પુરા કિલ મુનિર્ધીરો રૈભ્યો નામ તપોધનઃ
પહેલાં એક ધીરજવાન ઋષિ હતા, જેમનું નામ રૈભ્ય હતું અને તેઓ તપમાં સમૃદ્ધ હતા.
તત્તપો વિપુલં દૃષ્ટ્વા ભીતઃ સુરપતિસ્તતઃ
તેમના મહાન તપસ્યાને જોઈને દેવતાઓના રાજા ડરી ગયા.
તતઃ સા પ્રેષિતા તેનાજગામ ગજગામિની
પછી તેમના દ્વારા મોકલાયેલી, ગજગતિવાળી તે સ્ત્રી ત્યાં આવી.
વનફુલ્લલતાકુઞ્જે મઞ્જુકૂજદ્વિહંગમે
ફૂલેલી લતાવાળા વનમાં, જ્યાં મધુર અવાજે પક્ષીઓ કૂકતા હતા,
પુન્નાગકેશરાશોકચ્છિન્નકિજલ્કપિંજરે 2.8.7.
પુન્નાગ, કેસર અને આશોકના ફૂલોના તંતુઓથી બનેલા પાંજરાં વચ્ચે,
સા બભૌ કાંતિસર્વસ્વકોશઃ કુસુમધન્વનઃ
તે પ્રેમદેવ માટે સૌંદર્યના ખજાનાની જેમ તેજસ્વી લાગી.
અંગપ્રભાસુવર્ણેન સિતમૌક્તિકશોભિતા
સફેદ મુક્તાથી શોભાયમાન, તેના અંગો સોનાની જેમ ચમકી ઉઠ્યા હતા.
વિલોમલોચનાપાંગતરંગધવલત્વિષા
આંખોના ખૂણેથી તરંગ જેવી તેજસ્વી ચામડી, અને વળી વળી ગયેલી પાંપણો હતી.
કર્ણોપલમ્બિસંઘુષ્યદ્ભૃઙ્ગાઢ્યચૂતમઞ્જરી
કાનની બાલીઓ પાસે ભમરા ગુંજતા, આમ્રમંજરીઓથી શોભાયમાન હતી.
તનુમધ્યા પૃથુશ્રોણિર્વર્ણોદ્ભિન્નપયોધરા
પાતળી કમર, પહોળા નિતંબ અને રંગીન, ઉન્નત સ્તનવાળી હતી.
અપશ્યદાશ્રમે તસ્મિન્મુનિરાયતલોચનામ્
તે આશ્રમમાં ઋષિએ વિશાળ નેત્રવાળી તેને જોયી.
ત્રિનેત્રવંચનાયૈવ કલ્પિતાં લલનાતનુમ્
ત્રિનેત્રવાળાને મોહમાં પાડવા માટે જ એ સ્ત્રીનું રૂપ રચાયું હતું.
વિલોક્ય તાં વિશાલાક્ષીં મુનિર્વ્યાકુલિતેન્દ્રિયઃ
તે વિશાળ આંખવાળી સ્ત્રીને જોઈને ઋષિના ઇન્દ્રિયોમાં ઉથલપાથલ થઈ.
સમાગતા તપોવિઘ્નહેતવે મમ સન્નિધૌ
મારા તપસ્યામાં વિઘ્ન લાવવા માટે તે મારી સામે આવી હતી.
ઉવાચ વનિતા ભૂત્વા પ્રાંજલિર્મુનિમાદરાત્ 2.8.7.
તે સ્ત્રીએ બનીને, હાથ જોડીને, ઋષિજીને આદરપૂર્વક કહ્યું.
ત્વચ્છાપસ્ય કથં મુક્તિર્ભવિતા નિયતવ્રત
હે નિયમિત વ્રત ધરાવનાર, આપના શાપમાંથી મુક્તિ કેવી રીતે મળશે?
તત્ર સ્નાનં કુરુષ્વાદ્ય સૌંદર્યં પરમાપ્નુહિ
ત્યાં આજે સ્નાન કર અને સર્વોત્તમ સૌંદર્ય પ્રાપ્ત કર.
ત્વન્નામ્નૈવ ચ વિખ્યાતિં તોયં યાસ્યતિ તદ્ધ્રુવમ્
નિશ્ચિતપણે, આપના નામથી એ પાણી પ્રસિદ્ધ થશે.
સુન્દરી સાઽભવત્ક્ષિપ્રં તત્સ્થાનં ખ્યાતિમાયયૌ
તે તરત જ સુંદર બની ગઈ અને એ સ્થાન પ્રસિદ્ધિ પામ્યું.
અત્ર સ્નાનં મુનિશ્રેષ્ઠ યઃ કુર્યાદ્વિધિવજ્જનઃ
હે મહાન ઋષિ, જે વ્યક્તિ અહીં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરે છે—
ભાદ્રે શુક્લતૃતીયાયાં યાત્રા સાંવત્સરી ભવેત્
હે શુભે, શુક્લ તૃતીયાના દિવસે અહીં વાર્ષિક યાત્રા કરવી જોઈએ.
એવં કુર્વન્નરો વિદ્વાન્વિષ્ણુલોકે વસેત્સદા
આ રીતે કરનાર વિદ્વાન પુરુષ હંમેશા વિષ્ણુના લોકમાં વસે છે.
ઘોષાર્કકુંડં પરમમુર્વશીકુંડદક્ષિણે
ઉર્વશી કુંડના દક્ષિણમાં શ્રેષ્ઠ ઘોષાર્ક કુંડ આવેલું છે.
યત્ર સ્નાનેન દાનેન સૂર્યલોકે મહીયતે
જ્યાં સ્નાન અને દાનથી માણસ સૂર્યલોકમાં સન્માન પામે છે.
વ્રણી કુષ્ઠી દરિદ્રી વા દુઃખાક્રાંતોઽપિ યો નરઃ 2.8.7.
જે મનુષ્ય ઘા, કુષ્ઠરોગ, ગરીબી કે દુઃખથી પીડાય છે—even he—
રવિવારે વિશેષેણ કર્ત્તવ્યં સ્નાનમાદરાત્
રવિવારે ખાસ કરીને શ્રદ્ધાથી સ્નાન કરવું જોઈએ.
કર્ત્તવ્યં વિધિવત્સ્નાનં સૂર્યલોકાભિકાંક્ષયા
સૂર્યલોકની ઇચ્છાથી વિધિ પ્રમાણે સ્નાન કરવું જોઈએ.
સપ્તમ્યાં રવિયુક્તાયાં સ્નાનં બહુફલપ્રદમ્
સૂર્ય યુક્ત સપ્તમીના દિવસે સ્નાન કરવાથી અનેક ફળ મળે છે.
સમુદ્રમેખલામેકઃ પૃથિવીં સમપાલયત્
જેણે એકલો જ સમુદ્રથી ઘેરાયેલી પૃથ્વીનું રક્ષણ કર્યું.
યઃ પ્રતાપાત્સ્ફુરન્ભાતિ પ્રભાકર ઇવાપરઃ
જે પોતાના તેજથી બીજાં સૂર્ય જેવો ઝળકે છે.