મહાલયેશ્વરે પુણ્યે પૂજિતે પરમેશ્વરે ભવંતીહ મહાભાગે યતસ્તૈરપિ પૂજ્યતે
મહાલયના પવિત્ર સ્થાનમાં, પરમેશ્વરનું પૂજન થાય ત્યારે, હે મહાભાગ્યવતી, તેઓ પણ તેમના દ્વારા પૂજિત થાય છે—
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ મુક્તિર્ભવતિ પાર્વતિ
જેનાં માત્ર દર્શનથી મુક્તિ મળે છે, હે પાર્વતી—
પુરા રાથંતરે કલ્પે બભૂવ દ્વિજસત્તમઃ
પહેલાં રાથંતર કલ્પમાં એક ઉત્તમ દ્વિજ હતો—
મહાકાલસમીપે તુ મુક્તિલિંગમનુત્તમમ્
મહાકાળની નજીક મુક્તિનું શ્રેષ્ઠ લિંગ હતું—
તતસ્તેપે જિતાહારો વત્સરાણિ ત્રયોદશ
તેણે પોતાનો ખોરાક જીત્યો અને તેર વર્ષ સુધી તપ કર્યું—
શિપ્રાં વિપ્રપ્રિયાં પુણ્યાં મહાપાતકના શિનીમ્
શિપ્રા પવિત્ર નદી, જે બ્રાહ્મણોને પ્રિય છે અને મહાપાપો દૂર કરે છે—
વ્યાધં મહાધનુષ્પાણિં રક્તનેત્રં સુભીષણમ્
તેને એક ભયાનક, લાલ આંખોવાળો, મોટું ધનુષ્ય ધરાવતો શિકારી દેખાયો.
તં દૃષ્ટ્વા ક્ષુભિતો વિપ્રો બ્રહ્મઘ્નસ્ય ભયાદિતિ
એ શિકારીને જોઈને બ્રાહ્મણ ડરી ગયો, કારણ કે તેને બ્રાહ્મણહંતાનો ભય લાગ્યો.
તં દૃષ્ટ્વાંતર્ગતહરિર્વ્યાધો ભીત ઇવાગ્રતઃ
એ બ્રાહ્મણને જોઈને, અંદર હરિ છુપાયેલા હતા, ત્યારે શિકારી પણ જાણે ડર્યો હોય એમ સામે ઊભો રહ્યો.
ઇદાનીં સ્વગતા બુદ્ધિસ્ત્વાં દૃષ્ટ્વૈવ મહાપ્રભમ્
હવે, તને જોઈને, મારી બુદ્ધિ અંદર તરફ વળી ગઈ છે, કેમ કે તું બહુ તેજસ્વી દેખાય છે.
બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રાણિ સ્ત્રીણામયુતશસ્તથા 5.2.25.
હજારો બ્રાહ્મણો અને દસ હજાર જેટલી સ્ત્રીઓ—
ન ચ મે વ્યથિતં ચિત્તં કદાચિદપિ જાયતે
છતાં પણ, મારું મન ક્યારેય કદી પણ દુઃખી થયું નથી.
ઉપદેશપ્રદાનેન પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ
મારે ઉપદેશ આપીને કૃપા કરવી જોઈએ.
બ્રહ્મહા પાપકર્મેતિ મત્વા બ્રાહ્મણપુંગવઃ
'આ બ્રાહ્મણહંતક છે, પાપી કર્મો કરનાર છે' એમ વિચારતાં, તે મહાન બ્રાહ્મણે—
સ્નાત્વા સદ્યઃ સમાયાતો મુક્તિ લિંગસમીપતઃ
સ્નાન કરીને તરત જ મુક્તિ આપનારા લિંગની પાસે ગયો.
તત્ક્ષણાદ્દિવ્યદેહસ્તુ તસ્મિઁલ્લિંગે લયં ગતઃ ચિંતયામાસ સહસા મુક્તિઃ પ્રાપ્તા વરાનને
એ જ ક્ષણે, તેનું દિવ્ય શરીર એ લિંગમાં લીન થઈ ગયું; અને તેણે તરત વિચાર્યું— 'હવે તો મુક્તિ મળી ગઈ, હે સુંદરમુખી.'
