આશ્વિને શુક્લપક્ષસ્ય નવરાત્રિષુ સુવ્રત
હે સુવ્રત, આશ્વિન માસના શુક્લપક્ષની નવરાત્રિ દરમિયાન,
યદા પૂર્વં વિનિર્જિત્ય રાવણં લોકરાવણમ્
જ્યારે રાવણ, જે લોકોથી ડરતો હતો, તેને પહેલાં જીત્યો હતો,
યત્ર ગત્વા પદા વીરો ભરતો રામકાંક્ષયા 2.8.8.
ત્યાં, જ્યાં વીર ભરત રામની ઇચ્છાથી પગપાળા ગયો હતો,
તત્રાગમત્સુરગવી પ્રાદુર્ભૂતા સ્રવત્સ્તની
ત્યાં સ્વર્ગની ગાય પ્રગટ થઈ, અને તેના સ્તનમાંથી દૂધ વહેતું હતું.
તદ્ભૂમિપતિતં દુગ્ધં દૃષ્ટ્વા વાનરરાક્ષસાઃ
એ જમીન પર પડેલું દૂધ જોઈ વાનર અને રાક્ષસોએ,
કિમેતદિતિ રાજેંદ્ર તાનુવાચ રઘૂદ્વહઃ
'આ શું છે?' એમ રાજાએ પૂછ્યું. ત્યારે રઘુવંશી શ્રેષ્ઠએ તેમને કહ્યું.
ઇત્યુક્તાસ્તુ તતઃ સર્વે વસિષ્ઠપ્રમુખે સ્થિતાઃ
આ રીતે કહેતાં, વશિષ્ઠજીના નેતૃત્વમાં બધા ત્યાં ઊભા રહ્યા.
વસિષ્ઠોઽપિ ક્ષણં ધ્યાત્વા તમુવાચ નિરાકુલમ્
વશિષ્ઠજી થોડું ધ્યાન કરીને શાંતપણે તેમને બોલ્યા.
વસિષ્ઠ ઉવાચ શૃણુ રામ મહાબાહો કામધેનુરિયં શુભા
વશિષ્ઠ બોલ્યા: 'હે મહાબાહુ રામ, સાંભળ, આ શુભ કામધેનુ ગાય છે.'
દુગ્ધમધ્યે સમુદ્ભૂતો રુદ્રસ્ત્વાં દ્રષ્ટુમાગતઃ
'આ દૂધમાંથી જ રુદ્ર પ્રગટ થયા છે, અને તેઓ તને જોવા આવ્યા છે.'
ઇમં સંપૂજય ક્ષિપ્રમેતત્કુણ્ડસ્ય સન્નિધૌ દુગ્ધેશ્વરમિતિ ખ્યાતં ક્ષીરકુણ્ડે પવિત્રકમ્
'તુ તુરંત અહીં, કુંડ પાસે, આનું પૂજન કર. દૂધના કુંડમાં, પવિત્ર દૂધેશ્વર તરીકે તે પ્રસિદ્ધ છે.'
પૂજયામાસ તલ્લિંગં દુગ્ધેશ્વરમિતિ સ્મૃતમ્
તેમણે એ લિંગનું પૂજન કર્યું, જે દૂધેશ્વર તરીકે ઓળખાય છે.
સીતયા સત્કૃતં યસ્માત્તત્કુણ્ડં ક્ષીરસંગમમ્ 2.8.8.
જ્યાં સીતાજીએ શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજન કર્યું હતું, એ કુંડ દૂધના મેળાપનું સ્થાન છે.
સીતાકુણ્ડે નરાઃ સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા દુગ્ધેશ્વરં પ્રભુમ્
સીતા કુંડમાં સ્નાન કરીને અને દુગ્ધેશ્વર ભગવાનના દર્શન કરીને,
અત્ર સ્નાનં જપો હોમો દાનં ચાક્ષયતાં વ્રજેત્
અહીં સ્નાન, જપ, હવન અને દાન બધું અક્ષય બની જાય છે.
