સત્યમુક્તં તદા વ્યાસ બ્રહ્મહરિહરેણ ચ
એ સમયે બ્રહ્મા, હરિ અને હરાએ આ વાત સાચી કહી હતી, વ્યાસ.
યે શૃણ્વંતિ કથાં દિવ્યાં નરાશ્ચૈકાગ્રમાનસાઃ
જે પુરુષો એકાગ્ર મનથી આ દિવ્ય કથા સાંભળે છે—
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પંચમ આવંત્યખંડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શિપ્રાયા માહાત્મ્યે જ્વરાનુગ્રહોનામૈકોન પંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણના પાંછમા અવંત્યખંડમાં, અવંતી ક્ષેત્ર અને શિપ્રાની મહિમા વિષયક ભાગમાં, 'જ્વર પર કૃપા' નામનો ઓગણપચાસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
તથાહં સંપ્રવક્ષ્યામિ સમાસેન પરંતપ
હવે હું તને ટૂંકમાં બધું કહું છું, હે પરાક્રમી.
પુરા કૃતયુગે વ્યાસ દમનોનામ વૈ નૃપઃ
પ્રાચીન કૃતયુગમાં દમનનામે એક રાજા હતો, હે વ્યાસ.
ઉત્પથી સર્વધર્માણાં ગોબ્રાહ્મણવિનિંદકઃ
એ રાજા બધાં સારા માર્ગો છોડીને, ગાય અને બ્રાહ્મણોની નિંદા કરતો હતો.
પ્રજાસર્વસ્વહર્તા ચ પરદારાભિમર્શકઃ
એ પ્રજાનો બધો ધન લઈ લેતો અને બીજાની પત્નીઓ પર દુષ્કર્મ કરતો.
ગોગ્રહઃ પુરભેદી ચ બંદી બંદિજનપ્રિયઃ
એ ગાયો પકડી લેતો, શહેરોમાં તોડફોડ કરતો, લોકોને કેદ કરતો અને કેદીઓની સંગતને ગમતો.
સાધુસંગપરિત્યાગી દુષ્ટો દુષ્ટજનપ્રિયઃ
એ સારા લોકોની સાથે છોડી દઈ દુષ્ટોની સાથે રહેતો અને પોતે પણ દુષ્ટ હતો.
ધર્મનિંદાકરો નિત્યમધર્મે રમતે મતિઃ
એ હંમેશા ધર્મની નિંદા કરતો અને અધર્મમાં મન લગાવતો.
વેદા યજ્ઞાશ્ચ દેવાનાં મૂર્તિઃ પદ્ભ્યાં ચ તાડ્યતે
એ દેવતાઓની મૂર્તિઓ, વેદ અને યજ્ઞને પગથી મારતો.
સ એકદા વને ઘોરે મૃગયાવનગોચરઃ
એક વખત એ ભયાનક જંગલમાં શિકાર માટે ફરતો હતો.
ન લબ્ધ્વા ખેટકં કિંચિત્ક્ષુધાર્તસ્તૃષિતઃ ખલઃ 5.1.50.
પણ કંઈ જ શિકાર ન મળતાં એ દુષ્ટ ભૂખ્યો અને તરસ્યો થયો.
રાત્રિઃ સમાગતા તત્ર ઘોરા ઘોરનિ ષેવિતા
એ સમયે ત્યાં ભયાનક રાત આવી, જ્યાં અનેક ભયાનક વસ્તુઓ રહેતી.
તત્રાશ્વં વિટપે બદ્ધ્વા સ્વયમેવ ન્યષીદત
ત્યાં એણે પોતાનો ઘોડો ઝાડની ડાળી સાથે બાંધી દીધો અને પોતે એકલા બેઠો.
કિમિદં કુત આશ્ચર્યં કૃત્વા હસ્તેન વારિતઃ
એ વિચારે, 'આ શું છે? કયાંથી આવ્યું?' અને હાથથી દૂર હટાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
દષ્ટમાત્રે ચ નૃપતિર્વ્યથિતઃ ક્ષિતિમાગતઃ
જ્યારે એને દંશન લાગ્યું, ત્યારે એ રાજા દુ:ખી થઈ જમીન પર પડી ગયો.
એતત્ક્ષણાત્પ્રેતભૂતો ઘોરે નરકસંચયે
એ જ ક્ષણે એ પ્રેત બની ગયો અને ભયાનક નરકમાં ગયો.
હર્ષિતાશ્ચ ગણાઃ સર્વે યમરાજસ્ય કિંકરાઃ
યમરાજના બધા દૂતોએ આનંદ કર્યો.
એતસ્મિન્નંતરે વ્યાસ ક્રવ્યાદૈઃ ખાદિતં શવમ્
એ દરમ્યાન, હે વ્યાસ, એની લાશ માંસખોર પ્રાણીઓએ ખાઈ નાખી.
તત્ર ગત્વાનયન્માંસં તુંડેન વિયદુદ્ગતઃ
ત્યાં જઈને, આકાશમાં ઊડી, તેણે પોતાની ચાંચમાં માંસ લઈને આવ્યું.
તત્રાટતો હિ યત્રાસ્તે દિવ્યા શિપ્રા પયસ્વિની
ત્યાં ફરતો ફરતો, તે ત્યાં પહોંચ્યો જ્યાં દિવ્ય અને પાણીથી ભરપૂર શિપ્રા વહેતી હતી.
પતિતં વૈ જલે તસ્યાઃ શિપ્રાયાસ્તસ્ય કાય જમ્ 5.1.50.
તેનું શરીર શિપ્રાના પાણીમાં પડી ગયું.
ત્રિનેત્રોથ જટાજૃટી વ્યાઘ્રાંબરપરીવૃતઃ
પછી ત્રણ આંખો ધરાવનાર, જટાવાળું અને વાઘની ખાલ ઓઢેલું રૂપ દેખાયું.
ઇત્યાશ્ચર્યમયં રૂપં દૃષ્ટ્વા દૂતાશ્ચ ધર્ષિતાઃ
આ અદ્ભુત રૂપ જોઈને દૂતોએ આશ્ચર્ય અને ભય અનુભવો.
શ્રૂયતાં ભો મહારાજ ધર્મરાજ નમોસ્તુ તે
હે મહારાજ, સાંભળો! હે ધર્મરાજ, તમને વંદન છે.
કીકટાધિમતિર્મંદઃ પાપિષ્ઠો વૃષલીપતિઃ
કિકટ દેશનો રાજા મૂર્ખ, અતિ પાપી અને નીચ જાતિનો સ્વામી છે.
યાનિ કાનિ ચ પાપાનિ બ્રહ્મહત્યાસમાનિ ચ
જે કેટલાંયે પાપો છે, અને જે બ્રાહ્મણ હત્યા જેટલા ભયાનક પાપો છે,
મર્યાદાભેદકો મૂઢો વર્ણાશ્રમસુધર્મિણામ્
તે મૂર્ખ સીમા તોડે છે અને વર્ણાશ્રમનું યોગ્ય રીતે પાલન કરનારને દુઃખ આપે છે.
યમદંડપરઃ પાપી અસ્માકં હર્ષવર્ધનઃ
આ પાપી યમરાજના દંડમાં આનંદ મેળવે છે અને અમારો આનંદ વધારતો રહે છે.