વ્યાધેન પાપયુક્તેન સમાધિરહિતેન ચ
પાપમાં ફસાયેલો અને એકાગ્રતા વિના રહેલો એ શિકારી—
ન પ્રાપ્તા પરમા મૂર્ત્તિર્મુક્તિર્નૈવ ચ લભ્યતે અન્તર્જલગતો ભૂત્વા ચચાર વિપુલં તપઃ
એને પરમ અવસ્થા મળી નહીં, મુક્તિ પણ પ્રાપ્ત થઈ નહીં; પછી તે પાણીમાં જઈને ઘન તપ કરતો રહ્યો.
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય તાં નદીમગમત્કિલ
થોડા સમય પછી, તે એ નદી પાસે આવ્યો.
અંતર્જલચરં વિપ્રં યાવદ્વ્યાઘ્રો જિઘૃક્ષતિ
પાણીમાં ફરતા એ બ્રાહ્મણને વાઘ પકડવા જતો હતો—
વ્યાઘ્રેણાપિ શ્રુતો મંત્રોઽજહાત્પ્રાણાંશ્ચ તત્ક્ષણાત્ દિવ્યાલંકારશોભાઢ્યઃ પુરુષશ્ચાભવચ્છુભઃ ।। 5.2.25.
વાઘે હુમલો કર્યો ત્યારે પણ, મંત્રનું સ્મરણ થયું; એ જ ક્ષણે તેનું પ્રાણ છોડ્યું અને તે દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત શુભ પુરુષ બની ગયો.
સોઽબ્રવીદ્યામિ તં દેશં યત્ર વિષ્ણુઃ સનાતનઃ
એ બોલ્યો: 'હું ત્યાં જઈ રહ્યો છું, જ્યાં સનાતન વિષ્ણુ વસે છે.'
ઇત્યુક્તે બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ કોઽસિ ત્વં પુરુષર્ષભ
આ સાંભળીને બ્રાહ્મણે પૂછ્યું: 'તું કોણ છે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ?''
દીર્ઘબાહુરિતિ ખ્યાતઃ સર્વધર્મવિશારદઃ
'હું દીર્ઘબાહુ તરીકે ઓળખાય છું અને બધા ધર્મોમાં નિષ્ણાત છું.'
શુભાશુભમહં વેદ્મિ સર્વજ્ઞોઽહં મહીતલે
હું શું શુભ છે અને શું અશુભ છે તે બધું જાણું છું; પૃથ્વી પર હું સર્વજ્ઞ છું.
તસ્યૈકસ્મિન્દિને વિપ્રાઃ સર્વે ક્રોધસમન્વિતાઃ
એક દિવસે, હે બ્રાહ્મણો, બધા જ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયા હતા.
અપમાનેન વિપ્રાણાં માંસાહારી ભયાવહઃ
બ્રાહ્મણોના અપમાનને કારણે, હું માંસાહારી બની ગયો અને લોકોમાં ભય ફેલાવ્યો.
ઇત્યુક્તોઽહં પુરા તૈસ્તુ બ્રાહ્મ ણૈર્વેદપારગૈઃ
એ સમયે, વેદોમાં પારંગત એવા બ્રાહ્મણોએ મને આ રીતે સંબોધન કર્યું હતું.
તતસ્તે બ્રાહ્મણાઃ સર્વે પ્રણિપત્ય મયા મુને
પછી બધા બ્રાહ્મણોએ મને વંદન કરીને, હે મુનિ, આ રીતે કહ્યું.
જાનામિ તેજો વિપ્રાણાં મહાભાગ્યં ચ ધીમતામ્
હું બ્રાહ્મણોની તાકાત અને વિદ્વાનોના મહાન ભાગ્યને જાણું છું.