દેવગણા નાસુરા ન મહર્ષયઃ
દેવતાઓ મને જાણતા નથી, અસુરો પણ નહીં, મહર્ષિઓ પણ નહીં.
ન મે વેત્તિ પરં રૂપં સ્વયં સાક્ષાત્પ્રજાપતિઃ 5.2.25.
પૃથ્વીપતિ પણ, મારા પરમ રૂપને સાચે ઓળખતો નથી.
યદેતદ્દૃશ્યતે તેજો લિંગરૂપં યશસ્વિનિ
હે યશસ્વી, જે તેજ લીંગરૂપે દેખાય છે—
અનેકજન્મસંશુદ્ધા યોગિનોઽનુગ્રહાન્મમ
યોગીઓ, અનેક જન્મોથી શુદ્ધ થયેલા, મારા કૃપાથી,
ઈશ્વર ઉવાચ યસ્ય દર્શનમાત્રેણ નિષ્કલંકો નરો ભવેત્
ઈશ્વર બોલ્યા: જેના દર્શન માત્રથી મનુષ્ય નિર્દોષ બની જાય છે—
અત્રિર્નામ મહાભાગો બ્રહ્મણો માનસઃ સુતઃ
અત્રિ નામે, બહુ ભાગ્યશાળી, બ્રહ્માના મનથી જન્મેલો પુત્ર હતો.
તસ્ય પુત્રોઽભવત્સોમો દક્ષોથ માતૃભાગતઃ
એના પુત્ર સોમ હતા; પછી માતાઓના ભાગથી, દક્ષ.
સોમપત્ન્યો હિ મંતવ્યાસ્તાસાં શ્રેષ્ઠા તુ રોહિણી
સોમની પત્નીઓ માનવામાં આવે છે; તેમાં રોહિણી શ્રેષ્ઠ છે.
ઇતરાઃ પ્રોચુરાગત્ય દક્ષસ્યાગ્રે યથાતથમ્
બીજીઓ, આવીને, દક્ષ સામે યોગ્ય રીતે બોલી.
યદા ન વારિતસ્તસ્થૌ દક્ષઃ કુદ્ધસ્તદા પ્રિયે
જ્યારે દક્ષ ગુસ્સેમાં હતો અને કોઈએ તેને રોક્યો નહીં, ત્યારે તે અડગ રહ્યો, પ્રિયે.
એવં શપ્તસ્તુ સોમો વૈ તદા હ્યંતર્હિતોઽભવત્
એ રીતે શાપ મળતાં, સોમ એ સમયે અદૃશ્ય થઈ ગયો.