ગિરિગહ્વરકુંજેષુ ગુહાધ્વાંતાંતરેષુ ચ
પર્વતોની ગુફાઓ અને અંધકારમય ખંદરોમાં પણ એનું વર્તન છે.
ગૃહદીર્ઘિકાસુ રમ્યાસુ શાલામાલાસુ સર્વતઃ
મનોહર ઘરઆંગણાના તળાવોમાં અને સર્વત્ર શાળા-માળાઓની વચ્ચે પણ એ વસે છે.
કુમુદ્વતીપ્રફુલ્લાનિ વિરાજંતે સરાંસિ ચ
કુમુદવતીના પુષ્પોથી ખીલેલા સરોવરો ખુબ જ સુંદર દેખાય છે.
નદ્યઃ સરાંસિ સર્વાણિ વાપીકૂપસુપલ્વલાઃ
નદીઓ, બધા સરોવરો, વાવ, કૂવા અને જળાશયો—
યસ્માત્સર્વેષુ કાલેષુ પ્રફુલ્લા ચ કુમુદ્વતી 5.1.45.
કારણ કે દરેક ઋતુમાં કુમુદવતી હંમેશા ખીલી રહે છે,
કુમુદ્વત્યાં નરા યે તુ શ્રાદ્ધં કુર્યુઃ સમાહિતાઃ
જે મનુષ્યો એકાગ્રતાથી કુમુદવતી પર શ્રાદ્ધ કરે છે,
અક્ષયં લભતે શ્રાદ્ધં પિતૄણાં દત્તમક્ષયમ્
તેઓને શ્રાદ્ધનો ફળ ક્યારેય નાશ પામતું નથી; પિતૃઓને આપેલું દાન અવિનાશી બને છે.
યત્કિંચિત્ક્રિયતે કર્મ તત્સર્વં ચાક્ષયં ભવેત્
ત્યાં જે કંઈ કર્મ થાય છે, એ બધું અક્ષય બની જાય છે.
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યે કુમુદ્વતીપ્રભાવકથનંનામ પઞ્ચચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે એકાશી હજાર શ્લોકોવાળી શ્રીસ્કાંદ મહાપુરાણની પાંચમી અવંત્ય ખંડની અવંતી ક્ષેત્ર મહાત્મ્યમાં 'કુમુદવતીની મહિમા' નામે પાંસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
શૃણુ વ્યાસ મહાભાગ યથા બ્રહ્માબ્રવીત્સુરાન્
હે મહાભાગ વ્યાસ, સાંભળો કે બ્રહ્માજીએ દેવતાઓને કેવી રીતે કહ્યું હતું.
તથાહં સંપ્રવક્ષ્યામિ વિસ્તરેણ તપોધન
હું હવે તમને એ વાત વિગતે કહું છું, હે તપસ્વી.
મારીચઃ કશ્યપસ્તેપે તપઃ પરમદુષ્કરમ્
મારીચ કશ્યપે અતિ કઠિન તપ કર્યું હતું.
શીર્ણપત્રાનિલાહારો વાયુભક્ષી જિતેન્દ્રિયઃ
પડેલા પાંદડાં અને વાયુનું આહાર કરીને, ઈન્દ્રિયોને જીતીને, માત્ર હવા પર જીવતો હતો.
શ્રૂયતાં ભો દ્વિજશ્રેષ્ઠ મમ વાક્યમનુત્તમમ્
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, હવે મારા શ્રેષ્ઠ વચનો સાંભળો.
તસ્માત્તે સંતતિસ્તાત યાવચ્ચંદ્રદિવાકરૌ
તમારી વંશ પરમ પ્રિય, ચંદ્ર અને સૂર્ય જેટલી દીર્ઘકાલ સુધી ચાલશે.
અદિતિસ્તે સતી ભાર્યા ત્વયા સહાચરત્તપઃ
તમારી સતી પત્ની અદિતિએ પણ તમારી સાથે તપ કર્યું હતું.
ભવિષ્યંતિ સુતાઃ સર્વે વિષ્ણુશ્ચેંદ્રપુરોગમાઃ
તમારા બધા પુત્રો જન્મશે, જેમાં વિષ્ણુ અને ઈન્દ્ર મુખ્ય રહેશે.
ત્વં ચાપિ ચ ઋષિશ્રેષ્ઠઃ પ્રજાપતિરકલ્મષઃ
અને તમે પણ ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ અને નિર્દોષ પ્રજાપતિ બનશો.
ઇત્યુક્ત્વા ચ પુન ર્દેવી તત્રૈવાંતરધીયત 5.1.46.
આ રીતે દેવી બોલી અને ત્યાં જ અંતર્ધાન થઈ ગઈ.
કશ્યપઃ સહ દાક્ષિણ્યા સાગ્નિકઃ સમુપાશ્રિતઃ
કશ્યપે દક્ષની પુત્રી અને અગ્નિ સાથે ત્યાં આશ્રય લીધો.
મરીચેઃ કશ્યપો જજ્ઞે તતઃ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્
મરીચિમાંથી કશ્યપ જન્મ્યા, અને કશ્યપમાંથી બધું જ સ્થાપિત થયું.
નંદનં ચાપિ તત્રૈવ મહાકાલવનોત્તમે
ત્યાં જ મહાકાળના શ્રેષ્ઠ વનમાં નંદન પણ હાજર હતો.
સા સિષેવે સદા તત્ર મહાકાલં મહેશ્વરમ્
ત્યાં એ સદા મહાકાળ મહેશ્વરને ભક્તિપૂર્વક સેવા કરતી હતી.
બિંદુસરઃ સમાખ્યાતં માનસં સર ઉત્તમમ્
બિંદુ સરોવરનું નામ ઉત્તમ માનસ સરોવર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
મુક્તામણિગણાકીર્ણં રત્નશોભનશોભિતમ્
તે મોતીના હારોથી શોભાયમાન છે અને રત્નોની તેજસ્વિતા સાથે ઝગમગે છે.
યાનિ યાનિ ચ દિવ્યાનિ સંતિ બ્રહ્માણ્ડગોલકે
બ્રહ્માંડમાં જે જે દિવ્ય વસ્તુઓ છે,
તેનતેનાત્મયોગેન માનવાશ્ચાત્ર સંસ્થિતાઃ
એ જ આત્માના સંયોગથી અહીં માનવો સ્થિર થયા છે.
અન્યોન્યં ચ સમાકીર્ણા સર્વે ચામરસંનિભાઃ
બધા પરસ્પર મળેલા છે અને બધા અમરદેવતાઓ જેવાં લાગે છે.
અમરાંગનાસમા નાર્યઃ સદૈવ સ્થિરયૌવનાઃ 5.1.46.
અહીંની સ્ત્રીઓ અમરાંગના જેવી છે અને હંમેશા યુવાન રહે છે.
દેવદાનવગન્ધર્વૈઃ કિન્નરોરગરાક્ષસૈઃ
અહીં દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, કિન્નર, નાગ અને રાક્ષસો સાથે છે.