દુગ્ધેશ્વરં ચ સંપૂજ્ય સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્
અને દુગ્ધેશ્વરનું યથાવિધી પૂજન કરીને સર્વે ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.
એવં યો વિધિવત્કુર્યાદ્દયાધર્મવિશારદઃ
જે વ્યક્તિ દયા અને ધર્મમાં નિષ્ણાત છે અને નિયમ પ્રમાણે આ રીતે કરે છે,
તત્ર પૂર્વદિશાભાગે સુગ્રીવરચિતં મહત્
ત્યાં પૂર્વ દિશામાં સુગ્રીવ દ્વારા સ્થાપિત વિશાળ મંદિર છે.
યત્ર સ્નાત્વા ચ દત્ત્વા ચ રામં સંપૂજ્ય યત્નતઃ
જ્યાં સ્નાન કરીને અને દાન આપીને, રામજીનું શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજન કરવામાં આવે છે.
તત્પ્રત્યગ્દિશિ વૈ સ્થાનં હનુમત્કુણ્ડમિત્યપિ
એના વિરુદ્ધ દિશામાં હનુમત કુંડ નામનું સ્થાન આવેલું છે.
તયોઃ સ્નાનેન દાનેન રામસંપૂજનેન ચ ઇયં સા પરમા મેધ્યાઽયોધ્યા ધર્મનિધિઃ સ્મૃતા
આ બન્ને સ્થળે સ્નાન, દાન અને રામજીનું પૂજન કરીને, આ અયોધ્યા સર્વોત્તમ પવિત્ર ધર્મનો ખજાનો ગણાય છે.
ઇત્યુક્તાસ્તુ તતઃ સર્વે વસિષ્ઠમુનિમાદરાત્ કથયસ્વ તપોરાશે કથામેતાં સુદુર્લભામ્
આ રીતે કહ્યા પછી, બધાએ આદરપૂર્વક વશિષ્ઠ મુનિજીને કહ્યું: 'હે તપસ્યાના ભંડાર, અમને આ દુર્લભ કથા કહો.'
અયોધ્યાયાઃ પરં વિપ્ર માહાત્મ્યં કથયંતિ યત્ 2.8.8.
હે બ્રાહ્મણ, જે અયોધ્યાનું સર્વોચ્ચ મહિમા વર્ણવાય છે, તે અમને કહો.
યથા યાત્રાં વિધાસ્યામઃ ક્રમેણ ચ વિધાનતઃ
અમે યાત્રા કેવી રીતે કરવી, ક્રમશઃ અને નિયમ પ્રમાણે, તે જણાવો.
યચ્છ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુચ્યતે નાત્ર સંશય
જે સાંભળવાથી સર્વે પાપો દૂર થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
ઇદં ગુહ્યતરં ક્ષેત્રમયોધ્યાભિધમુત્તમમ્
આ અયોધ્યા નામનું ક્ષેત્ર સર્વોત્તમ અને અત્યંત ગુપ્ત છે.
અસ્મિન્સિદ્ધાઃ સદા દેવા વૈષ્ણવં વ્રતમાસ્થિતાઃ
અહીં સિદ્ધો અને દેવતાઓ હંમેશા વૈષ્ણવ વ્રત ધારણ કરીને નિવાસ કરે છે.
અભ્યસ્યંતિ પરં યોગં યુક્તપ્રાણા જિતેન્દ્રિયાઃ
તેઓ શ્રેષ્ઠ યોગનો અભ્યાસ કરે છે, શ્વાસ નિયંત્રિત અને ઇન્દ્રિયો જીતેલી હોય છે.
કમલોત્પલશોભાઢ્યે સરોભિઃ સમલંકૃતે
કમળ અને ઉટપલથી શોભાયમાન એવા સરોવરો વડે આ ભૂમિ શોભાયમાન છે.
રોચતે હિ સદા વાસઃ ક્ષેત્રે નિત્યં હરેરિહ
અહીં હરીના ક્ષેત્રમાં હંમેશા નિવાસ કરવો સદા આનંદદાયક છે.