કલ્પે તત્પુરુષે પૂર્વં વેદવિદ્ભિર્મનીષિભિઃ
તત્પુરુષ કલ્પના પ્રારંભે, વિદ્વાન અને જ્ઞાની વેદપારંગતોએ,
વેધસા સૃજિતં વિશ્વં દૈત્યદાનવરા ક્ષસમ્
વિશ્વના સર્જનહાર બ્રહ્માએ દૈત્ય અને દાનવો સહિત આખું જગત સર્જ્યું.
દેવાશ્ચ દાનવાઃ સંખ્યે નિત્યં સ્પર્ધાસમન્વિતાઃ
દેવતાઓ અને દાનવો હંમેશા સ્પર્ધાથી ભરેલા, યુદ્ધમાં ટકરાતા હતા.
ચારણાઃ કિંનરૈઃ સાર્ધમેવં તે દ્વેષતત્પરાઃ
ચારણો પણ કિન્નરો સાથે દુશ્મનાવટમાં તત્પર રહ્યા.
સર્વે ચૈવ ચ બલિનો દુર્બલૈર્મનુજૈઃ સહ
બધા બળવાન અને દુર્બળ મનુષ્યો સાથે મળીને,
એવમન્યોન્યમન્યૈશ્ચ નિર્મર્યાદમિદં જગત્
આ રીતે એકબીજાને અને બીજાઓને લીધે, આ જગતની કોઈ હદ રહેતી નથી.
વ્રજામિ શરણં દેવં શરણાર્ત્તિહરં હરિમ્
હું આશ્રય માટે ભગવાન હરિ પાસે જઈ રહ્યો છું, જે આશ્રય લેનારાના દુઃખ દૂર કરે છે.
તતો ધ્યાતો મહાયોગી વિશ્વરૂપધરો હરિઃ
પછી મહાન યોગી અને સર્વરૂપ ધરાવનારા હરિનું ધ્યાન કરવામાં આવ્યું.
બ્રહ્મન્ધ્યાતસ્ત્વયા સમ્યગ્ધ્યાનયોગેન પશ્ય મામ્
બ્રહ્મા, તું યોગ્ય રીતે ધ્યાનયોગ દ્વારા મારું ધ્યાન કર અને મને જોઈ લે.
તતો ધાતા નિશમ્યૈતત્ત્યક્ત્વા ધ્યાનમવેક્ષ્ય તમ્ 5.1.41.
પછી સર્જનહાર એ સાંભળીને ધ્યાન છોડ્યું અને તેને જોયો.
પાદ્યેનાચમનીયેન મધુપર્કેણ કેશવમ્
પાદ્ય, આચમન અને મધુપર્કથી કેશવનું પૂજન કર્યું.
ઋતે ત્વયા જગદ્વિષ્ણો નૈવાવસ્થાતુ મર્હતિ
હે વિષ્ણુ, તારા સિવાય આ જગત ટકી શકે તેમ નથી.
શાસ્તા ત્વમસ્ય વિશ્વસ્ય વિશુદ્ધસ્ય ચ નાપરઃ
તુજ વિના આ શુદ્ધ વિશ્વનો શાસક બીજો કોઈ નથી.
દેવદાનવગંધર્વાઃ સયક્ષો રગરાક્ષસાઃ પરસ્પરં વિનિઘ્નંતિ તાંશ્ચ ત્વં રક્ષિતું ક્ષમઃ
દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, યક્ષ અને રાક્ષસો એકબીજાને નાશ કરે છે; તેમને બચાવવાની શક્તિ તારી પાસે છે.
ત્વમસ્ય વિશ્વસ્ય ચરાચરસ્ય સ્થિતેઃ સદા પ્રાણભૃદાત્મરૂપિણી
તુજ સર્વ જીવોના આત્મારૂપે હંમેશાં આ ચરાચર વિશ્વને ધારણ કરનાર છે.
ત્વયા ધૃતં સર્વમિદં જગદ્વૈ યતસ્તતોઽસિ ત્વમુપેન્દ્રસંજ્ઞઃ
આ આખું જગત તારા દ્વારા જ ટકી રહ્યું છે, તેથી તને ઉપેન્દ્ર કહેવાય છે.
નિવાસિતં વિશ્વમિદં ત્વયાદ્ય વાસશ્ચ ધાતોરિતિ વાસુદેવઃ
આ વિશ્વ આજે તારા દ્વારા વસેલું છે, અને સર્જનહારનું નિવાસસ્થાન પણ વાસુદેવ છે.
સેનાનુરૂપં જગદેવ યસ્માદતઃ સ્મૃતસ્ત્વં કિલ વિશ્વસેનઃ
જગત તારી સેના પ્રમાણે છે, તેથી તને વિશ્વસેન કહેવામાં આવે છે.
જિતં ત્વયા દેવ જગત્ત્રયં યજ્જિતેશ્ચ ધાતોસ્ત્વમતોઽસિ જિષ્ણુઃ
દેવ, તું ત્રણેય લોકને જીત્યો છે; સર્જનહાર પણ તારા દ્વારા જીતાયો છે, તેથી તું જિષ્ણુ છે.
ત્વમસ્ય સર્વસ્ય ભવાદિરાજસ્તવાસ્તુ ભદ્રાસનમદ્વિતીયમ 5.1.41.
તુજ સર્વનો, સૃષ્ટિથી આરંભે, રાજા છે; તારો શુભ અને અનન્ય સિંહાસન હંમેશા અડગ રહે.
સુદર્શનં નામ તવાસ્તિ ચક્રમતો હિ ગીતઃ કવિભિ સ્તુ ચક્રી
તારા પાસે સુદર્શન નામનું ચક્ર છે; તેથી કવિઓ તને ચક્રધારી તરીકે ગાય છે.
તુરંગમાઃ સંતુ તવારિસંહરે તથા હૃષીકેશ સુદન્તદન્તિનઃ
શત્રુવિનાશ માટે તારા માટે ઘોડાઓ અને, હૃષીકેશ, ઉત્તમ દાંતવાળા હાથીઓ રહે.
વિચિત્રવસ્ત્રોત્તમરક્તમાલ્યૈર્વિભૂષિતસ્ત્વં ભવ ભીમસેનઃ
તમે અદ્ભુત વસ્ત્રો અને ઉત્તમ લાલ ફૂલોની વણાવેલી વણમાલાઓથી શોભાયમાન થાઓ અને ભીમસેન બની જાઓ.
તવાનુગા ભક્તિરિહાસ્તુ વૈ સતી મુકુન્દ ભક્તે ત્વમતઃ પ્રસીદ મે
મારા પર તું એવી સાચી ભક્તિ રાખજે, જેવી મુકુંદના ભક્તોમાં હોય છે. તેથી મારા પર કૃપા કર.
વિરિંચ મે દર્શય તસ્ય મંડલં ત્વયા વિમુક્તં ચ સદાશિવં વિભો
હે સર્જનહાર, તું મને એ મંડળ બતાવ અને સદા મુક્ત એવા સદાશિવનું પણ દર્શન કરાવ.
સ્થિરં સ્થિ યત્ર જગત્કરોમ્યહં તતો વિરંચિઃ કુશમુષ્ટિમાદદે
જ્યાં હું જગતની સ્થાપના કરું, એ સ્થાન મજબૂત રહે. પછી વિરુંચિએ હાથમાં કુશ લઈ લીધા.
તતઃ સ્થલીમુચ્ચતરામવાપ્ય પિતામહઃ કેશવમાહ ચાદરાત્
પછી પિતામહે ઊંચા સ્થાન પર જઈને, આદરપૂર્વક કેશવને સંબોધન કર્યું.
ત્વમેવ વિષ્ણુર્વિબુધાર્ચિતઃ સદા સ્મૃતો મુનીંદ્રૈઃ સ ચ વિષ્ટરશ્રવાઃ
તમે જ વિષ્ણુ છો, દેવતાઓ દ્વારા હંમેશા પૂજાતા, ઋષિઓ દ્વારા સ્મરણ પામતા અને વિશ્તરશ્રવા તરીકે પ્રસિદ્ધ છો.
કુશસ્થલીં સંસ્થિત એવ દેવ ઇત્થં વિધાત્રા પુરુષોત્તમઃ સ્તુતઃ
ત્યાં, કુશ પર બેસેલા પરમપુરુષને સર્જનહારે આવી રીતે સ્તુતિ કરી.
સમંતતો યોજનસં ખ્યયાવૃતાં તતો વિધાતા પુરુષોત્તમસ્તથા 5.1.41.
પછી સર્જનહારે, પરમપુરુષે, ચારેય બાજુ એક યોજન જેટલું પરિધિ ઘેરી લીધી.